Soạn bài Văn bản văn học ngắn gọn nhất | Soạn văn lớp 10

 Soạn bài Văn bản văn học với mục đích nhằm giúp các em học sinh nắm được các tiêu chí chủ yếu của một văn bản văn học theo quan niệm ngày nay, nắm được cấu trúc của văn bản văn học với các tầng: ngôn từ, hình tượng hàm nghĩa. Từ đó biết vận dụng những hiểu biết nói trên để tìm hiểu các tác phẩm văn học trong chương trình soạn văn 10.

A- Kiến thức cơ bản cần nắm vững

Văn bản là một sản phẩm giao tiếp bằng ngôn ngữ được ghi chép lại gồm nhiều câu, trong đó nó chứa đựng yếu tố nội dung và hình thức. Văn bản không chỉ là một tác phẩm dài mà chỉ cần nó chứa mục đích và ý nghĩa trong đó.

I. Tiêu chí chủ yếu của văn bản văn học

Tiêu chí phân định văn bản văn học là một vấn đề phức tạp, tuỳ thuộc vào quan niệm của mỗi quốc gia trong từng thời kì lịch sử để xác định.

– Văn bản văn học là những văn bản đi sâu phản ánh hiện thực khách quan và khám phá thế giới tình cảm, tư tưởng, thoả mãn nhu cầu của thẩm mỹ con người.

– Văn bản văn học được kiến thiết xây dựng bằng ngôn từ thẩm mỹ và nghệ thuật, có tính hình tượng, tính thẩm mỹ và nghệ thuật cao và có nội dung nhất định- Văn bản văn học được thiết kế xây dựng theo một phương pháp riêng, nghĩa là mỗi tác phẩm đều phải thuộc về một thể loại nhất định và chịu sự chi phối của thể loại đó .=> Văn bản văn học không chỉ là những giải pháp, kỉ xảo ngôn từ mà còn là một phát minh sáng tạo niềm tin của nhà văn .

II. Cấu trúc của văn bản văn học

1. Tầng ngôn từ (Từ ngữ âm đến ngữ nghĩa)

– Tầng ngôn từ là bước thứ nhất cần phải vượt qua để đi vào chiều sâu của văn bản .+ Ngữ âm : Nhịp điệu, âm thanh được gợi bởi ngôn từ thẩm mỹ và nghệ thuật .+ Ngữ nghĩa : Từ nghĩa tường minh đến nghĩa hàm ẩn, nghĩa đen đến nghĩa bóng .

2. Tầng hình tượng

– Hình tượng được phát minh sáng tạo trong văn bản nhờ những cụ thể, diễn biến, nhân vật, thực trạng, tâm trạng ( tuỳ quy mô văn bản : truyện ngắn, truyện vừa, truyện dài, … và tuỳ thể loại : tự sự, trữ tình, kịch, … ) mà có sự khác nhau .- Hình tượng văn học là mọi hình ảnh đời sống được nhà văn đưa vào tác phẩm bằng ngôn từ thẩm mỹ và nghệ thuật – mang thông điệp .- Hình tượng văn học do tác giả phát minh sáng tạo ra, không trọn vẹn giống như thực sự của cuộc sống, nhằm mục đích gửi gắm ý tình sâu kín của mình với người đọc, với cuộc sống .- Từ tầng hình tượng hoàn toàn có thể suy ra tầng hàm nghĩa .

3. Tầng hàm nghĩa

– Tầng hàm nghĩa là phần nghĩa bên trong, ẩn kín trong văn bản mà người ta phải đọc kỹ, phải tâm lý mới hiểu được điều nhà văn muốn nói .- Có tìm ra hàm nghĩa ta mới hiểu được những điều nhà văn muốn tâm sự, những thể nghiệm đời sống, ý niệm đạo đức xã hội, những tham vọng hoài bão, …- Để đi sâu vào hàm nghĩa của văn bản văn học, ta cần đi qua những lớp : đề tài, chủ đề, tư tưởng, cảm hứng chủ yếu, …

III. Từ văn bản đến tác phẩm văn học

– Nhà văn sáng tác ra tác phẩm văn học, nếu chưa được fan hâm mộ khám phá thì chưa thể có ảnh hưởng tác động đến xã hội. Phải trải qua việc đọc tác phẩm thì những vấn đề, những hình ảnh, cụ thể, tư tưởng, khát vọng, … mới ảnh hưởng tác động đến fan hâm mộ, đến xã hội .- Người đọc càng thưởng thức thâm thúy đời sống càng hiểu thấu đáo quy luật nghệ thuật và thẩm mỹ, nội dung tác phẩm càng hiện lên khá đầy đủ, thâm thúy, nhiều mẫu mã trong tâm lý và như vậy tác phẩm lại càng có tác động ảnh hưởng so với con người, với cuộc sống .

B- Soạn bài Văn bản văn học

Hướng dẫn học bài

Câu 1 trang 121 SGK Ngữ văn 10 tập 2

Hãy nêu những tiêu chuẩn đa phần của văn bản văn học .

Trả lời:

   Tiêu chí 1: Văn bản văn học còn gọi là văn bản nghệ thuật, văn bản văn chương. Văn bản văn học đi sâu vào phản ánh hiện thực khách quan, khám phá thế giới tình cảm, tư tưởng, thoả mãn nhu cầu hướng thiện và thẩm mĩ của con người.

Ví dụ : Đọc bài thơ Sóng của Xuân Quỳnh tất cả chúng ta phải tâm lý để tìm kiếm lời giải đáp cho những câu hỏi : Tình yêu là gì ? Hạnh phúc là gì ? Làm thế nào để giữ niềm tin ?

    Tiêu chí 2. Ngôn từ của văn bản văn học là ngôn từ nghệ thuật có hình tượng mang tính thẩm mĩ cao, trau chuốt biểu cảm, gợi cảm, hàm súc, đa nghĩa.

    Tiêu chí 3: Mỗi văn bản đều có một thể loại nhất định và theo quy ước cách thức thể loại đó (Kịch có hồi, cảnh, có lời đối thoại độc thoại; Thơ có vần, điệu, luật, khổ thơ…).

Câu 2 trang 121 SGK Ngữ văn 10 tập 2

Vì sao nói : hiểu tầng ngôn từ mới là bước thứ nhất thiết yếu để đi vào chiều sâu của văn bản văn học ?

Trả lời:

– Văn học là thẩm mỹ và nghệ thuật ngôn từ. Đọc văn bản văn học, ta hiểu rõ ngữ nghĩa của từ, từ nghĩa tường minh đến hàm nghĩa, từ nghĩa đen đến nghĩa bóng. Cùng với ngữ nghĩa, phải quan tâm tới ngữ âm. Tuy nhiên, tầng ngôn từ mới là bước thứ nhất cần phải vượt qua để đi vào chiều sâu của văn bản .- Vượt qua tầng ngôn từ, tất cả chúng ta cần đi sâu vào tầng hình tượng và tầng hàm nghĩa thì mới hoàn toàn có thể hiểu được văn bản văn học. Trên trong thực tiễn, ba tầng của văn bản văn học không tách rời mà liên hệ mật thiết với nhau. Không hiểu tầng ngôn từ sẽ không hiểu tầng hình tượng và thế cho nên cũng sẽ không hiểu tầng hàm nghĩa của văn bản .- Trong một văn bản văn học, tầng ngôn từ hình tượng hiện lên tương đối rõ, tầng hàm nghĩa khó chớp lấy hơn. Tầng hàm nghĩa chỉ hoàn toàn có thể hiểu được khi người đọc biết suy luận, nghiên cứu và phân tích, khái quát .Đọc văn bản văn học phải hiểu được tầng hàm nghĩa nhưng hiểu được tầng ngôn từ là bước thứ nhất thiết yếu để đi vào chiều sâu của văn bản văn học .

Câu 3 trang 121 SGK Ngữ văn 10 tập 2

Phân tích ý nghĩa một hình tượng mà anh ( chị ) yêu dấu trong một bài thơ hoặc đoạn thơ ngắn .

Trả lời:

– Để nghiên cứu và phân tích, học viên cần nắm được đặc trưng của hình tượng trong thơ, hiểu được lớp ngôn từ để nghiên cứu và phân tích đặc thù của hình tượng, từ đó nghiên cứu và phân tích ý nghĩa của hình tượng .- Nên chọn hình tượng trong một bài thơ, hoặc đoạn thơ đã học trong chương trình để thấy việc tiếp cận hình tượng theo hướng khám phá những tầng của văn bản có những cái hay riêng .Có thể tìm hiểu thêm ví dụ sau :“ Bóng buồm đã khuất bầu khôngTrông theo chỉ thấy dòng sông bên trời ”( Lý Bạch – Tại lầu Hoàng Hạc tiễn Mạnh Hạo Nhiên đi Quảng Lăng )- Học sinh so sánh với bản phiên âm và dịch nghĩa để hiểu lớp ngôn từ. Chú ý những từ “ cỡ phàm ” ( cánh buồm một mình, cô độc ) ; “ bích không tận ” ( khung trời xanh đến vô cùng ) ; “ duy kiến ” ( chỉ nhìn thấy duy nhất ) ; “ thiên tế lưu ” ( dòng sông bay lên ngang trời ) .- Hình tượng nhân vật trữ tình được khắc hoạ qua hai hình ảnh : Cánh buồm khuất bầu không ( Cô phàm viễn ảnh bích không tận ) và dòng sông chảy ngang trời ( Duy kiến trường giang thiên tế lưu ) .- Ngôn từ và hình ảnh thơ tạo nên rất nhiều trái chiều : cảnh và người ; kẻ đi và người ở ; nhỏ bé và to lớn ; đơn chiếc và vô tận ; hữu hạn và vô hạn ; trời và nước …- Hình tượng thơ vừa gửi gắm niềm thương nhớ vừa khắc hoạ tâm trạng nôn nao khó tả của Lý Bạch trong thời gian tiễn bạn về chốn phồn hoa .

Câu 4 trang 121 SGK Ngữ văn 10 tập 2

Hàm nghĩa của văn bản văn học là gì ? Cho ví dụ đơn cử .

Trả lời:

– Hàm nghĩa của văn bản văn học là năng lực gợi ra nhiều lớp ý nghĩa tiềm tàng, ẩn kín của văn bản văn học mà qua quy trình tiếp cận, người đọc từ từ nhận ra .

– Muốn nhận ra hàm nghĩa của văn bản văn học, người đọc cần đi qua các lớp: đề tài, chủ đề, cảm hứng chủ đạo…

– Hàm nghĩa của văn bản văn học không phải khi nào cũng dễ hiểu và không phải khi nào cũng hoàn toàn có thể hiểu đúng và hiểu đủ .

 Ví dụ: 

– Bài thơ Bánh trôi nước của Hồ Xuân Hương mới đọc qua tưởng chỉ là chuyện chiếc bánh trôi, từ đặc thù đến những quy trình làm bánh. Nhưng hàm chứa trong đề tài bánh trôi là cảm hứng về cuộc sống và thân phận người phụ nữ trong xã hội cũ. Người phụ nữ than thân trách phận nhưng không dừng lại ở đó, còn khẳng định chắc chắn vẻ đẹp của mình và lên tiếng phê phán xã hội bất công, vô nhân đạo .- Truyện ngắn Bến quê của Nguyễn Minh Châu bao hàm nhiều ý nghĩa triết lí về con người và cuộc sống trải qua rất nhiều những nghịch lí :+ Trong đời mỗi con người, có nhiều chuyện mà ta không lường trước được, không tính hết được bởi có những việc xảy ra ngoài ý muốn ( Nhĩ đã không hề sang được bãi bồi bên kia sông, ngay trước nhà mình ) .+ Đôi khi, người ta cứ mải mê đi tìm những giá trị ảo tưởng trong khi có những giá trị quen thuộc, thân thiện mà vững chắc thì lại bỏ lỡ để khi nhận ra thì quá muộn ( khi nằm liệt giường, Nhĩ mới nhận ra vẻ đẹp của “ Bến quê ”, vẻ đẹp của người vợ tảo tần sống gần trọn đời với mình ) .+ Hãy biết trân trọng đời sống, trân trọng những gì thuộc về “ Bến quê ”, đó là bức thông điệp mà Nguyễn Minh Châu muốn gửi đến mọi người trải qua những triết lí đơn giản và giản dị mà thâm thúy của tác phẩm .

Luyện tập soạn bài văn bản văn học

Đọc những văn bản ( SGK trang 121, 122 ) và thực thi những nhu yếu nêu bên dưới .

Câu 1: Văn bản “Nơi dựa”

a ) Văn bản là một bài thơ văn xuôi của Nguyễn Đình Thi. Bố cục của văn bản chia làm hai đoạn có cấu trúc câu, hình tượng như nhau :- Câu khởi đầu và câu kết của mỗi đoạn có cấu trúc giống nhau .- Mỗi đoạn đều có hai nhân vật có đặc thù giống nhau. Đoạn một là một người đàn bà và một đứa nhỏ, đoạn hai là một người chiến sỹ và một bà cụ .Tác giả tạo nên cấu trúc đối xứng cốt làm điển hình nổi bật tính tương phản, từ đó làm điển hình nổi bật ý nghĩa của hình tượng .b ) Những hình tượng trong hai đoạn của bài thơ gợi lên nhiều tâm lý về nơi dựa trong đời sống. Người đàn bà dắt đứa nhỏ nhưng chính đứa nhỏ lại là ” Nơi dựa ” cho người đàn bà ; bà cụ già bước không còn vững lại chính là nơi dựa cho người chiến sỹ .

Câu 2. Văn bản “Thời gian”

a ) Văn bản là một bài thơ của Nam Cao. Bài thơ có câu từ độc lạ và cách ngắt nhịp linh động, cách vắt dòng có chủ định. Văn bản hoàn toàn có thể chia làm hai đoạn :Đoạn một : từ đầu đến “ … trong lòng giếng cạn ”Đoạn hai : tiếp theo đến hết .Đoạn một nói lên sức mạnh tàn phá của thời hạn. Đoạn hai nói về những giá trị vững chắc sống sót mãi với thời hạn .- Thời gian cứ từ từ trôi “ qua kẽ tay ” và bí mật “ làm khô những chiếc lá ”. “ Chiếc lá ” vừa có nghĩa thực, đơn cử vừa có nghĩa bóng, ẩn dụ. Nó vừa là chiếc lá trên cây, mới hôm này còn xanh tươi sự sống thế mà chỉ một thời hạn lọt “ qua kẽ tay ”, là đã lá chết. Nó vừa là những chiếc lá cuộc sống trên cái cây đời sống mà khi thời hạn trôi đi, sự sống cứ rụng dần như những chiếc lá. Những kỉ niệm trong đời thì “ Rơi / như tiếng sỏi / trong lòng giếng cạn ”. Thật nghiệt ngã. Đó là quy luật băng hoại của thời hạn .- Vấn đề ở đây là ai cũng nhận ra quy luật ấy nhưng không phải ai cũng hoàn toàn có thể làm cho mình bất tử cùng thời hạn. Vậy mà cũng có những giá trị mang sức sống mãnh liệt chọi lại với thời hạn, bất tử cùng thời hạn. Đó là sức mạnh vượt thời hạn của thi ca và âm nhạc ( hiểu rộng ra là nghệ thuật và thẩm mỹ ). Dĩ nhiên là “ những câu thơ \ những bài hát ”, những tác phẩm thẩm mỹ và nghệ thuật đích thực. Hai chữ “ xanh ” được láy lại như “ chọi ” lại với chữ “ khô ” trong câu thứ nhất .- Câu kết thật giật mình : ” Và đôi mắt em / như hai giếng nước ”. Dĩ nhiên đây là “ hai giếng nước ” chứa đầy những kỉ niệm tình yêu, những kỉ niệm tình yêu sống mãi, trái chiều với những kỉ niệm “ rơi ” vào “ lòng giếng cạn ” quên lãng của thời hạn .b ) Qua bài thơ ” Thời gian ”, Văn Cao muốn nói rằng : thời hạn hoàn toàn có thể xoá nhòa toàn bộ, chỉ có văn học thẩm mỹ và nghệ thuật và tình yêu là có sức sống lâu bền .

Câu 3. Văn bản “Mình và ta”

Văn bản là một bài tứ tuyệt đặc sắc của nhà thơ Chế Lan Viên rút trong tập Ta gửi cho mình. Bài thơ đề cập đến những vấn đề lí luận của thi ca, của văn học nghệ thuật.

a ) Hai câu đầu :Mình là ta đấy thôi, ta vẫn gửi cho mìnhSâu thẳm mình ư ? Lại là ta đấy !Hai câu thơ bộc lộ ý niệm thâm thúy của Chế Lan Viên về mối quan hệ giữa người đọc ( mình ) và nhà văn ( ta ). Trong quy trình phát minh sáng tạo, nhà văn luôn có sự đồng cảm với bạn đọc cũng như trong quy trình đảm nhiệm tác phẩm, bạn đọc luôn có sự đồng cảm với nhà văn. Sự đồng cảm phải có được nơi tận cùng “ sâu thẳm ” thì tác phẩm mới thực sự là tiếng nói chung, là nơi gặp gỡ của tâm hồn, tình cảm con người .b ) Hai câu sau là ý niệm của Chế Lan Viên về văn bản văn học và tác phẩm văn học trong tâm lý của người đọc :Ta gửi tro, mình nhen thành lửa cháyGửi viên đá con, mình dựng lại nên thành .Nhà văn viết tác phẩm văn học là phát minh sáng tạo thẩm mỹ và nghệ thuật theo những đặc trưng riêng. Những điều nhà văn muốn nói đều đã được gửi gắm vào hình tượng nghệ thuật và thẩm mỹ và nghệ thuật và thẩm mỹ chỉ có giá trị gợi mở chứ không khi nào nói hết, nói rõ. Người đọc phải tái tạo lại, tưởng tượng thêm, suy ngẫm, nghiên cứu và phân tích để sao cho từ nhà bếp “ tro ” tưởng như tàn lại hoàn toàn có thể “ nhen thành lửa cháy ”, từ “ viên đá con ” hoàn toàn có thể dựng nên thành, nên luỹ .Quan niệm trên của Chế Lan Viên đã được nhà thơ phát biểu theo cách của thơ và đó cũng là một dẫn chứng cho ý niệm của chính nhà thơ .

Soạn bài Văn bản văn học nâng cao

Câu 1. Nêu ví dụ về những tác phẩm thuộc văn bản văn học theo nghĩa hẹp và nghĩa rộng. Cho biết hai loại văn bản ấy giống và khác nhau ở chỗ nào ?Câu 2. Phân tích tính thẩm mỹ và nghệ thuật và tính nghệ thuật và thẩm mỹ trong ngôn từ của những đoạn thơ, đoạn văn sau đây bàng cách chỉ ra những giải pháp tả cảnh để bộc lộ tình cảm nhân vật, đặc thù sinh động, quyến rũ của cảnh vật và nhân vật trong từng đoạn thơ, đoạn văn ấy :a )

Tà tà bóng ngả về tây,
Chị em thơ thẩn đan tay ra về.
Bước dần theo ngọn tiểu khê,
Lần xem phong cảnh có bề thanh thanh.
Nao nao dòng nước uốn quanh,
Dịp cầu nho nhỏ cuối ghềnh bắc ngang.

( Nguyễn Du – Truyện Kiều )b ) Dứt lời, ông bước vội ra ngoài. Trời xanh lồng lộng, có những tảng mây sáng chói, lừ đừ. Đường vắng hẳn người qua lại. Họ dạt vào những khoảnh bóng cây tránh nắng. Một vài tiếng động nhẹ khẽ gợn lên, oi ả .Ông Hai đi nghênh ngang giữa đường vắng, cái đầu cung cúc lao về phía trước. Hai tay vung vẩy, nhấp nhổm. Gặp ai quen ông lão cũng níu lại, cười cười .- Nắng này là bỏ mẹ chúng nó !( Kim Lân – Làng )Câu 3. Phân tích ý nghĩa hình tượng của một số ít từ ngữ trong đoạn thơ sau :

Quê hương anh nước mặn, đồng chua
Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá
Anh với tôi đôi người xa lạ
Tự phương trời chẳng hẹn quen nhau.
Súng bên súng, đầu sát bên đầu
Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỷ
Đồng chí!

Câu 4. Nêu đặc thù của hình tượng văn học. Hãy nghiên cứu và phân tích sự bộc lộ của những đặc thù ấy qua những đoạn thơ, đoạn văn trích ở bài rèn luyện 2,3 .Câu 5. Tại sao hoàn toàn có thể nói hình tượng văn học là một thông điệp ?Đang update …

—TỔNG KẾT—

Ngày nay một văn bản được coi là văn bản văn học khi :- Phản ảnh và tò mò đời sống tu dưỡng tư tưởng và tâm hồn, thoả mãn nhu yếu thẩm mĩ của con người .- Ngôn từ có nhiều tìm tòi phát minh sáng tạo, có tính hình tượng, có hàm nghĩa thâm thúy, đa dạng chủng loại .

– Được viết theo một thể loại nhất định với những quy ước thẩm mĩ riêng: truyện, thơ, kịch.

Văn bản văn học mang nhiều những tầng lớp : ngôn từ, hình tượng, hàm nghĩa. Đi sâu vào những những tầng lớp đó ta mới hiểu được văn bản văn học .- / -Trên đây là nội dung soạn bài Văn bản văn học cho những em học viên tìm hiểu thêm, vừa là tổng hợp lại kiến thức và kỹ năng trọng tâm vừa là gợi ý vấn đáp những câu hỏi hướng dẫn học và rèn luyện về văn bản văn học lớp 10 thật hữu dụng. Chúc những em học tốt .

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Thủ Tục