Sự thống trị của thương mại điện tử và cơ hội cho thị trường bán lẻ Việt Nam sau COVID-19 – Chuyên trang Covid-19 ĐHQG-HCM

Tóm tắt

Đại dịch COVID-19 đã ảnh hưởng đến hành vi của người tiêu dùng, từ mua sắm truyền thống (offline) sang mua sắm trực tuyến (online), đã thúc đẩy thương mại điện tử lên hàng đầu. Theo Cục Thương mại điện tử và kinh tế số thì số người dùng Internet tham gia mua sắm trực tuyến đã tăng từ 77% trong năm 2019 lên 88% trong năm 2020[1] và theo Google, Temasek và Bain & Company dự đoán tốc độ tăng trưởng trung bình của thương mại điện tử Việt Nam giai đoạn 2020-2025 là 29%, tương đương từ 14 tỷ USD lên 52 tỷ USD[2]. Do đó, các nhà bán lẻ cần tận dụng cơ hội để khai thác chiến lược thu hút khách hàng một cách linh hoạt và hiệu quả ngay cả sau khi đại dịch COVID-19 kết thúc.

Từ khoá: COVID-19; Thương mại điện tử; Thị trường bán lẻ.

Đặt vấn đề

Sau hơn 1 năm, kể từ khi đại dịch COVID-19 bùng phát vào cuối tháng 3/2020, thói quen shopping của người tiêu dùng có nhiều đổi khác. Các hoạt động giải trí shopping bên ngoài như nhà hàng siêu thị, shop hay chợ truyền thống lịch sử được người tiêu dùng giảm tối thiểu, thay vào đó là khuynh hướng tăng cường, tập trung chuyên sâu hơn cho những tiêu tốn hoàn toàn có thể triển khai tại nhà [ 3 ] .
Theo Cục Thương mại điện tử và kinh tế tài chính số, thương mại điện tử Việt Nam tăng trưởng ấn tượng trong năm 2020 với mức tăng 18 %, quy mô thị trường 11,8 tỉ USD, ước tính chiếm 5,5 % tổng mức bán lẻ sản phẩm & hàng hóa và lệch giá dịch vụ tiêu dùng cả nước và Việt Nam cũng là nước duy nhất ở Khu vực Đông Nam Á có tăng trưởng thương mại điện tử 2 số lượng [ 4 ] .
Có thể thấy, COVID-19 đã tạo ra sự đổi khác can đảm và mạnh mẽ trong hành vi của người tiêu dùng, hướng đến shopping trực tuyến nhiều hơn và hoàn toàn có thể sẽ biến nó thành thói quenngay cả sau đại dịch COVID-19, những shop hoạt động giải trí lại thì một điều khó đổi khác là khuynh hướng thương mại điện tử vẫn tăng trưởng .

Thương mại điện tử vẫn sẽ thống trị thị trường bán lẻ sau đại dịch COVID-19

Đại dịch COVID-19 đã đẩy nhanh sự di dời hành vi shopping offline sang trực tuyến và nó cũng đẩy nhanh sự suy giảm của thương mại truyền thống lịch sử, ghi lại sự trỗi dậy của thương mại điện tử .
Theo eMarketer. com, lệch giá thương mại điện tử B2C toàn thế giới đạt 4.280 tỷ USD trong năm 2020 lên 6.388 tỷ USD trong năm 2024 và Google, Temasek và Bain và Company dự báo khu vực Khu vực Đông Nam Á đạt 62 tỷ USD trong năm 2020 lên 172 tỷ USD trong năm 2025 ( Bảng 1 ) [ 5 ] .

Bảng 1: Quy mô thị trường Thương mại điện tử B2C
Nguồn: Sách trắng Thương mại điện tử Việt Nam năm 2020

Theo nghiên cứu và điều tra của iPrice Group, Shopee và Lazada đứng vị trí đầu khu vực Khu vực Đông Nam Á ; Thegioididong, Tiki, Sendo, Bachhoaxanh và FPT Shop xếp ở những vị trí lần lượt 5, 6, 8, 9 và 10 trong bảng xếp hạng 10 website thương mại điện tử ở khu vực Khu vực Đông Nam Á được ghé thăm nhiều nhất ( Bảng 2 ) [ 6 ] .

Bảng 2: Top 10 website thương mại điện tử ở khu vực Đông Nam Á được ghé thăm nhiều nhất
Nguồn: Sách trắng Thương mại điện tử Việt Nam năm 2020

Có thể thấy, xu thế shopping trực tuyến ngày càng rõ nét so với sự mờ nhạt của shopping offline, sẽ là một sân chơi mới cho thị trường bán lẻ Việt Nam. Mặc dù vẫn còn phải xem xét người tiêu dùng sẽ phản ứng như thế nào khi những shop và những khu vực công cộng Open trở lại nhưng rõ ràng thương mại điện tử vẫn là khuynh hướng tất yếu trong tương lai .

Xu hướng bán lẻ trực tuyến

Một số nhà bán lẻ truyền thống lịch sử đang phản ứng với biến hóa hành vi của người tiêu dùng bằng việc chuyển nguồn lực của họ sang bán lẻ trực tuyến. Chẳng hạn :

• Công ty cổ phần Đầu tư Thế giới di động (MWG) từ mức doanh thu online dưới 1.000 tỷ đồng (năm 2014),chỉ chiếm tỷ trọng 5,9% nhưng đến năm 2018 chiếm tỷ trọng 14,3%/tổng doanh thu, vượt mốc 10.000 tỷ đồng., gần bằng tổng doanh thu của FPT Retail (hơn 15.000 tỷ năm 2018) và bỏ xa nhiều đối thủ trong ngành điện máy như Media Mart, Nguyễn Kim, PICO,…[7] và theo kết quả kinh doanh 5 tháng đầu năm 2021 thì doanh thu online chiếm khoảng 8% doanh thu MWG (4.024 tỷ đồng/51,830 tỷ đồng tổng doanh thu) và doanh thu online riêng tháng 5 tăng 77% so với tháng 4 do nhu cầu mua sắm trực tuyến tăng trong mùa dịch[8]. Hay theo FPT Retail (FRT) thì doanh thu online năm 2020 của FRT đạt 5.195 tỷ đồng, tăng 33% so với năm 2019 và chiếm 35% tổng doanh số FRT[9].
• Theo bà Võ Thị Phương Mai, Phó Giám đốc – Trưởng Bộ phận dịch vụ mặt bằng bán lẻ của CBRE Việt Nam, COVID-19 đã ảnh hưởng tiêu cực đến kênh mua sắm truyền thống, nhưng đồng thời tạo ra nhiều cơ hội tăng trưởng tích cực cho các mô hình bán hàng vừa và nhỏ như cửa hàng tiện lợi, hiệu thuốc và đặc biệt là lĩnh vực thương mại điện tử vàtheo bà Trang Bùi, Giám đốc cấp cao thị trường Việt Nam của JLL nhận định: “Thương mại điện tử đang được gia tăng áp dụng lên mọi mặt cuộc sống trong đô thị, đặc biệt đối với thực phẩm, hàng tiêu dùng nhanh và dược phẩm. Không chỉ ở Việt Nam, điều này đang diễn ra khắp ở khu vực châu Á – Thái Bình Dương, châu Mỹ và cả châu Âu. Việt Nam còn sở hữu tầng lớp dân số trẻ và nhạy bén với công nghệ, hứa hẹn sẽ là yếu tố lớn thúc đẩy tăng trưởng thương mại điện tử”[10].
• Theo Sách trắng Thương mại điện tử Việt Nam năm 2020 thì tỷ lệ người mua sắm trực tuyến mới trong tổng số người mua sắm trực tuyến của Việt Nam là cao nhất trong khu vực Đông Nam Á, chiếm 41% so với tỷ lệ trung bình của Đông Nam Á khoảng 36% và cao hơn Indonesia và Philipines cùng là 37%, Malaysia là 36%, Singapore và Thái Lan cùng là 30%[11] (Bảng 3). Có thể nói Việt Nam là một trong những nước có tốc độ phát triển thương mại điện tử khá nhanh và là miếng bánh ngon cho các nhà bán lẻ hướng đến. Chỉ riêng từ năm 2016 đến năm 2020, số lượng người tiêu dùng mua sắm trực tuyến tăng từ 32,7 triệu người lên 49,3 triệu người. Đáng chú ý là từ năm 2018 đến năm 2020 số lượng người tiêu dùng tăng trung bình khoảng trên 5 triệu người/năm; doanh thu bán lẻ tăng hơn 2 lần từ năm 2016 từ 5 tỷ USD lên 11,8 tỷ USD năm 2020 (Bảng 4)[12].

Bảng 3: Tỷ lệ người mua sắm trực tuyến mới trong tổng số người mua sắm trực tuyến
Nguồn: Sách trắng Thương mại điện tử Việt Nam năm 2020

Bảng 4: Quy mô thị trường Thương mại điện tử bán lẻ Việt Nam
Nguồn: Sách trắng Thương mại điện tử Việt Nam năm 2020

Có thể thấy, COVID-19 đã tác động ảnh hưởng can đảm và mạnh mẽ xu thế bán lẻ trực tuyến, không còn kinh ngạc doanh thu bán hàng trực tuyến tăng vọt trong thời kỳ đại dịch khi người tiêu dùng tránh tiếp xúc bên ngoài. Thực tế cho thấy, ngay cả những người tiêu dùng không dễ chiều, chưa khi nào xem xét shopping trực tuyến cũng thử và liên tục shopping trực tuyến. Theo điều tra và nghiên cứu của Nielsen, hành vi shopping tại Việt Nam đã đổi khác đáng kể, chuyển sang shopping trực tuyến thay vì những hình thức truyền thống cuội nguồn. Tỷ lệ shopping trực tuyến năm 2020 đạt số lượng 32 %, tăng cao so với tỷ suất 18 % của năm 2019, tần suất mua hàng trên kênh thương mại điện tử cũng tăng gần gấp đôi, từ 1,2 lần năm 2019 lên số lượng 2,1 vào năm 2020 và “ Người dùng đã tham gia nhiều hơn trên kênh thương mại điện tử, dữ thế chủ động và cởi mở hơn trong những hoạt động giải trí của mình và có nghĩa vụ và trách nhiệm hơn trong việc san sẻ những thưởng thức shopping của họ trên kênh thương mại điện tử ” [ 13 ] .

Một số kiến nghị cho các nhà bán lẻ Việt Nam

Mặc dù những nhà bán lẻ Việt Nam hoàn toàn có thể bắt kịp khuynh hướng hành vi tiêu dùng và nhiều kỳ vọng sau đại dịch COVID-19, người tiêu dùng sẽ có thói quen shopping trực tuyến bởi sự nhanh gọn và tiện nghi. Tuy nhiên, liệu người tiêu dùng có quay lại với chính nhà bán lẻ mà mình từng mua hay bị tác động ảnh hưởng bởi sự ngày càng tăng của nhà bán lẻ khác ? Do đó, để giữ chân người mua thì những nhà bán lẻ cần thiết kế xây dựng và cải tổ chủ trương bán hàng trực tuyến với một số ít chú ý quan tâm sau :
Một là, người mua luôn muốn những nhà bán lẻ phân phối nhu yếu ngày càng cao cho xu thế shopping trực tuyến. Để xử lý yếu tố này thì những nhà bán lẻ phải luôn update khuynh hướng tiêu dùng, lắng nghe và phân phối những nhu yếu của người mua trải qua kế hoạch phong phú những mẫu sản phẩm tương quan và chuỗi đáp ứng linh động. Chẳng hạn, một nhà bán lẻ mẫu sản phẩm cafe thì cần phong phú thêm loại sản phẩm trà hay trong thời hạn giãn cách xã hội, người tiêu dùng có xu thế tìm những loại đồ uống cải tổ sức khoẻ như đồ uống trái cây, ngũ cốc, … thì nhà bán lẻ này cần bổ trợ một số ít mẫu sản phẩm này cho tương thích với nhu yếu người tiêu dùng. Một dẫn chứng là shop Bách hóa xanh, trong thời hạn đại dịch COVID-19 đã đưa ra kế hoạch chuỗi đáp ứng linh động là “ đi chợ trực tuyến ” giúp cho người tiêu dùng hoàn toàn có thể mua những mẫu sản phẩm tươi sống, lương thực hay đồ uống mà không cần đến siêu thị nhà hàng [ 14 ] .
Hai là, người mua luôn luôn mong ước được phân phối một dịch vụ tuyệt vời. Có thể thấy, trong thương mại điện tử thì yếu tố công nghệ tiên tiến tác động ảnh hưởng rất nhiều đến hành vi mua hàng của người tiêu dùng, đặc biệt quan trọng trong xã hội tân tiến thì smartphone đã đổi khác thói quen và hành vi của người dùng. Theo Sách trắng về thương mại điện tử năm 2020 có đến 94 % người dân sử dụng điện thoại di động để truy vấn internet [ 15 ], tỷ suất người dân sử dụng internet chiếm 70 % và số lượng người tiêu dùng shopping trực tuyến khoảng chừng 49,3 triệu người [ 16 ]. Do đó, nhà bán lẻ cần tích hợp vừa đủ những nền tảng di động phổ cập như IOS, Android và tương tác với người mua trên những nền tảng này từ mua hàng và thanh toán giao dịch trước – sau khi nhận hàng cũng như đảm nhiệm phản ảnh và phản hồi những thông tin người mua và xử lý những tranh chấp phát sinh. Nhận thấy được tầm quan trọng của dịch vụ người mua thì lúc bấy giờ những nhà bán lẻ lớn Việt Nam như Thegioididong, Nguyenkim, FPT shop, … đều đã kiến thiết xây dựng nền tảng “ xử lý tranh chấp trực tuyến – ODR ” trên website của mình để bảo vệ quyền hạn của người tiêu dùng [ 17 ] .
Ba là, người mua luôn muốn được thưởng thức chất lượng mẫu sản phẩm trước khi shopping. Chăm sóc người mua luôn tạo ra tác động ảnh hưởng tích cực đến thiện cảm của người tiêu dùng so với nhà bán lẻ. Để tạo được thiện cảm người mua thì nhà bán lẻ cần phải thiện chí với người mua, tức là chăm nom người mua từ “ tâm ” cũng như kiến thiết xây dựng giao diện thân thiện với người mua và tạo những công cụ tương hỗ mày mò mẫu sản phẩm như tương tác và tạo những video chứa những câu hỏi đơn thuần mà người mua đang muốn tìm kiếm về chất lượng loại sản phẩm hay những tài liệu, công cụ, phương tiện đi lại mô phỏng thưởng thức sử dụng loại sản phẩm như sử dụng ứng dụng trí tuệ tự tạo ( Artificial Intelligence – AI ) mô phỏng mẫu sản phẩm cũng như độ thích hợp của mẫu sản phẩm với người mua .

Kết luận

Thương mại điện tử đã trở thành xu thế toàn thế giới không riêng gì riêng Việt Nam và nó sẽ tăng trưởng can đảm và mạnh mẽ hơn nữa sau đại dịch COVID-19. Chính đại dịch COVID-19 thôi thúc hành vi mua hàng trực tuyến cũng như giúp những nhà bán lẻ thấy rõ kế hoạch bán hàng trên nền tảng thương mại điện tử đang ngày càng trở nên thông dụng. Để sống sót, những nhà bán lẻ cần phải kiến thiết xây dựng một kế hoạch thương mại điện tử liên tục, can đảm và mạnh mẽ và đủ nhanh để phản ứng những khuynh hướng mới có tương quan đến người mua tiềm năng của mình .

Tài liệu tham khảo

1.       Cục Thương mại điện tử và kinh tế số, Sách trắng Thương mại điện tử Việt Nam năm 2020

2. Hà Anh, 5 tháng, MWG báo lãi 2.172 tỷ đồng, tăng 26 % so với cùng kỳ, https://vneconomy.vn/5-thang-mwg-bao-lai-2-172-ty-dong-tang-26-so-voi-cung-ky.htm, truy vấn ngày 16/7/2021
3. Minh Anh, Không tốn tiền thuê mặt phẳng, Thế giới di động vẫn thu về 12.000 tỷ từ mảng trực tuyến – cao gần bằng tổng doanh thu FPT Shop, https://cafef.vn/khong-ton-tien-thue-mat-bang-nhung-doanh-thu-online-the-gioi-di-dong-van-cao-gan-bang-tong-doanh-thu-fpt-shop-trong-nam-2018-20190212113224718.chn, truy vấn ngày 16/7/2021
4. N.Bình, Thương mại điện tử Việt Nam đạt 11,8 tỉ USD, tăng ấn tượng 18 %, https://tuoitre.vn/thuong-mai-dien-tu-viet-nam-dat-11-8-ty-usd-tang-an-tuong-18-20210124163408234.htm, truy vấn ngày 15/7/2021
5. Nguyễn Thành Minh Chánh, Thúc đẩy xử lý tranh chấp trực tuyến ngoài Toà án trong thương mại điện tử, https://tapchitoaan.vn/bai-viet/nghien-cuu/thuc-day-giai-quyet-tranh-chap-truc-tuyen-ngoai-toa-an-trong-thuong-mai-dien-tu-tai-viet-nam, truy vấn ngày 17/7/2021
6. Phan Dương, Mua sắm trực tuyến giải cứu ngành bán lẻ, https://vneconomy.vn/mua-sam-online-cuu-nguy-nganh-ban-le.htm, truy vấn ngày 16/7/2021
7. Thanh Hà, FPT Retail ( FRT ) đặt tiềm năng doanh thu 120 tỷ đồng năm 2021, lên kế hoạch mở thêm 150 nhà thuốc Long Châu, https://nhipsongdoanhnghiep.cuocsongantoan.vn/doanh-nghiep/fpt-retail-frt-dat-muc-tieu-loi-nhuan-120-ty-dong-nam-2021-len-ke-hoach-mo-them-150-nha-thuoc-long-chau-3562119.html, truy vấn ngày 16/7/2021
8. Bảo Nhi, Thương mại điện tử Việt Nam đạt quy mô 52 tỷ USD năm 2025, https://tapchitaichinh.vn/tai-chinh-kinh-doanh/thuong-mai-dien-tu-viet-nam-dat-quy-mo-52-ty-usd-nam-2025-333312.html, truy vấn ngày 16/7/2021
9. Minh Nhi, Thói quen shopping biến hóa trọn vẹn trong dịch Covid-19, https://nld.com.vn/kinh-te/thoi-quen-mua-sam-thay-doi-hoan-toan-trong-dich-covid-19-20210624181024228.htm, truy vấn ngày 15/7/2021
10. Minh Tân, Cách mua hàng, đi chợ trực tuyến tại nhà trên Bách Hóa Xanh đơn thuần nhất, https://www.thegioididong.com/game-app/cach-mua-hang-di-cho-online-tai-nha-tren-bach-hoa-xanh-don-1277236, truy vấn ngày 17/7/2021
11. Duy Vũ, Người Việt ngày càng cởi mở với shopping trực tuyến, https://ictnews.vietnamnet.vn/cuoc-song-so/nguoi-viet-ngay-cang-coi-mo-voi-mua-sam-truc-tuyen-283305.html, truy vấn ngày 17/7/2021
[ 1 ] Cục Thương mại điện tử và kinh tế tài chính số, Sách trắng Thương mại điện tử Việt Nam năm 2020, tr 32

[2]Bảo Nhi, Thương mại điện tử Việt Nam đạt quy mô 52 tỷ USD năm 2025,  https://tapchitaichinh.vn/tai-chinh-kinh-doanh/thuong-mai-dien-tu-viet-nam-dat-quy-mo-52-ty-usd-nam-2025-333312.html, truy cập ngày 16/7/2021

[3] Minh Nhi, Thói quen mua sắm thay đổi hoàn toàn trong dịch Covid-19, https://nld.com.vn/kinh-te/thoi-quen-mua-sam-thay-doi-hoan-toan-trong-dich-covid-19-20210624181024228.htm, truy cập ngày 15/7/2021.

[4] N.Bình, Thương mại điện tử Việt Nam đạt 11,8 tỉ USD, tăng ấn tượng 18%,  https://tuoitre.vn/thuong-mai-dien-tu-viet-nam-dat-11-8-ty-usd-tang-an-tuong-18-20210124163408234.htm, truy cập ngày 15/7/2021

[ 5 ] Cục Thương mại điện tử và kinh tế tài chính số, Sách trắng Thương mại điện tử Việt Nam năm 2020, tr 23

[6] Cục Thương mại điện tử và kinh tế số, Sách trắng Thương mại điện tử Việt Nam năm 2020, tr 22

[7] Minh Anh, Không tốn tiền thuê mặt bằng, Thế giới di động vẫn thu về 12.000 tỷ từ mảng online – cao gần bằng tổng doanh thu FPT Shop, https://cafef.vn/khong-ton-tien-thue-mat-bang-nhung-doanh-thu-online-the-gioi-di-dong-van-cao-gan-bang-tong-doanh-thu-fpt-shop-trong-nam-2018-20190212113224718.chn, truy cập ngày 16/7/2021

[8] Hà Anh, 5 tháng, MWG báo lãi 2.172 tỷ đồng, tăng 26% so với cùng kỳ, https://vneconomy.vn/5-thang-mwg-bao-lai-2-172-ty-dong-tang-26-so-voi-cung-ky.htm, truy cập ngày 16/7/2021

[9]Thanh Hà, FPT Retail (FRT) đặt mục tiêu lợi nhuận 120 tỷ đồng năm 2021, lên kế hoạch mở thêm 150 nhà thuốc Long Châu, https://nhipsongdoanhnghiep.cuocsongantoan.vn/doanh-nghiep/fpt-retail-frt-dat-muc-tieu-loi-nhuan-120-ty-dong-nam-2021-len-ke-hoach-mo-them-150-nha-thuoc-long-chau-3562119.html, truy cập ngày 16/7/2021

[10] Phan Dương, Mua sắm online cứu nguy ngành bán lẻ, https://vneconomy.vn/mua-sam-online-cuu-nguy-nganh-ban-le.htm, truy cập ngày 16/7/2021

[ 11 ] Cục Thương mại điện tử và kinh tế tài chính số, Sách trắng Thương mại điện tử Việt Nam năm 2020, tr 19
[ 12 ] Cục Thương mại điện tử và kinh tế tài chính số, Sách trắng Thương mại điện tử Việt Nam năm 2020, tr 28

[13] Duy Vũ, Người Việt ngày càng cởi mở với mua sắm trực tuyến, https://ictnews.vietnamnet.vn/cuoc-song-so/nguoi-viet-ngay-cang-coi-mo-voi-mua-sam-truc-tuyen-283305.html, truy cập ngày 17/7/2021

[14] Minh Tân, Cách mua hàng, đi chợ online tại nhà trên Bách Hóa Xanh đơn giản nhất, https://www.thegioididong.com/game-app/cach-mua-hang-di-cho-online-tai-nha-tren-bach-hoa-xanh-don-1277236, truy cập ngày 17/7/2021

[ 15 ] Cục Thương mại điện tử và kinh tế tài chính số, Sách trắng Thương mại điện tử Việt Nam năm 2020, tr 30
[ 16 ] Cục Thương mại điện tử và kinh tế tài chính số, Sách trắng Thương mại điện tử Việt Nam năm 2020, tr 28
[ 17 ] Nguyễn Thành Minh Chánh, Thúc đẩy xử lý tranh chấp trực tuyến ngoài Toà án trong thương mại điện tử, https://tapchitoaan.vn/bai-viet/nghien-cuu/thuc-day-giai-quyet-tranh-chap-truc-tuyen-ngoai-toa-an-trong-thuong-mai-dien-tu-tai-viet-nam, truy vấn ngày 17/7/2021

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Thị Trường