Vì sao xuất khẩu chè vẫn “luẩn quẩn” với những thị trường dễ tính?

Việt Nam hiện đứng thứ 5 trong bảng xếp hạng về diện tích quy hoạnh và thứ 6 trong bảng xếp hạng về sản lượng chè trên toàn quốc tế. Thế nhưng, hiện tổng doanh thu của toàn ngành chè chỉ đạt khoảng chừng 552 triệu USD trong năm 2020, trong đó xuất khẩu chè chỉ đem về 217,7 triệu USD, quá thấp nếu đem so sánh với nhiều loại nông sản khác như cafe, tiêu, điều, cao su đặc …

XUẤT KHẨU GIẢM CẢ LƯỢNG VÀ GIÁ TRỊ

Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, xuất khẩu chè trong tháng 7/2021 đạt 10 nghìn tấn, trị giá 18 triệu USD, giảm 25,2 % về lượng và giảm 18,9 % về trị giá so với tháng 7/2020 .Lũy kế 7 tháng năm 2021, xuất khẩu chè đạt 68 nghìn tấn, trị giá 113 triệu USD, giảm 4,2 % về lượng và giảm 0,2 % về trị giá so với cùng kỳ năm 2020. Giá chè xuất khẩu trung bình trong 7 tháng đầu năm 2021 đạt 1.657,5 USD / tấn, tăng 4,5 % so với cùng kỳ năm 2020 .

Chè đen và chè xanh là hai chủng loại chè xuất khẩu chính trong nửa đầu năm 2021. Trong đó, xuất khẩu chè đen đạt 29,2 nghìn tấn, trị giá 40,47 triệu USD, giảm 4,4% về lượng và giảm 1,7% về trị giá so với cùng kỳ năm 2020. Chè đen được xuất khẩu chủ yếu tới thị trường Nga, Irắc, Đài Loan, Pakistan.

Xuất khẩu chè xanh đạt 24,8 nghìn tấn, trị giá 45,8 triệu USD, tăng 5 % về lượng và tăng 8,6 % về trị giá so với cùng kỳ năm 2020. Chè xanh được xuất khẩu hầu hết tới thị trường Pakistan, chiếm 58,3 % tổng lượng chè xanh xuất khẩu .Đáng quan tâm, trong nửa đầu năm 2021, xuất khẩu chè Ô long tăng rất mạnh cả về lượng và trị giá : đạt 151 tấn, kim ngạch 291 nghìn USD, tăng 77,9 % về lượng và tăng 41,2 % về trị giá so với cùng kỳ năm 2020. Chè Ô long được xuất khẩu hầu hết sang thị trường Đài Loan với lượng chiếm 98,4 % tổng lượng chè Ô long xuất khẩu .Thương Hội chè Việt Nam ( Vitas ), cho biết xuất khẩu chè Việt Nam hiện vẫn hầu hết là ở những thị trường dễ tính, với 3 thị trường chính gồm : Pakistan, Đài Loan ( Trung Quốc ) và Nga .

Trong 6 tháng đầu năm nay, xuất khẩu chè sang Trung Quốc tăng mạnh 55% về lượng, tăng đến 59% về kim ngạch so với 6 tháng đầu năm ngoái. Tuy nhiên, thị trường Trung Quốc chưa đạt được giá trị cao, chỉ đạt mức 5.405 tấn và 8,39 triệu USD.

Pakistan vẫn là vương quốc đứng đầu về sức tiêu thụ chè của Việt Nam xuất khẩu sang, số lượng đạt trên 17.274 tấn, tương tự với 33,41 triệu USD trong nửa đầu năm ; chiếm 29,7 % trong tổng lượng và chiếm 35,2 % trong tổng kim ngạch xuất khẩu chè của cả nước .Đài Loan là thị trường thứ 2, trong 6 tháng đầu năm 2021 xuất khẩu chè sang thị trường này đạt 8.425 tấn và 12,98 triệu USD ; tăng 15 % về lượng và tăng 12,9 % về kim ngạch so với cùng kỳ năm 2020 .Thị trường thứ 3 mà Việt Nam xuất khẩu chè là Nga. Trong nửa đầu năm nay, Nga tiêu thụ sản lượng chè của Việt Nam đạt mức 6.501 tấn, tương tự với 10,33 triệu USD, giá 1.589 USD / tấn, giảm 11,8 % về lượng, giảm 7 % kim ngạch so với cùng kỳ năm trước .Với những thị trường lớn trên quốc tế là EU, Mỹ … thì chè Việt Nam vẫn chưa tìm được chỗ đứng. Bởi những thị trường này có nhu yếu cao và không dễ chiều, trong khi loại sản phẩm chè Việt Nam vẫn chưa cung ứng được chất lượng cũng như mẫu mã .

Trong vài năm qua, xuất khẩu của ngành chè Việt Nam sang EU giảm rõ rệt về cả kim ngạch và lượng. Nguyên nhân chủ yếu gây ra tình trạng này là do sản phẩm chè của Việt Nam không đa dạng chủng loại cũng như chất lượng chè không được đánh giá cao, đi đôi với đó là mẫu mã và quy chuẩn kém dẫn đến tình trạng chè Việt Nam không có khả năng cạnh tranh với sản phẩm chè của các quốc gia khác.  

TIỀM NĂNG Ở CHÈ ĐẶC SẢN

Theo Thương Hội Chè Việt Nam ( Vitas ), tính đến năm 2021 Việt Nam có 34 tỉnh, thành phố trồng chè, với diện tích quy hoạnh lên đến 130 nghìn ha, đạt hiệu suất trung bình 8 tấn / ha, sản lượng chè khô đạt 192 nghìn tấn / năm .Một số tỉnh của nước ta có diện tích quy hoạnh đất trồng chè lớn phải kể đến như : Thái Nguyên ( 22,3 nghìn ha ), Lâm Đồng ( 10,8 nghìn ha ), Hà Giang ( 21,5 nghìn ha ), Phú Thọ ( 16,1 nghìn ha ) .Thống kê tại Việt Nam có đến 170 giống chè những loại, trong đó có một số ít giống mang mùi vị đặc biệt quan trọng được quốc tế ưu thích. Tổng doanh thu của ngành chè năm 2020 đạt 552 triệu USD, trong đó tiêu thụ trong nước khoảng chừng 315 triệu USD, xuất khẩu chính ngạch khoảng chừng 220 triệu USD và xuất khẩu tiểu ngạch đạt 17 triệu USD .Thương Hội chè Việt Nam cho hay, tuy có những vượt bật trong sự tăng trưởng về canh tác sản xuất chè nhưng lúc bấy giờ, ngành chè đang sống sót một nhiều khó khăn vất vả .Quy mô sản xuất chè còn nhỏ lẻ, ước tính trung bình khoảng chừng 0,2 ha / hộ nên rất khó khăn vất vả trong việc tiếp cận với những thiết bị kỹ thuật mới, văn minh và ghi nhận chè bảo đảm an toàn .Việc góp vốn đầu tư hạ tầng cho sản xuất chè còn hạn chế, chè có tưới mới chỉ chiếm lượng nhỏ khoảng chừng 7 % diện tích quy hoạnh đất trồng chè cả nước cho nên vì thế chưa phát huy được tiềm năng của những giống chè mới ( chiếm đến 54 % diện tích quy hoạnh cả nước ) .Chất lượng chè, vệ sinh bảo đảm an toàn thực phẩm chưa đạt tiêu chuẩn ( dư lượng thuốc bảo vệ thực vật ) của ngành chè dẫn đến chưa phân phối được những nhu yếu của nhiều thị trường xuất khẩu của những nước tăng trưởng trong khi những pháp luật về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật trong chè ( MRL ) tại thị trường EU, Mỹ và Nga thì ngày càng khắt khe hơn .

Liên kết giữa các khâu sản xuất và chế biến vẫn còn khá lỏng lẻo, cả nước chỉ có 10% số các công ty/nhà máy chế biến chè đã có vùng nguyên liệu riêng để phục vụ cho chế biến.

Nhiều cơ sở chế biến chè tuy được cấp giấy phép cho xây dựng nhưng lại không có vùng nguyên liệu đáp ứng, cùng với đó là trình độ tay nghề trong chế biến còn thấp, dẫn đến chất lượng chè không cao.

Diện tích đất trồng chè ở nước ta ngày càng bị thu hẹp, giảm dần vì người dân sử dụng đất chè để trồng những cây công nghiệp khác có doanh thu cao hơn. Việc bảo tồn gìn giữ những giống chè quý và hiếm ở Việt nam vẫn chưa được chăm sóc một cách khá đầy đủ .Vitas cho rằng, Việt Nam có nhiều loại sản phẩm chè đặc sản nổi tiếng như Trà Tân Cương ( Thái Nguyên ) ; Trà đen ; Trà Shan tuyết ; Trà ướp hoa sen ; Trà Ô Long … trong đó, dòng chè Shan tuyết khá được ưu thích và có giá bán cao trong thị trường tiêu thụ .Đây là những loại sản phẩm thế mạnh của Việt Nam có triển vọng tìm được chỗ đứng tại thị trường EU, Mỹ nếu phân phối được nhu yếu về bảo đảm an toàn thực phẩm và dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Vì vậy, cần chuẩn hóa quy trình tiến độ canh tác và chế biến những loại chè đặc sản nổi tiếng, góp vốn đầu tư vào khâu vỏ hộp mẫu mã, để nâng cao giá trị xuất khẩu cho chè Việt Nam.