Vai trò của Phật giáo trong thời đại mới
Nhận định trên về Phật giáo được viết trong lời tựa của Thượng tọa tiến sĩ Thích Nhật Từ, qua đó cho thấy sự hiện hữu của Phật giáo trên thế giới đã trở thành hệ giá trị trung tâm của nhân loại, thể hiện hoạt dụng của Phật giáo rất lớn, dung chứa và trở thành sợi chỉ hồng sâu kết từng dân tộc trên khắp châu Lục.
Bạn đang đọc: Vai trò của Phật giáo trong thời đại mới
Tìm hiểu niềm tin nhẫn nhục trong Phật giáo Nguyên thủy 
Nội Dung Chính
Phật giáo trên con đường truyền bá và hội nhập luôn gắn liền với hai yếu tố căn bản: khế lý và khế cơ.
Phật giáo – Dấu ấn Đông Tây
Sau khi Đức Phật thành đạo, ánh sáng giác ngộ của Ngài chiếu khắp mọi nơi, hàng vạn người dân Ấn, tu sĩ và mọi những tầng lớp xã hội Ấn đều thừa kế tác dụng giác ngộ của Ngài. Đến khi đức Phật nhập diệt, chính pháp của Ngài đã xuất hiện trên toàn cõi Ấn Độ và lan tỏa đến những vương quốc lân cận. Từ hạ lưu của sông Hằng đi về phía Đông, phía Nam tới bờ sông Caodaveri, phía Tây đến bờ biển Ả Rập, phía Bắc đến khu vực Thaiysiro, đâu đâu cũng thấy sự tác động ảnh hưởng của giáo lý Phật Đà, người dân nơi ấy sống trong độc lập và niềm hạnh phúc. Đến thế kỷ thứ 3 trước Tây lịch, dưới triều đại của nhà vua Asoka ( A Dục Vương ) thuộc vương triều Maurya ( Khổng Tước ), Phật giáo trở thành quốc giáo trên toàn xứ Ấn Độ và khởi đầu truyền bá sang những vùng biên giới của những lục địa. Phật giáo Nguyên thủy ( Original Buddhism ) khởi nguyên từ miền Nam Ấn, được truyền sang Tích Lan. Từ Tích Lan truyền qua Miến Điện, Đất nước xinh đẹp Thái Lan, Campuchia, Lào, … Phật giáo tại những vương quốc này còn được gọi là Phật giáo Nam truyền, với Tam tạng thánh điển bằng hệ ngôn từ Pali. Phật giáo Phát triển ( Developing Buddhism ) hay Phật giáo Đại thừa, từ miền Bắc Ấn vượt qua dãy núi Hindu và sông Amua ở miền Trung Afghanistan, rồi vượt qua cao nguyên Pamia, vào Tân Cương-Trung Quốc, từ đó đến Hà Tây, Trường An và An Dương. Tiếp đó, Phật giáo từ Trung Hoa truyền đến những nước lân cận như Triều Tiên, Nhận Bản và Nước Ta. Đồng thời, một con đường khác, từ Ấn Độ truyền sang Nepal, vượt qua dãy núi Hymalaya vào Tây Tạng, rồi truyền vào 1 số ít vùng của Nước Trung Hoa và Siberia. Phật giáo trong những vương quốc phía Bắc với mạng lưới hệ thống Thánh điển bằng ngôn từ Sanskrit hay được dịch sang ngôn từ địa phương. Đến cuối thế kỷ XVIII, Đạo Phật chính thức được truyền sang những nước châu Âu ( 1788 ) và châu Mỹ ( 1875 ), đến cuối thế kỷ XX, Phật giáo được truyền sang châu Phi, tính đến nay chính pháp của Đức Phật đã xuất hiện ở khắp những lục địa [ 2 ]. Qua đó cho thấy, Phật giáo lúc đầu Open như một “ viềng sáng châu Á ” nhưng từ từ đã trở thành “ ánh đạo vàng Đông Tây ”, hiện hữu ở mọi lục địa. Đạo Phật dưới sự khai sáng của đức Thích Ca Mâu Ni, khởi nguyên từ Ấn Độ Open như một “ viềng sáng châu Á ”, chân lý giác ngộ của Ngài lan tỏa trên khắp xứ Ấn Độ và nhiều thế kỷ sau đó đã bén rễ ở những vương quốc châu Á. Đạo Phật sinh ra, chân lý Phật Đà mang thông điệp ban vui cứu khổ cho muôn loài, giải thoát con người ra khỏi áp bức nô lệ, đem lại sự bình đẳng cho mọi giới. Chính điều này đã được Thủ tướng Jawaharlal Nehru của Ấn Độ ca tụng : “ Đức Phật vĩ đại hơn tổng thể những vị Đạo sư khác. Thông điệp bất diệt của Ngài đã làm rung động quả đât qua nhiều thời đại. Có lẽ không một thời gian nào trong lịch sử vẻ vang quá khứ mà thông điệp độc lập của Ngài lại vô cùng thiết yếu cho trái đất đang đau khổ và rối loạn như lúc bấy giờ ” [ 3 ]. Một điều hoàn toàn có thể nói ngay rằng, đại đa số giới tri thức ở phương Tây tìm đến với Phật giáo qua thi phẩm bất hủ “ The Light of Asia ” ( Ánh sáng Á châu ) [ 4 ], xuất bản lần tiên phong vào năm 1879 của đại thi hào người Anh, Sir Edwin Armold. Đây là bản trường ca gần năm nghìn câu phô diễn về cuộc sống tu tập và hành đạo của Đức Phật. Ngay sau khi Open trên thi đàn Âu châu, đã lập tức chinh phục người đọc và được những nhà phê bình văn học Tây phương khen ngợi là tác phẩm văn chương tuyệt tác của Anh quốc cuối thế kỷ XIX. Ngay sau đó, tác phẩm được dịch ra nhiều thứ tiếng trên quốc tế. Tác phẩm biểu lộ sự phối hợp hòa giải, chiếu sáng làm điển hình nổi bật những phẩm chất đạo đức đặc trưng, tuyệt đối của đức Phật : tính ly dục, tích hợp với từ bi, trí tuệ, chân thực và nhẫn nại. Từ đó làm tăng thêm sự cảm nhận rằng Ngài như thể là đối trọng của Ấn Độ giáo, vì Ngài đã can đảm và mạnh mẽ đi ngược lại với mọi tục lệ, tập quán truyền kiếp của Ấn Độ giáo. Đạo Phật vượt trên những học thuyết đương thời và trở thành hướng đi của những dân tộc bản địa trong thời đại mới. Chính sức ảnh hưởng tác động của thi phẩm là nguồn cảm hứng, lan tỏa đến những học giả phương Tây tìm đến và gõ cửa Phật giáo để điều tra và nghiên cứu và truyền bá giáo lý Niết Bàn. Ngay lập tức, đạo Phật trở thành “ ánh đạo vàng của Đông Tây ”. Lần lượt những học giả nổi tiếng như : Allan Bennet quy y theo Phật, người có công tăng trưởng Phật giáo tại Anh tiến trình đầu ; Đại tá người Mỹ, Olcott sang Tích Lan quy y và trở thành một trong những nhà tiên phong tăng trưởng trào lưu chấn hưng Phật giáo tại Tích Lan, là tác giả của lá cờ Phật giáo lúc bấy giờ. Điểm điển hình nổi bật, sức hút của đạo Phật qua thi phẩm “ Ánh sáng Á Châu ” đã được những học giả phương Tây nhận định và đánh giá : Olcott viết : “ Quyển sách sẽ tạo ra một sự kinh ngạc lớn lao cho mọi giới và những câu hỏi tò mò sẽ phát sinh trong tâm lý của những Ky Tô hữu nói chung ” ; F.B.Sanborn viết : “ Tính giá trị thơ ca của tác phẩm rất lớn, nhưng nó co một giá trị khác lớn hơn là nó đã phô bày trong một niềm tin cảm thông của chân lý, hầu truyền cảm hứng lòng nhân hậu của Á châu cho quốc tế ” ; W.Holmes viết : “ Tác phẩm cao quí đến nỗi nó không có cái khác để hoàn toàn có thể so sánh ”. [ 5 ] Đức Phật, theo quan điểm của những học giả phương Tây hiện lên như sự tổng hòa của một phần người anh hùng lãng mạn, một phần của con người thông thường và một phần của một bậc Thánh siêu phàm. Chính điều này đã dẫn dắt những học giả, những vương quốc phương Tây tìm đến với đạo Phật và truyền bá giáo lý Phật Đà vượt khắp Đông Tây, hiện hữu ở mọi lục địa. Truyện Phật giáo : Làm ác gặp ác 
Sau khi Đức Phật thành đạo, ánh sáng giác ngộ của Ngài chiếu khắp mọi nơi, hàng vạn người dân Ấn, tu sĩ và mọi tầng lớp xã hội Ấn đều thừa hưởng kết quả giác ngộ của Ngài.
Hành trình bản địa hóa của Phật giáo
Phật giáo ngay từ thời kỳ đầu gia nhập đã nỗ lực trong sự dung hợp tín ngưỡng tôn giáo địa phương. Thời kỳ Phật tại thế, Ngài không tôn vinh Phật giáo vượt trên những giáo thuyết khác, trái lại Ngài cho thấy chính pháp giác ngộ của Ngài có hoạt dụng xoay chuyển tâm thức, tác động ảnh hưởng tích cực đến đời sống người dân Ấn Độ bấy giờ. Lẽ tất yếu, quyền lựa chọn ở tự thân “ giác ngộ ” của mỗi người, Ngài không dùng bất kể một thần quyền hay thủ đoạn để khuyến hóa dân chúng. Đạo Phật vì vậy trở thành TT và nhanh gọn lan tỏa trong nội xứ Ấn và truyền bá sang những vương quốc lân cận. Đức Phật là người tự giác ngộ và Ngài đi giác ngộ chúng sinh. Qua nghiên cứu và điều tra giáo lý Phật Đà cho tất cả chúng ta thấy, đạo Phật thật sự khoa học, đạo Phật trở thành sợi chỉ hồng tư tưởng xuyên qua những dân tộc bản địa mà không cần dùng thủ đoạn, xảo thuật, biểu lộ rõ nét “ dân tộc tính ”, nơi có Phật giáo đặt chân đến. Tư tưởng đạo Phật là tư tưởng nguồn cội, tương thích với những dân tộc bản địa, biểu lộ tính thời đại xuyên suốt hơn hai mươi lăm thế kỷ qua. Trong đó, nổi bật là sự lan tỏa đạo Phật ở Làng Mai ( Pháp quốc ) dưới sự dẫn dắt ý thức của Thiền sư Nhất Hạnh. Ngài đã mang tinh hoa đạo Phật đến với những vương quốc trên quốc tế, đưa mọi người thuộc những sắc tộc khác nhau, xích lại gần nhau và kiến thiết xây dựng một Phật giáo đúng nghĩa tại nhân gian. Tư tưởng Phật giáo tương thích với những giá trị đạo đức dân tộc bản địa, tương thích với tín ngưỡng đời sống tâm linh của dân cư địa phương, điều này đã hằng sâu vào những dân tộc bản địa và Phật giáo trở thành “ dân tộc tính ” của từng vương quốc. Nếu như Nho giáo tôn vinh thiên tử, xem yêu nước là phục tùng thiên tử ; Thiên chúa giáo dùng thủ đoạn để dụ dỗ, mua chuộc, lôi kéo và đàn áp, biểu lộ tính độc đoán tôn giáo. Ngược lại, đạo Phật là đạo của từ bi, nhân đạo, nhân văn … Chính hình ảnh đức Phật ngồi tòa sen biểu trưng cho tư tưởng đạo Phật được nở hoa, tương ứng trong lòng những dân tộc bản địa. Điều này lại được khẳng định chắc chắn trong Phật học tinh hoa như sau : “ Trong khi truyền bá, đạo Phật tuyệt nhiên không dùng giải pháp bạo hành, mua chuộc hay ỷ thế của chính trị để truyền đạo, mà chỉ dùng giải pháp thấm nhuần kiên trì của văn hóa truyền thống mà thôi. Chính điều này đã làm cho đạo Phật trở thành một tôn giáo chung của quả đât ” [ 6 ]. Trên lộ trình chứng minh và khẳng định những hệ giá trị tư tưởng, Phật giáo đã trở thành một phần văn hóa truyền thống ý thức của người địa phương. Nói cách khác, Phật giáo được “ bản địa hóa ”, khoác vào mình chiếc áo “ dân tộc tính ” để đến với vạn loại chúng sinh, khai mở trí tuệ, dẫn đường giác ngộ giải thoát. Thật vậy, Phật giáo quốc tế có nguồn gốc khởi phát từ Ấn Độ và Trung Quốc lại trở thành văn hóa truyền thống niềm tin của những dân tộc bản địa trên quốc tế như dân tộc bản địa Việt, dân tộc bản địa Lào, dân tộc bản địa Thái, dân tộc bản địa Khmer … Điển hình trong mối quan hệ giữa đạo Phật và văn hóa truyền thống dân tộc bản địa Việt là dẫn chứng cho quy trình này. Qua đó, người viết nhận thấy rằng, khi nghiên cứu và điều tra về đạo Phật và văn hóa truyền thống dân tộc bản địa, nếu bỏ lỡ việc điều tra và nghiên cứu về Phật giáo dân tộc bản địa và tư tưởng dân tộc bản địa mình là một điều sai lầm đáng tiếc, trong khi chỉ lo điều tra và nghiên cứu về những tôn giáo khác và hệ thuyết của Tây phương, Đông phương. Chúng ta phải có lòng tự tôn dân tộc bản địa. Bởi lẽ, tư tưởng thì dân tộc bản địa nào cũng có, được hình thành từ rất lâu, nhưng để trở thành mạng lưới hệ thống tư tưởng thì cần phải có quy trình của nó. Tư tưởng dân tộc bản địa ta cũng thế, không thua kém bất kể tư tưởng dân tộc bản địa nào nhưng cần quy trình để tăng trưởng thành mạng lưới hệ thống tư tưởng của dân tộc bản địa Việt. Do đó, tất cả chúng ta phải có nghĩa vụ và trách nhiệm đưa tư tưởng Nước Ta, văn hóa truyền thống Nước Ta vươn tầm thời đại. Thật vậy, Phật giáo và dân tộc bản địa Nước Ta với bề dày lịch sử dân tộc khoảng chừng 20 thế kỷ qua đã tạo thời cơ tiếp xúc và hòa nhập vào nhau thuần thục, khiến cho nhà thơ cận đại Hồ Dzếnh hoàn toàn có thể viết : “ Trang sử Phật, đồng thời là trang sử Việt. Trải bao độ hưng suy, có nguy mà chẳng mất ”. Đúng như niềm tin qua câu nói của nhân dân Việt : “ Đất vua, chùa làng, cảnh sắc Bụt ”. Ngay từ buổi đầu gia nhập, Phật giáo đã nhanh gọn bén rễ trong lòng dân Việt, dân tộc bản địa Việt : “ Đạo Phật nguồn gốc từ Ấn Độ … truyền vào tiên phong ở Luy Lâu. Phật giáo này lại chung hợp với tín ngưỡng dân gian của người Việt cổ ( tục thờ cúng những hiện tượng kỳ lạ tự nhiên có tương quan đến nông nghiệp ). Mặt khác, tín ngưỡng dân gian lại hóa thân vào Phật … Những thần mây, mưa, sấm, chớp vốn là hình tượng của những lực tự nhiên trong tín ngưỡng Việt cổ, trở thành Pháp vân, Pháp vũ, Pháp lôi, Pháp điện, là những Phật tiên phong của Nước Ta ” [ 7 ]. Trong bài viết Đình làng và tục thờ cúng thần Thành hoàng tại làng thôn Bắc bộ của Nguyễn Văn Khoan đã nhận định và đánh giá về mạng lưới hệ thống tín ngưỡng tôn giáo của người An Nam, trong đó đạo Phật được dung hợp trong thể thống nhất : “ Người An Nam thờ Trời và Đất, những thần linh trong ấy, thờ Phật, thờ linh hồn người chết, thờ những nhân vật nổi tiếng ” [ 8 ]. Trong quy trình Phật giáo tiếp xúc và sát cánh cùng dân tộc bản địa Việt, đặc biệt quan trọng là thời đại Lý-Trần, cung ứng cho tất cả chúng ta quy mô một Phật giáo gắn bó với dân tộc bản địa và Giao hàng dân tộc bản địa mà không làm tổn hại đến những giá trị tâm linh của đạo, trái lại ý thức của đạo Phật được đẩy lên chân giá trị mới, khế hợp với dân tộc bản địa địa phương : “ Có thể nói, Phật giáo Nước Ta đã tôn vinh con người lên vị thế Phật, vị thế của bậc Thánh giác ngộ tối cao, bậc Thánh đã đạt tới cảnh giới bất tử, an nhàn tuyệt đối, giác ngộ trọn vẹn. Chúng ta vốn là Phật nhưng lại không tự biết, vì vậy cứ đi tìm Phật ở đâu đâu, không chịu quay đầu lại tìm Phật ở trong bản thân mình ” [ 9 ]. Qua đó cho thấy, thế kỷ XXI là thế kỷ của khoa học, thế kỷ của con người, thế kỷ của những giá trị nhân bản. Vì thế, “ Phật giáo Nước Ta phải là Phật giáo tiếp nối truyền thống cuội nguồn rất nhân bản, một Phật giáo tôn vinh con người và Giao hàng con người, phân phối những nhu yếu tâm linh cao đẹp nhất của con người ” [ 10 ]. 
Trên lộ trình khẳng định các hệ giá trị tư tưởng, Phật giáo đã trở thành một phần văn hóa tinh thần của người địa phương.
Quá trình Phật giáo gia nhập vào những dân tộc bản địa diễn ra một cách tự nhiên, khác với những tôn giáo khác, mà không có bất kể một va chạm bởi cuộc chiến tranh hay xung đột nào. Quá trình “ bản địa hóa ” của Phật giáo hòa quyện vào tín ngưỡng, văn hóa truyền thống dân tộc bản địa, Phật giáo khởi đầu bén rễ thuận tiện và tăng trưởng trên mảnh đất của dân tộc bản địa địa phương. Chính khát vọng chấm hết khổ đau trong đời sống và giải thoát, tìm đến niềm hạnh phúc thật sự của người dân những dân tộc bản địa đã tiếp đón Phật giáo như một thực sự hiển nhiên. Trong bài viết Đạo Phật và văn hóa truyền thống Nước Ta, Hòa thượng Thích Minh Châu đã đánh giá và nhận định : “ Sự tiếp đón này có vẻ như không gây ra sự biến hóa nào bất thần trong đời sống ý thức của người Việt. Họ thờ cúng chư Phật cũng như đã thờ cúng những vị thần vốn có của họ ” [ 11 ]. Đạo Phật do đó, so với những dân tộc bản địa Á Đông là đạo chung của mọi lớp người trong xã hội, là đạo của mọi dân tộc bản địa, không phân biệt nước lớn hay nước nhỏ. Riêng ở Nước Ta, đạo Phật đã hòa với thực chất dân tộc bản địa như một thực thể thống nhất. Dân tộc thịnh, đạo Phật thịnh. Dân tộc suy, đạo Phật suy. Chính những điều trên, một lần nữa đã khẳng định chắc chắn, điều quan trọng là Phật giáo đã góp thêm phần tăng trưởng và bảo vệ nền văn hóa truyền thống những dân tộc bản địa trên quốc tế. Trên mẫu số chung của đạo Phật là từ bi, trí tuệ và nhân bản, chính những đức tính này, Phật giáo đã sống sót hài hòa tốt đẹp, tương thích với tâm tư nguyện vọng và văn hóa truyền thống dân tộc bản địa trong thời đại mới. Đúng như lời nhận xét về mối quan hệ truyền thống lịch sử truyền kiếp giữa Phật giáo và dân tộc bản địa của Tiến sĩ Hồng Quang : “ Phục vụ dân tộc bản địa trong ánh sáng của đạo Pháp và Giao hàng đạo Pháp trong thực trạng đơn cử của dân tộc bản địa ” [ 12 ].
Hoạt dụng của Phật giáo và hướng đi mới của thời đại
Với đặc thù trí tuệ và nhân bản của đạo Phật, đã khẳng định chắc chắn vị thế và vai trò của Phật giáo trong thời đại mới. Điều đó cho thấy, hoạt dụng của Phật giáo rất lớn, hoàn toàn có thể dung chứa mọi thành phần xã hội, xử lý mọi yếu tố của thời đại đặt ra và đặc biệt quan trọng hơn, cung ứng mọi nhu yếu hạng sang trong đời sống tâm linh của quả đât. Cái khát vọng giải thoát mọi khổ đau, đạt được trí tuệ sáng suốt, an vui tự tại giữa dòng trường lưu sinh tử là niềm khao khát triền miên của toàn bộ nhân sinh. Xưa cũng như nay, bất kể trong thực trạng lịch sử dân tộc nào mà những truyền thống cuội nguồn dân tộc bản địa bị quên béng, đạo đức xã hội bị suy thoái và khủng hoảng, niềm tin bị khủng hoảng cục bộ, những giá trị ý thức bị khinh rẻ thì chính lúc ấy những khát vọng đó lại càng trỗi dậy, mãnh liệt hơn. Ngày nay, dưới sự tăng trưởng của khoa học, kỹ thuật, con người tận hưởng được những giá trị vật chất gần như không thiếu, tuyệt đối. Nhưng trái đất vẫn cảm thấy hoang mang lo lắng và khát khao một giá trị ý thức bất diệt. Phải chăng đó là lúc sự Open của đạo Phật là thiết yếu hơn khi nào hết, để xử lý những yếu tố bức xúc của quả đât ? Trong thế kỷ XXI, giá trị nhân bản và trí tuệ phải là giá trị của mọi giá trị, là thước đo của mọi giá trị. Tất cả phát kiến khoa học, những phát minh sáng tạo văn học thẩm mỹ và nghệ thuật tôn giáo cần được nhìn nhận theo góc nhìn đó, dựa vào chuẩn giá trị chung để đánh giá và nhận định. Đạo Phật có trách nhiệm thức tỉnh, khơi dậy niềm tin của con người ở năng lực phán xét phải trái, thiện ác của bản thân, nhất định không nghe theo kẻ thời cơ và giáo điều. Phật giáo trong thời đại mới phải là Phật giáo của lý trí, không hề dung túng những tập tục mê tín dị đoan dị đoan hoàn toàn có thể là nguồn lợi dưỡng đáng kể và người trí không hề đồng ý điều này. Ở đây, một lần nữa, tất cả chúng ta nhắc lại câu nói của nhà bác học Albert Einstein ca tụng Phật giáo như một tôn giáo cung ứng được những nhu yếu của khoa học văn minh : “ Tôn giáo tương lai sẽ là một tôn giáo thiên hà. Nó phải vượt trên một Thượng Đế cá thể, tránh giáo điều và thần học. Bao quát cả hai nghành tự nhiên và tâm linh, nõ phải dựa trên một ý thức tôn giáo, phát sinh từ sự thực nghiệm của mọi sự vật, tự nhiên và tâm linh, như một thể thống nhất có ý nghĩa. Phật giáo cung ứng được một miêu tả như vậy. Nếu có một tôn giáo thảo mãn được những nhu yếu của khoa học tân tiến, thì tôn giáo đó là đạo Phật ” [ 13 ]. Thật vậy, đạo Phật tôn vinh trí tuệ thực nghiệm, mà kinh sách Phật thường gọi là tu tuệ. Bất cứ một chân lý nào, dù siêu việt như cõi Niết Bàn hay là những chân lý tương đối của trần gian đều phải qua thực nghiệm mới hoàn toàn có thể chớp lấy một cách thấu đáo. Điều này đúng như nhà bác học Einstein đã đánh giá và nhận định. Tuy nhiên, đạo Phật không hạ thấp văn tuệ ( học hỏi mà biết ) và tư tuệ ( tư duy mà biết ), chân giá trị con người chính ở chỗ biết học hỏi những điều chưa biết và biết tư duy, lập luận một cách lô gích. Ngay chính lúc này, Phật giáo tôn vinh năng lực tư duy độc lập của con người để tìm ra lẽ phải, nhận chân được thiện ác, tốt xấu là vậy ! Do đó, Phật giáo không gật đầu sự áp đặt của bất kỳ uy quyền, thế lực nào cũng như không cầu cạnh bất lỳ tha lực bên ngoài nào để che chở, bảo lãnh con người. Chính cho nên vì thế, Phật giáo xứng danh là đạo của trí tuệ, đạo của những người có trí, không mê tín dị đoan và cuồng tín, tự mình phụ thuộc chính mình, tự mình thắp đuốc lên mà đi, như lời Phật khuyên dạy : “ … Tỳ kheo tự mình là ngọn đèn cho chính mình, tự mình y tựa chính mình, không y tựa một cái gì khác, dùng chính pháp làm ngọn đèn, dùng chính pháp làm chỗ lệ thuộc, không phụ thuộc một cái gì khác ” [ 14 ]. Phải nhìn nhận rằng, lịch sử dân tộc đức Phật là lịch sử dân tộc của một con người, nhờ công phu tu tập của bản thân đã trở thành một con người hoàn thành xong, một bậc Thánh giữa trần gian, mà theo lời ca tụng của nhà thi hào nổi tiếng Tagore của Ấn Độ : “ con người vĩ đại nhất sinh ra ở đời này ”. Chính Ngài đã khai thị cho loài người biết rằng, bất kỳ người nào, với nỗ lực tự thân và tu tập đúng hướng đều hoàn toàn có thể đạt đến đích an nhàn, giác ngộ và giải thoát như Ngài. Đó chính là giá trị nhân bản cao quý của đạo Phật, một tôn giáo đặt niềm tin lớn vào con người, tôn vinh con người ngang hàng với bậc Thánh nếu muốn quyết tâm theo con đường Phật dạy. Bởi đạo Phật là thiết thực và hiện tại : “ Pháp là thiết thực hiện tại, không có thời hạn, đến để mà thấy, có năng lực hướng thượng, được người có trí tự mình giác hiểu ” [ 15 ]. Rõ ràng, đạo Phật không hứa với tất cả chúng ta một thiên đường xa xôi siêu thế, đạo Phật nhu yếu tất cả chúng ta nhìn thẳng vào thực tại, tìm ra những nguyên do gây xấu số và đau khổ để chỉ giải pháp diệt trừ nguyên do đó. Những gì Phật đã dạy, đã công bố đều có giá trị thiết thực và hiện tại, giúp tất cả chúng ta xử lý tốt đẹp những nhu yếu đời sống đặt ra. Chính vì lẽ đó, đạo Phật chú trọng, đặt nặng sự chuyển hóa tâm tư nguyện vọng bằng những nỗ lực tự thân như thiền định, đời sống đạo đức và nhận thức tuệ giác. Đây là ý thức của Phật giáo biện tâm và hướng nội. Cốt lõi của chấm hết khổ đau và giải thoát không nằm ở hiện tượng kỳ lạ, phương tiện đi lại bên ngoài mà chính ngay trong nội tâm, tự thân của con người. Chính năng lượng chuyển hóa nội tâm, điều phục tâm sẽ giúp con người khai mở tuệ giác ( Phật tính ) và tạo nguồn nguồn năng lượng khác thường để nhận chân giá trị, thấy và biết rõ thực chất những pháp, đạt mục tiêu an nhàn và niềm hạnh phúc. Trong Sớ giải kinh Kim Cang có câu : “ Tâm chế nhất xứ, vô sự bất biện ”, nghĩa là tâm được kìm hãm vào một nơi thì không có việc gì không làm được. Trong kinh tạng Pali, Phật thường khuyến khích học trò tu tập tâm, kìm hãm và điều phục tâm : “ Khó nắm giữ, khinh động / Theo những dụng quay cuồng / Lành thay ! điều phục tâm / Tâm điều an nhàn đến ” [ 16 ]. Có cần hiện đại hóa Phật giáo ? 
Quá trình Phật giáo du nhập vào các dân tộc diễn ra một cách tự nhiên, khác với các tôn giáo khác, mà không có bất kỳ một va chạm bởi chiến tranh hay xung đột nào.
Khi bàn về Phật giáo, học giả Lương Khải Siêu, người tinh thông kim cổ, học thông cả cổ Trung và Tây phương, giữ vị trí khả kính trong giới học giả có nhận định và đánh giá : “ Phật giáo là trí tín, không phải mê tín dị đoan, là kiêm thiện chứ không phải độc thiện, là nhập thế chứ không phải yếm thế ” [ 17 ]. Điều đó cho thấy, mục tiêu của Phật giáo là hướng con người chuyển mê thành ngộ, chuyển ngu thành trí và chuyển phàm thành thánh. Hơn 2500 năm trước, lúc Thế Tôn thành đạo dưới cội Bồ đề, lời nói tiên phong của Ngài là : “ Kỳ thay ! Kỳ thay ! Tất cả chúng sinh đều đây đủ đức tướng trí tuệ của Như Lai, chỉ vì vọng tưởng che lấp nên không hề chứng ngộ được, nếu từ bỏ vọng tưởng chấp trước, thì Nhất thiết trí, Tự nhiên trí liền được hiển lộ ” [ 18 ]. Rõ ràng, đạo Phật tôn vinh sự giác ngộ trải qua nhận thức tuệ giác bằng con đường tu tập thiền định. Mục đích Phật chế giới luật nhằm mục đích thánh hóa đời sống người tu sĩ.
Ở đây, một quan niệm phương Tây cho rằng, đạo Phật không phải là một tôn giáo. Bởi theo họ, một giáo phải có giáo chủ, thần thánh để dạy đạo, đây là định nghĩa theo linh tính kiểu phương Tây. Bởi lẽ, chúng ta cần hiểu rõ, tu theo đạo Phật là một vinh quang, một thế mạnh vượt thời đại. Hiểu đạo Phật theo chính kiến, linh tính trí tín của mình không theo bất kỳ ai hay quan điểm của các nhà phương Tây. Còn nhớ, nhà thần học Cơ đốc Saint Anselme nói rằng: “Ta tin để mà hiểu”, nhưng đức Phật của chúng ta lại dạy rằng: “Đừng tin điều gì do ta tưởng tượng ra lại nghĩ rằng một vị tối linh đã khai thị cho ta. Nhưng chỉ tin tưởng cái gì mà chính các ngươi đã từng trải, kinh nghiệm và nhận là đúng…”[19]. Vậy ta có thể diễn lại lời Phật dạy bằng cách đảo ngược lời của nhà thần học trên: “ta hiểu để mà tin”!
Xem thêm: Sức khỏe – Đời sống
Tu tập tâm, thực hành thực tế nếp sống đạo đức Phật giáo, hoàn toàn có thể nói là nền đạo đức hoàn hảo cho quả đât, dù tại gia hay xuất gia, dù bất kể những tầng lớp xã hội nào hay dân tộc bản địa nào cũng đều hành trì và lợi lạc như nhau. Chúng ta tin cậy rằng, người sống theo nếp sống đạo đức Phật giáo, người người sẽ được an nhàn, mái ấm gia đình được hòa thuận an vui, xã hội và quốc tế này được tự do, an nhàn và niềm hạnh phúc lâu dài hơn. Với ý hướng trên, người viết nhận định và đánh giá, đã đến lúc cần tôn vinh năng lực hoạt dụng, dung hóa của đạo Phật để con người nhận rõ hướng đi mới của thời đại qua lăng kính nhà Phật. Một đạo từ nghìn xưa đã khởi đầu trào lưu tổng hợp những học thuyết Ấn Độ thâm sâu ; một đạo truyền đến đâu cũng dung hợp được với những nền văn hóa truyền thống địa phương, tạo cho mỗi dân tộc bản địa một sắc thái từ bi đạo hạnh, để chỉ nẻo hướng đi cho con người và cuộc sống trong nghĩa vụ và trách nhiệm : giải thoát tâm tư nguyện vọng khỏi trói buộc của thực tại trần gian. Vì lẽ đó, tất cả chúng ta trọn vẹn hoàn toàn có thể tin yêu rằng, quả đât trong thời đại mới đang và sẽ đi lên để hướng theo tư tưởng đạo Phật : “ Thừa nhận khổ đau và làm chủ khổ đau, làm chủ cuộc sống, hướng đến giác ngộ, giải thoát ” [ 20 ]. Điều quan trọng ở đầu cuối được người viết nhắc lại trong Hội thảo Phật giáo với những tiềm năng thiên niên kỷ của Liên Hiệp Quốc do Hòa thượng Brahmapundit nhận định và đánh giá : “ Những lời dạy minh triết và đạo đức của Đức Phật vượt qua mọi ranh giới, vì tâm lý của toàn bộ là như nhau, những đau khổ của con người đều giống nhau và tiềm năng lý giải của tổng thể là như nhau … Hãy để cho giáo pháp của đức Phật là ngọn hải đăng cho quốc tế, chuyển hóa vô minh và khổ đau trong tâm tất cả chúng ta, mang lại sự tăng trưởng vào năng lượng vững chắc cho trái đất và quan trọng hơn, cho hòa hợp và độc lập quốc tế ” [ 21 ]. Đó là hướng đi của thời đại tất cả chúng ta !
Kết luận
Hệ tư tưởng Phật giáo có giá trị vượt khoảng trống và thời hạn. Bất cứ ở đâu và bất kể thời đại nào, tư tưởng đạo đức của Phật giáo vẫn giữ giá trị cốt lõi trong nền tảng đạo đức trái đất. Đạo Phật lấy chúng sinh làm đối tượng người tiêu dùng để phụng sự, đặt sự sống sót của mình trong mối đối sánh tương quan mật thiết với sự sống sót và tiến hóa của xã hội loài người. Phật giáo tin rằng, mọi người đều có năng lực hướng thượng, nếu nỗ lực hành trì theo lời Phật dạy, chung cuộc sẽ đạt đến đích chân-thiện-mỹ hay giác ngộ, giải thoát trọn vẹn. Phật giáo vượt lên trên những hệ thuyết của những tôn giáo khác, mỗi khi Phật giáo xuất hiện đều để lại dấu ấn sâu rộng, bền chắc trong lòng mỗi người dân, mỗi dân tộc bản địa. Phật giáo hòa nhập và làm đa dạng chủng loại, phong phú truyền thống văn hóa truyền thống dân tộc bản địa ở nơi Phật giáo đặt chân đến. Bởi đạo Phật là đạo của từ bi và trí tuệ, đi đến đâu thì nơi ấy trở nên tươi mát, niềm hạnh phúc và an nhàn. Đúng như lời dạy của Thế Tôn từng công bố : “ Này những Tỳ kheo, hãy du hành, vì niềm hạnh phúc cho quần sinh, vì an nhàn cho quần sinh, vì lòng thương tưởng cho đời, vì quyền lợi, vì niềm hạnh phúc, vì an nhàn cho chư Thiên và loài người ”. Chúng ta trọn vẹn hoàn toàn có thể công bố rằng : Trong thời đại mới, đạo Phật là con đường tiến hóa duy nhất của hết thảy chúng sinh … ! Tranh Thangka : Tinh hoa của nền mỹ thuật Phật giáo Tây Tạng 
Tu tập tâm, thực hành nếp sống đạo đức Phật giáo, có thể nói là nền đạo đức hoàn chỉnh cho nhân loại, dù tại gia hay xuất gia, dù bất kỳ tầng lớp xã hội nào hay dân tộc nào cũng đều hành trì và lợi lạc như nhau.
Chú thích:
[ 1 ] Thiện Minh vận động và di chuyển, Đại cương lịch sử vẻ vang Phật giáo quốc tế, NXB. Tổng Hợp TP. Hồ Chí Minh. [ 2 ] Thích Nguyên Tạng, Phật giáo khắp quốc tế, NXB.Tu viện Pháp Bảo – Tu Viện Quảng Đức, 2001, tr. 5. [ 3 ] Thích Phước Sơn, Tính chất trí tuệ và nhân bản của đạo Phật, NXB. Viện Nghiên cứu Phật học Việt nam, 2013, tr. 7 [ 4 ] Thích Nguyên Tạng, Phật giáo khắp quốc tế, NXB.Tu viện Pháp Bảo – Tu Viện Quảng Đức, 2001, tr. 383. [ 5 ] Thích Nguyên Tạng, Phật giáo khắp quốc tế, NXB.Tu viện Pháp Bảo – Tu Viện Quảng Đức, 2001, tr. 387 [ 6 ] Thích Đức Nhuận, Phật học tinh hoa-Một tổng hợp đạo lý, tr. 495 [ 7 ] Phan Đại Doãn, Thế kỷ X-Những yếu tố lịch sử dân tộc, tr. 6 [ 8 ] Nguyễn Văn Khoan, Lê Sơn ( dịch ), Đình làng và tục thờ cúng thần Thành hoàng tại làng thôn Bắc bộ, tr. 1 [ 9 ] Minh Chi, Phật giáo trong thời đại tất cả chúng ta, tr. 26 [ 10 ] Minh Chi, Phật giáo Nước Ta thế kỷ XXI, tr. 26 [ 11 ] Thích Minh Châu, Đạo đức Phật giáo và niềm hạnh phúc con người, tr. 53 [ 12 ] Hồng Quang, Vài nét về Phật giáo Tây phương để tâm lý về mười yếu tố cấp thiết của Phật giáo Nước Ta, tr. 362 [ 13 ] Minh Chi, Phật giáo trong thời đại tất cả chúng ta, tr. 19 [ 14 ] Thích Minh Châu ( dịch ), Trường bộ kinh, tập 3 và Tương Ưng bộ kinh, tập 5. [ 15 ] Thích Minh Châu ( dịch ), Tăng Chi bộ kinh, tập 3. [ 16 ] Thích Minh Châu ( dịch ), Kinh Pháp Cú, số 35. [ 17 ] Thích Phước Sơn, Tính chất trí tuệ và nhân bản của đạo Phật, tr. 11
[18] Sđd, tr.14
[ 19 ] Thích Đức Nhuận, Phật học tinh hoa-Một tổng hợp đạo lý, tr. 492 [ 20 ] Thích Đức Nhuận, Chuyển hiện đạo Phật vào thời đại, tr. 7 [ 21 ] Thích Nhật Từ, Trương Văn Chung, Nguyễn Công Lý, Phật giáo với những tiềm năng thiên niên kỷ của Liên Hiệp Quốc, tr. 4
Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Đời Sống
