Cảnh báo tình trạng nhà thầu “giữa đường đứt gánh”

( BĐT ) – Chỉ trong một thời hạn ngắn, Open nhiều nhà thầu bỏ ngang, không thi công sau khi ký hợp đồng, dẫn tới khu công trình chậm triển khai xong. Tại sao vấn nạn nhà thầu “ đứt gánh giữa đường ”, làm giảm hiệu suất cao của góp vốn đầu tư công lại chưa có thuốc đặc trị ?

Nhiều chủ đầu tư phải buộc phải chấm dứt hợp đồng với nhà thầu vi phạm tiến độ so với hợp đồng, không còn khả năng thi công, hoàn thành hợp đồng. Ảnh: Lê Đặng

Bùng phát tình trạng nhà thầu bỏ chạy

Tại Kiên Giang, Gói thầu Xây dựng cầu, đường vào cầu thuộc Dự án Cầu sắt (thị trấn Vĩnh Thuận – Phong Đông) đang gặp tình huống nhà thầu không thực hiện cam kết theo hợp đồng. Vào tháng 7/2017, Công ty CP Đầu tư và Xây dựng Khang Việt trúng gói thầu này với giá 8.700.457.093 đồng (giá gói thầu: 8.729.118.661 đồng); thời gian thực hiện hợp đồng là 261 ngày. Theo hợp đồng, tháng 5/2018, Gói thầu phải hoàn thành, nhưng đến nay, quá nửa các hạng mục vẫn chưa được thi công, còn Nhà thầu Khang Việt đã mất dấu.

Tại Quảng Nam, Ban Quản lý những dự án Bất Động Sản góp vốn đầu tư và kiến thiết xây dựng thành phố Tam Kỳ cũng đang bất lực với một trường hợp nhà thầu “ bỏ của chạy lấy người ”. Cụ thể, tháng 11/2019, Công ty CP Xây dựng và Đầu tư Vạn Tường được công bố trúng Gói thầu Thi công thiết kế xây dựng khu công trình thuộc Dự án Nâng cấp, thay thế sửa chữa đường Nguyễn Văn Trỗi ( đoạn từ đường Phan Bội Châu đến cầu Nguyễn Văn Trỗi ), thành phố Tam Kỳ. Gói thầu có giá gói thầu 32.042.344.000 đồng. Công ty Vạn Tường trúng thầu với giá 26.846.020.000 đồng ; thời hạn thực thi hợp đồng là 150 ngày. Như vậy, tính đến thời gian hiện tại, Gói thầu đáng lẽ phải được đưa vào sử dụng, thì ngược lại, còn đến 2/3 khuôn khổ, khối lượng của khu công trình chưa được thi công. Công trình thi công dở dang ảnh hưởng tác động rất lớn đến đời sống hoạt động và sinh hoạt, bảo đảm an toàn cho người dân nhưng từ lâu không có bất kể sự hiện hữu nào của Nhà thầu. Trao đổi với Báo Đấu thầu, đại diện thay mặt Ủy Ban Nhân Dân TP. Tam Kỳ cho biết đang lập thủ tục chấm hết hợp đồng đã ký kết với Công ty CP Xây dựng và Đầu tư Vạn Tường. Đồng thời, vận dụng hình thức chỉ định thầu so với phần khối lượng việc làm còn lại của Gói thầu … Những câu truyện tựa như diễn ra khá nhiều ở những địa phương khác như Cà Mau, Đồng Tháp, Trà Vinh …

Chế tài chưa đủ mạnh?

Theo dữ liệu của Báo Đấu thầu, vi phạm của các nhà thầu có hai lý do chính. Đầu tiên là nhà thầu vi phạm tiến độ so với hợp đồng, không còn khả năng thi công, hoàn thành hợp đồng. Thứ hai là do vi phạm trong quá trình đấu thầu.

Thống kê của Báo Đấu thầu cho thấy, có đến hơn 90 % số vụ vi phạm hợp động là do năng lượng thi công của nhà thầu không bảo vệ nhu yếu. Từ đó, những chủ góp vốn đầu tư buộc phải chấm hết hợp đồng với nhà thầu vi phạm, xin quan điểm của người có thẩm quyền, chỉ định thầu đơn vị chức năng đủ năng lượng triển khai khối lượng dở dang còn lại.

Đối với hành vi không thực hiện đúng cam kết hợp đồng, các chủ đầu tư thông thường áp dụng song song hai biện pháp xử lý gồm: phạt hợp đồng và chấm dứt hợp đồng. Tuy nhiên, đa số các trường hợp nhà thầu bê bối trong thi công đã phá sản, chuyển đổi chủ sở hữu, cơ cấu lại doanh nghiệp, thậm chí là… bỏ trốn.

Theo một chuyên viên về đấu thầu, nếu chủ góp vốn đầu tư / bên mời thầu ngay từ khâu tổ chức triển khai lựa chọn nhà thầu không chuyên nghiệp, lựa chọn đơn vị chức năng không đủ năng lượng, đặc biệt quan trọng là năng lượng kinh tế tài chính, thì khâu quản trị hợp đồng sau đấu thầu sẽ gặp nhiều hệ lụy. “ Có chủ góp vốn đầu tư đã cho phép nhà thầu tạm ứng tiền triển khai hợp đồng quá tỷ suất được cho phép. Thậm chí, ghi nhận khống cho nhà thầu để triển khai việc giao dịch thanh toán. Có chủ góp vốn đầu tư bị nhà thầu qua mặt phẳng những bảo lãnh triển khai hợp đồng giả. Lại có chủ góp vốn đầu tư khi nhà thầu vỡ nợ không hề tịch thu được tạm ứng … Tất cả những lỏng lẻo trong quản trị hợp đồng sau đấu thầu này đã đẩy rủi ro đáng tiếc, thiệt hại lên nguồn vốn ngân sách nhà nước. Mục tiêu góp vốn đầu tư dự án Bất Động Sản không phát huy được hiệu suất cao, kỷ cương góp vốn đầu tư công bị coi nhẹ ”, chuyên viên nhận định và đánh giá. Để hạn chế thực trạng “ cầm dao đằng chuôi ”, những chuyên viên cho biết, chủ góp vốn đầu tư và bên mời thầu cần tuân thủ nghiêm những lao lý về đấu thầu để trong suốt quy trình lựa chọn nhà thầu bảo vệ tìm được đơn vị chức năng đủ năng lượng, “ người thật, việc thật ”. “ Mạnh tay giải quyết và xử lý những bên mời thầu nào chệch choạc trong quy trình lựa chọn nhà thầu, nhắm mắt làm ngơ để chọn đơn vị chức năng thân quen yếu năng lượng thì mới giải quyết và xử lý tận gốc được vấn nạn này ”, những chuyên viên khuyến nghị.