Nội chiến Nga – Wikipedia tiếng Việt

Nội chiến Nga

Nội chiến Nga (tiếng Nga: Гражданская война в России; Grazhdanskaya voyna v Rossii) kéo dài từ ngày 7 tháng 11 (25 tháng 10 theo lịch Nga cũ) năm 1917 đến tháng 10 năm 1922, xảy ra sau cuộc cách mạng tháng 10.[1] Đây là một cuộc chiến giữa một bên là Hồng quân của nước Nga Xô viết, ủng hộ chủ nghĩa xã hội kiểu Bolshevik và bên kia là Bạch vệ – tên gọi chung một liên minh lỏng lẻo không đồng nhất các lực lượng của những người bảo hoàng, những người theo cánh hữu, các nhóm cánh tả như Menshevik, những người theo chủ nghĩa tự do, những người theo chủ nghĩa dân tộc…, dẫn tới nhiều năm nội chiến toàn diện. Tổng cộng 14 nước khác đã phái quân trợ chiến cho Bạch vệ chống lại Hồng quân nhằm tiêu diệt nước Nga Xô viết.[3]

Ban đầu, quân Bạch Vệ và quân các nước phương Tây chiếm ưu thế, lãnh thổ Nga bị xé nát thành nhiều mảnh. Nhưng về sau, với sự lãnh đạo của Lenin và Đảng Bolshevik, Hồng quân Xô Viết dần lật ngược tình thế.

Hồng quân vượt mặt các lực lượng Bạch vệ của Nam Nga ở Ukraina và quân đội do Đô đốc Aleksandr Kolchak chỉ huy tại Siberia vào năm 1919. Những phần còn lại của các lực lượng Bạch vệ quản lý và điều hành bởi Pyotr Nikolayevich Wrangel bị vượt mặt ở Krym và phải sơ tán vào cuối năm 1920. Những trận đánh nhỏ hơn tiếp nối ở ngoại vi thêm hai năm nữa, và những cuộc đụng độ nhỏ với những tàn quân Bạch vệ ở vùng Viễn Đông liên tục đến năm 1923. Các cuộc bạo loạn vũ trang ở Trung Á không trọn vẹn bị đập tan cho đến năm 1934. Theo ước tính, có khoảng chừng từ 7-12 triệu thương vong trong cuộc chiến tranh, hầu hết là thường dân. Cuộc nội chiến Nga được miêu tả bởi 1 số ít người như thể một trong những đại chiến quyết liệt nhất châu Âu. [ 4 ]Nước Nga Xô viết sau đại chiến đã giành được quyền thống trị hầu hết chủ quyền lãnh thổ của đế quốc Nga cũ, dẫn tới sự xây dựng Liên Xô vào ngày 30 tháng 12/1922. Tuy nhiên, bên cạnh Ba Lan gồm có những chủ quyền lãnh thổ phía tây của Ukraina và Belarus thời nay, trở thành một nước độc lập từ năm 1918, các nước Baltic và Phần Lan đã giành lại được chủ quyền lãnh thổ .

Học thuyết của những người Bolshevik[sửa|sửa mã nguồn]

Những người Bolshevik, sau này là Đảng cộng sản Liên bang Xô viết ( KPSS ), bắt đầu chỉ giữ được quyền lực tối cao trong thực trạng yếu ớt, hiểm nghèo. Trong chính đảng của họ cũng bị chia rẽ giữa sĩ quan và binh lính về phương pháp và 1 số ít yếu tố chủ trương. Mặc dù có những yếu tố đó, họ nhanh gọn củng cố việc nắm giữ quyền lực tối cao và từng bước lan rộng ra phần chủ quyền lãnh thổ trấn áp, và phát hành các luật đạo ngăn cấm bất kể một đảng chính trị trái chiều nào dưới khẩu hiệu ” chủ nghĩa tập trung chuyên sâu dân chủ ” .Trước cách mạng, học thuyết Bolshevik về dân chủ, chủ nghĩa tập trung chuyên sâu Kết luận rằng chỉ một tổ chức triển khai ngặt nghèo và bí hiểm là hoàn toàn có thể lật đổ chính phủ nước nhà thành công xuất sắc ; sau cách mạng, họ cho rằng chỉ một tổ chức triển khai như vậy mới hoàn toàn có thể vượt mặt các quân địch bên trong và bên ngoài. Việc tham gia cuộc nội chiến càng đưa họ đến việc đưa các nguyên tắc đó ra thực thi .Cho rằng điều cách mạng cần không phải là một tổ chức triển khai nghị viện li ti mà là một đảng hành vi với các tính năng như một tổ chức triển khai khoa học chỉ huy, một đội quân tiên phong gồm những nhà hoạt động giải trí và một cơ quan trấn áp TW, Lenin cấm các bè đảng trong Đảng. Ông cũng cho rằng Đảng phải là một tổ chức triển khai tinh hoa gồm những nhà cách mạng chuyên nghiệp, chuẩn bị sẵn sàng góp sức đời mình cho sự nghiệp chung và thực thi các quyết định hành động của họ với một kỷ luật sắt, theo đó cần phải đưa các nhà hoạt động giải trí trung thành với chủ với đảng nắm nghĩa vụ và trách nhiệm quản trị các viện chính trị cũ và mới, các đơn vị chức năng quân đội, nhà máy sản xuất, bệnh viện, trường ĐH, và các điểm phân phối thực phẩm. Dựa trên nền tảng đó, mạng lưới hệ thống Nomenklatura sẽ tiến triển và trở thành tiêu chuẩn thông lệ .Về triết lý, mạng lưới hệ thống đó là dân chủ chính bới mọi cơ quan của đảng chỉ huy được bầu từ bên dưới, nhưng cũng là tập trung chuyên sâu hóa do tại các hội đồng cấp dưới sẽ chịu nghĩa vụ và trách nhiệm trước các tổ chức triển khai cấp trên. Khi triển khai, ” nguyên tắc tập trung chuyên sâu dân chủ ” còn tập trung chuyên sâu hơn, với các quyết định hành động của cơ quan cấp trên bắt buộc các cơ quan cấp dưới phải thi hành. Theo thời hạn, các cán bộ đảng ngày càng trở thành những người có vị thế và chuyên nghiệp. Tư cách đảng viên yên cầu các kỳ thi, các lớp học đặc biệt quan trọng, các trại, các trường và sự đề cử của ba đảng viên đương chức .

Tương quan các lực lượng của hai bên[sửa|sửa mã nguồn]

Các lực lượng đứng về phía Bolshevik[sửa|sửa mã nguồn]

Lực lượng phần đông nhất, nhiệt tình nhất ủng hộ phía Bolshevik chính là các công nhân và nông dân Nga. Tính đến năm 1913, tổng số công nhân nước Nga có khoảng chừng 18 triệu ( chiếm 10 % dân cư ), trong đó có khoảng chừng 3,6 triệu công nhân công nghiệp. Các công nhân Nga có đời sống rất khó khăn vất vả dưới chính sách Nga Hoàng, trọn vẹn không được hưởng chút gì về tự do chính trị, có ý thức cách mạng triệt để và chịu tác động ảnh hưởng sâu đậm của những người Bolshevik. Giai cấp công nhân Nga có mối quan hệ mật thiết với giai cấp nông dân, lại có phân bổ tương đối tập trung chuyên sâu, thuận tiện cho việc tổ chức triển khai và chỉ huy đấu tranh .

Một bộ phận khác ủng hộ phía Bolshevik là các nông dân Nga. Là giai cấp có số lượng đông đảo nhất nước Nga nhưng lại chịu sự bất công lớn nhất, lực lượng này đã được phía Bolshevik hứa sẽ đưa ruộng đất về cho mình. Khi chính quyền Xô Viết thông qua Sắc lệnh về ruộng đất, thỏa mãn được yêu cầu về tư liệu sản xuất của nông dân Nga: Đó là ruộng đất. Trong Sắc lệnh có quy định:

1) Nay hủy bỏ ngay lập tức và không có bồi thường quyền sở hữu ruộng đất của địa chủ.

2) Các điền trang của địa chủ cũng như những ruộng đất của các thái ấp, của các nhà tu và giáo hội với toàn bộ gia súc và nông cụ, tất cả những kiến trúc và nhà cửa phụ thuộc đều giao cho các ủy ban ruộng đất của tổng và các Xô Viết đại biểu nông dân huyện xử lý….

Trong các lực lượng khác ủng hộ phía Bolshevik còn có lực lượng binh lính cũ của Nga Hoàng. Nhiều đơn vị chức năng quân lính được giao trách nhiệm đàn áp lực lượng ủng hộ Bolshevik đã chạy sang hàng ngũ cách mạng. Vốn đa phần xuất thân từ nông dân, nhiều binh lính đã được phía Bolshevik giác ngộ về những quyền lợi và nghĩa vụ giai cấp mà họ sẽ có được khi tham gia thực thi cách mạng. Hơn nữa, nhiều đơn vị chức năng quân Nga Hoàng được xây dựng từ những người công nhân Nga, vốn trước đây tham gia các cuộc biểu tình, tuần hành bạo động chống đối Nga Hoàng, đã bị nhà cầm quyền bắt lại và bị đẩy ra mặt trận bắn nhau với quân Đức. Khi cách mạng Tháng Mười nổ ra, những đơn vị chức năng này đang mang theo trang bị và vũ khí, đã quay sang ủng hộ và chiến đấu cho phía những người Bolshevik. Tiêu biểu nhất là tướng Aleksey Alekseyevich Brusilov, vị tướng nổi danh nhất của quân đội Nga trong thế chiến thứ nhất đã làm cố vấn chiến đấu cho Hồng quân. Những người thủy binh trong quân đội Nga Hoàng cũng là những người ủng hộ nhiệt thành cho cách mạng Tháng Mười. Do nổi danh từ vụ Thiết giáp hạm Potemkin năm 1905, những người Bolshevik rất chú ý đến lực lượng này và đã thu được không ít thành công xuất sắc trong việc giác ngộ lực lượng thủy binh, lính thủy đánh bộ Nga Hoàng đứng về phía mình. Ngoài ra còn có nhiều đơn vị chức năng bộ binh, kị binh cũng như nhiều binh chủng khác đã được tuyên truyền từ trước khi cuộc chiến tranh thế chiến thứ nhất nổ ra, tuy mức độ có ít hơn .

Vào tháng 12 năm 1917, Cheka – lực lượng an ninh nội bộ đầu tiên của Bolshevik được thành lập. Sau đó nó đổi tên thành GPU, OGPU, MVD, NKVD và cuối cùng là KGB. Những “cảnh sát mật” này chịu trách nhiệm tìm ra những kẻ bị xem là chống đối cách mạng và trục xuất họ ra khỏi Đảng cộng sản và nhà nước Xô Viết hay đưa ra tòa. Vào mùng 5 tháng 9 năm 1918, Cheka được giao trách nhiệm thi hành chính sách Khủng bố Đỏ nhắm tới các thành phần sót lại của chính quyền Sa hoàng, dập tắt chống đối từ các đảng phái cánh tả như Các mạng Xã hội, Menshevik cũng như từ các đảng phái cánh hữu và các nhóm chống Bolshevik khác như người Kozak. Felix Dzerzhinsky, lãnh đạo đầu tiên của Cheka nói vào tháng 6 năm 1918 với tờ New Life: “Chúng tôi hiện thân là sự khiếp sợ được tổ chức – điều này cần phải được nói rất rõ ràng – sự khiếp sợ như vậy là rất cần thiết trong điều kiện cuộc sống của chúng ta hiện nay trong thời gian cách mạng.”

Các lực lượng quân sự chiến lược của phía Bolshevik, bắt đầu được gọi với tên : ” Cận vệ đỏ “, sau được thống nhất với tên : ” Hồng Quân ” :

Các lực lượng chống lại Bolshevik[sửa|sửa mã nguồn]

Quân Bạch vệ ( Đế quốc Nga )[sửa|sửa mã nguồn]

Lực lượng chống đối phái Bolshevik tiên phong cần kể đến là những tướng tá, quý tộc cũng như nhiều sĩ quan cũ trong quân đội Nga Hoàng. Họ là những người đã bị tước bỏ hết tổng thể các độc quyền giai cấp, ruộng đất, các điền trang thái ấp được thừa kế từ những tổ tiên là quý tộc của họ, cũng như những quyền lợi và vinh dự họ sẽ được hưởng khi cuộc chiến tranh kết thúc .Bên cạnh đó là những đảng phái cánh tả cũng như cánh hữu sự không tương đồng với những người Bolshevik vì đã xây dựng nhà nước chuyên chính vô sản trong đó người Bolsevik nắm hầu hết các vị trí chủ chốt trong cỗ máy chính quyền sở tại. Do các hoạt động giải trí tuyên truyền, biểu tình, bãi công, đấm đá bạo lực chống lại người Bolsevik các đảng phái này lần lượt bị nhà nước Xô Viết đặt ra ngoài vòng pháp lý .Giáo hội Nga cũng ủng hộ lực lượng Bạch Vệ do chính quyền sở tại Xô Viết đã thi hành một chủ trương tịch thu nhiều gia tài của Giáo hội, thuyết phục các lực lượng ủng hộ mình từ bỏ tôn giáo, hạn chế nhiều nghi thức nhà thời thánh, thậm chí còn nhiều cán bộ Xô Viết đã ra lệnh đốt bỏ các nhà thời thánh của các cha đạo chống Xô Viết. Năm 1913, nước Nga có 367,2 triệu hecta đất trồng trọt thì hoàng tộc, địa chủ và tu viện đã chiếm 152,5 triệu hecta, phú nông chiếm 80 triệu. Chính sách chia ruộng đất cho nông dân của chính quyền sở tại Xô Viết khiến Giáo hội mất quyền sở hữu các mảnh đất to lớn. Ngoài ra, Giáo hội Nga muốn duy trì uy quyền như dưới thời Nga Hoàng, thời mà nước Nga giống như Châu Âu Trung cổ : Nhà thờ gắn liền với Hoàng tộc, chi phối xã hội và có quyền lực tối cao rất lớn .Một bộ phận công nhân Nga đã được phái Menshevik tuyên truyền ủng hộ lực lượng Bạch vệ. Phái Menshevik và phái Bolshevik đã phân ly ra từ cùng một chính đảng, cả hai đều thừa kế nhiều di sản giống nhau, và lẽ tự nhiên là các cơ sở quần chúng của cả hai bên đều tương tự như nhau. Ngoài ra còn do phái Bolshevik coi nhẹ tuyên truyền trong lực lượng công nhân công nghiệp nhẹ và các thợ thủ công, khiến phái Menshevik có ảnh hưởng tác động không nhỏ trong các lực lượng này .Một bộ phận nông dân Nga cũng ủng hộ lực lượng Bạch vệ. Nhiều nông dân mộ đạo bị phản tuyên truyền bởi Nhà thờ ( thực trạng này cũng giống như hồi Cách mạng tư sản Pháp ), họ tin vào lời của các cha xứ rằng Bolshevik là những ” kẻ phản Chúa ” nên đã chống lại Cách mạng. Hơn nữa có nhiều dân tộc bản địa trong Đế Chế Nga, như người Cossack, đã chống lại phe Bolshevik. Tại những vùng nông thôn Cossack có nhiều dân nghèo ủng hộ những người Bolshevik, nhưng nhiều vùng Cossack có đông những tầng lớp trung nông, ít bần nông lại lo lắng một cuộc cải cách ruộng đất do người Bolshevik triển khai. Dưới thời Nga Hoàng, người Cossack luôn là thành phần được ưu tiên. Họ được hưởng nhiều quyền lợi và nghĩa vụ trong Đế chế Nga. Người Cossack được trực tiếp bầu ra các ataman của họ, được chọn vào trong các đơn vị chức năng ngự lâm quân của Nga Hoàng. Còn ở thời Bolshevik, người Cossack hờ hững với Sắc lệnh về ruộng đất, chấm hết cuộc chiến tranh là điều họ mong ước nhưng quan ngại bị trả thù do đã ship hàng Nga hoàng, bị phản tuyên truyền về việc ruộng đất của họ sẽ bị tước đoạt, đem chia cho những thành phần dân tộc bản địa khác. Ngoài ra do truyền thống cuội nguồn phải suốt đời trung thành với chủ với các sĩ quan, hết lòng phụng sự Nga hoàng, sự vô kỉ luật của một số ít đơn vị chức năng Hồng Quân [ 5 ] đã khiến nhiều người Cossack đứng lên chống phía Bolshevik. Tình trạng trên cũng là thực trạng chung của nhiều dân tộc thiểu số khác trong đế quốc Nga .Các dân tộc thiểu số vốn bị áp bức theo kiểu đế quốc trong mạng lưới hệ thống Đế chế Nga cũ khi chính sách Nga Hoàng sụp đổ, họ rất muốn đứng ra xây dựng nhà nước độc lập của riêng họ. Chính quyền Xô Viết không muốn điều này xảy ra, vì họ sẽ bị mất các chủ quyền lãnh thổ to lớn, các khu vực địa lý có vị trí kế hoạch. Điều này cũng sẽ tạo ra tiền lệ nguy khốn cho các dân tộc bản địa khác trong một vương quốc nhiều dân tộc bản địa như Đế quốc Nga. Sự toàn vẹn chủ quyền lãnh thổ của nước Nga sẽ bị rình rập đe dọa, bảo mật an ninh của Nga sẽ bị tác động ảnh hưởng do rủi ro tiềm ẩn các thế lực bên ngoài sẽ kích động các dân tộc bản địa vốn có hằn thù với người Nga tham gia vào việc làm suy yếu nước Nga .Cuối cùng là các thế lực bên ngoài nước Nga luôn muốn đánh gục nhà nước vô sản tiên phong trên quốc tế, thủ đoạn xâu xé nước Nga và các vùng chủ quyền lãnh thổ nhờ vào của nó khiến các nước như Anh, Pháp, Nhật, Mỹ, Đức … triển khai nhiều cuộc can thiệp bằng quân sự chiến lược, cung ứng nhiều chuyến hàng viện trợ, công nhận các cơ quan chính phủ do các lực lượng chống đối phía Bolshevik lập ra, đã giúp cho các lực lượng chống đối Bolshevik hoàn toàn có thể triển khai đại chiến được dai dẳng .Những lực lượng chống đối Bolshevik, đa phần tập trung chuyên sâu dưới một ngọn cờ của quân Bạch Vệ .

Các lực lượng ngoại bang ủng hộ quân Bạch Vệ[sửa|sửa mã nguồn]

Cách mạng Tháng Mười Nga đã diễn ra và thành công xuất sắc khi Chiến tranh quốc tế thứ nhất đang diễn ra và vào tiến trình kinh khủng nên các cường quốc trên quốc tế không rảnh tay can thiệp vào tình hình nước Nga. Nhưng sau khi cuộc chiến tranh kết thúc, các nước này đã từng bước leo thang chống lại chính quyền sở tại Xô Viết .Các cường quốc trong khối Đồng Minh không công nhận chính quyền sở tại Xô Viết, lấy cớ nước Nga Xô Viết rút ra khỏi cuộc chiến tranh để phối hợp với các lực lượng chống đối trong nước, lật đổ chính quyền sở tại Xô Viết buộc nước Nga phải đồng ý các quyền lợi của Đế quốc Anh, Pháp và Mỹ .

Ngay từ cuối tháng 11/1917, các nước Phương Tây đã họp nhau tại Paris, quyết định hỗ trợ Bạch Vệ tiêu diệt nước Nga Xô viết. Bốn nước Mĩ, Anh, Pháp, Nhật Bản giữ vai trò chủ yếu trong “cuộc thập tự chinh chống cộng” này. Nước Đức tuy đã tạm thời ký hòa ước nhưng vẫn muốn chiếm được thêm nhiều vùng đất của Nga. Từ cuối năm 1917, các cường quốc trong khối Đồng Minh đã thảo ra một kế hoạch bao vây và tấn công nước Nga Xô Viết: Pháp sẽ tấn công và lật đổ chính quyền Xô Viết ở Ukraina, Krym, Bessarabia; Anh sẽ tấn công và lật đổ chính quyền Xô Viết ở phía bắc nước Nga, ở vùng sông Đông, Kuban, Kavkaz; Mỹ và Nhật sẽ tấn công ở vùng Viễn Đông và Siberia.

Tháng 12-1917, quân Rumani ( được Pháp tương hỗ ) đã chiếm Bessarabia. Từ tháng 3 đến tháng 4/1918, quân đội các nước Đồng Minh ( Anh, Pháp, Mỹ ) đã Open tại vùng biên giới của nước Nga. Quân đội Anh, Mĩ, Pháp đổ xô lên hải cảng Murmansk ở phía cực bắc. Quân đội Nhật Bản, sau đó là Mĩ, chiếm Vladivostok, hải cảng ở miền cực đông nước Nga. Quân Anh lại kéo tới Turkmenistan và Ngoại Kavkaz. Ngoài quân đội các nước Đồng Minh, quân Đức còn chiếm đóng các nước vùng Baltic, một phần Belarus, Ngoại Kavkaz và Bắc Ngoại Kavkaz. Trên thực tiễn, quân Đức còn trấn áp cả Ukraina, dựng lên tại đây một chính quyền sở tại thân Đức .

Các lực lượng trung lập[sửa|sửa mã nguồn]

Trong lòng nước Nga còn có một nhóm nhỏ quân sự chiến lược xuất thân từ các nông dân. Họ là những người nông dân đứng lên chống chính sách Nga Hoàng nhưng cũng không muốn ngả theo phía khác mà muốn độc chiếm một cõi như các địa chủ thời phong kiến. Họ đã tập trung chuyên sâu lại thành nhiều nhóm nhỏ với nhau và được gọi là ” Quân Xanh “. Trong cuộc nội chiến, Quân Xanh nhiều khi ngả về phía Hồng Quân, nhưng cũng có nhiều nhóm Quân Xanh chống Hồng Quân .

Kế hoạch phát động cuộc nội chiến[sửa|sửa mã nguồn]

Ngay khi cuộc Cách mạng Tháng Mười Nga nổ ra, do lực lượng Cận Vệ Đỏ còn rất ít chỉ có hơn 1 triệu quân, đế quốc Nga lại quá to lớn nên những người Bolshevik đã không hề nắm chính quyền sở tại được ở nhiều vùng đất cũng như thực thi truy quét các lực lượng của phe chống đối .Như một tất yếu, các lực lượng chống đối của phía Bolshevik : quân Bạch Vệ đã hoạt động giải trí ngay từ phút đầu. Nhưng do lực lượng của Bạch Vệ còn chia rẽ ra thành nhiều phe phái ( Nga Hoàng và mái ấm gia đình đã bị chính quyền sở tại Xô Viết bắt giữ và xử tử hình vào tháng 7 năm 1918 ), binh lính hoang mang lo lắng, nhiều đơn vị chức năng bỏ hàng ngũ, xử tử các sĩ quan và mang theo vũ khí bỏ về nhà khiến quân Bạch Vệ nhiều nơi phải rút đi để tập hợp lực lượng .Tuy vậy do lợi thế trong thời điểm tạm thời về vũ khí, trang bị và đào tạo và giảng dạy nên nhiều đơn vị chức năng Hồng Quân đã phải rút lui bởi vậy tiến công của quân Bạch Vệ .

Tình hình chiến sự trong năm 1918[sửa|sửa mã nguồn]

Tháng 3 năm 1918, quân Anh, Pháp, Mỹ đổ xô lên Murmansk. Họ chiếm Murmansk, Arkhangelsk và tiến theo hướng Moskva, Petrograd. Tháng 4-1918, quân Nhật đổ xô lên Vladivostok, thành phố cực đông nước Nga. Sau đó các đơn vị chức năng quân viễn chinh Mỹ, Anh, Pháp, Ý cũng đổ xô lên đó. Chính quyền Xô Viết ở đây bị lật đổ. Quân Bạch Vệ lần lượt chiếm các thành phố Yakut, Vecnêudinxcơ, Chita và nhiều thành phố khác. Tháng 8 năm 1918 quân Anh, Pháp đánh chiếm các thành phố cảng Odessa và Sevastopol trên bờ biển Đen nhằm mục đích giáng đòn tiến công vào vùng TT nước Nga. Tháng 11 năm 1917, România được Pháp tương hỗ đã chiếm Bessarabia. Tháng 5 năm 1918, Quân đoàn Tiệp Khắc làm mưa làm gió ở vùng sông Volga và Siberia, tạo điều kiện kèm theo cho lực lượng Bạch vệ ở đây gây bạo loạn lật đổ chính quyền sở tại Xô Viết và lôi kéo các thế lực quốc tế tương hỗ .Ở Kazan, lực lượng Bạch vệ đã chiếm được kho bạc với 600 triệu rúp vàng, hầu hết số vàng dự trữ của Nhà nước Xô Viết .Tại khu vực Tây Nam nước Nga, các nước đế quốc đã kích động và giúp sức cho các thế lực chống chính quyền sở tại Bolshevik ở Azerbaijan, Armenia làm mưa làm gió. Ngày 31-07-1918, chính quyền sở tại Xô Viết ở Baku bị lật đổ, và 4 ngày sau, quân Anh đã chiếm Baku .

Trong khi đó quân Đức đã vi phạm hòa ước, cho quân xâm nhập vùng ngoại Kavkaz, vùng Sông Đông và vùng Krym. Quân Bạch vệ Cossack của các tướng Pyotr Krasnov và Konstantin Mamontov, được quân Đức giúp sức chiếm vùng sông Đông và tiến về thành phố Tsaritsyn (sau này là Volgograd). Thực tế, Đức đã đánh chiếm Ukraine, dựng lên ở đây một chính phủ thân Đức .

Tại khu vực TT nước Nga, các lực lượng chống đối cũng đã có nhiều hành vi ngay trong nhiều thành phố, ngay cả ở Moskva. Ngày 06-07-1918, trong thời hạn Đại hội lần V Xô Viết toàn Nga đang họp, phía Xã hội-Cách mạng, được sự giúp sức ngấm ngầm của các thế lực quốc tế đã làm mưa làm gió chống chính quyền sở tại Xô Viết ở Moskva. Để kiếm cớ gây ra cuộc cuộc chiến tranh với Đức, lực lượng này đã ám sát đại sứ Đức ở Moskva. Nhưng cuộc phiến loạn này đã nhanh gọn bị đập tan. ( Ngày 14/07, chính phủ nước nhà Đức đã đòi gửi 1 tiểu đoàn lính Đức đến bảo vệ sứ quán ở Moskva nhưng chính phủ nước nhà Xô Viết đã khước từ lời đề xuất đó ) .Mùa hè năm 1918, quốc gia Xô Viết ở trong một trường hợp cực kỳ khó khăn vất vả và nguy khốn. Khoảng 14 vạn quân của 11 nước đế quốc và chư hầu ( về sau tăng lên tới 30 vạn ), cùng khoảng chừng 1 triệu quân chống đối phía Bolshevik các loại đã chiếm được khoảng chừng 3/4 chủ quyền lãnh thổ của quốc gia Xô Viết. Họ đã chiếm được những TT nguyên vật liệu, nguyên vật liệu và lúa mì. Nền kinh tế tài chính của quốc gia rơi vào thực trạng cực kỳ khó khăn vất vả : các xí nghiệp sản xuất phải đóng cửa vì thiếu nguyên vật liệu và nguyên vật liệu, giao thông vận tải bị đình trệ, nhân dân ( nhất là dân các thành phố ) lâm vào cảnh đói rét và bệnh tật. Các thế lực chống đối nổi lên ở nơi nơi : kể cả ở Moskva và Petrograd. Ngày 30-08-1918, các lực lượng Xã hội-Cách mạng đã triển khai hoạt động giải trí ám sát Lenin nhưng thất bại. Tại các vùng bị chiếm đóng, các lực lượng thân Bolshevik bị truy sát, các đảng viên Bolshevik bị sát hại. Những nơi mà ruộng đất, gia tài đã được chia cho dân nghèo bị lấy lại .

Nhược điểm của lực lượng Bạch Vệ[sửa|sửa mã nguồn]

Ngay trong quy trình tiến độ đầu của đại chiến, các tướng lĩnh quân đội Bạch Vệ đã tỏ thái độ xích míc với nhau và không đoàn kết. Các nhóm Bạch Vệ có chung tiềm năng là chống lại Bolshevik, nhưng đường lối sau đó của các nhóm lại khác hẳn nhau : có nhóm muốn Phục hồi nền quân chủ chuyên chế của Nga Hoàng, có nhóm thì muốn xây dựng Nhà nước quân chủ lập hiến giống như Anh, có nhóm muốn kiến thiết xây dựng nền cộng hòa nghị viện kiểu như Pháp, các nhóm cánh tả như Menshevik muốn kiến thiết xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, có nhóm chiến đấu vì niềm tin tôn giáo hoặc truyền thống lịch sử bộ tộc, có nhóm chỉ muốn cát cứ ly khai thành một nước riêng, thậm chí còn có nhóm chiến đấu chỉ để cướp bóc của cải … Do sự sự không tương đồng, các nhóm Bạch Vệ không có năng lực cố kết thành một lực lượng thống nhất, dưới quyền chỉ huy của một thủ lĩnh chung, phần đông quân đội của họ đều chiến đấu rời rạc. Các tướng Bạch Vệ như những sứ quân khác biệt, mạnh ai người nấy chiếm đất giành dân, có những nhóm còn quay sang đánh lẫn nhau. Các tướng lĩnh này cũng không hề nắm rõ được tình hình của các đội quân dưới quyền .Quân lính của Bạch Vệ cũng là những người nông dân, mong ngóng độc lập được lập lại để quay về với đồng ruộng của mình. Binh lính thấy rõ sự khác nhau trong cách chỉ huy của các sĩ quan của mình so với các sĩ quan Hồng Quân. Sắc lệnh ruộng đất được ban ra và thi hành đã tạo tâm ý hứng khởi cho các nông dân Nga. Điều này ảnh hưởng tác động lớn đến ý thức của binh sĩ trong quân đội Bạch vệ có mái ấm gia đình sống trong vùng do chính quyền sở tại Xô Viết trấn áp. Lực lượng Bạch Vệ tuyên truyền thiếu hiệu suất cao, chính bản thân các tướng lĩnh Bạch Vệ cũng là quý tộc, có nhiều độc quyền đặc lợi nên họ không hề đưa ra được những hứa hẹn cải cách ruộng đất ( chia đất cho nông dân ) như những người Bolsevik, nên quân lính Bạch Vệ dần nản lòng, họ đào ngũ hoặc chạy sang phía Hồng quân .Thêm vào đó việc quân đội quốc tế tiến công vào chủ quyền lãnh thổ Nga để giúp Bạch Vệ khiến cho những người Nga tức giận. Không một dân tộc bản địa nào trên quốc tế cảm thấy sung sướng khi thấy quân đội quốc tế Open trên chủ quyền lãnh thổ của mình. Lòng tự hào dân tộc bản địa của người Nga khiến cho họ nhìn thấy các đơn vị chức năng Bạch Vệ như những kẻ phản quốc .Các quân đội quốc tế như Anh, Mỹ, Đức … thì đã tham gia nhiều đại chiến, tâm ý chung của binh lính là không muốn chiến đấu. Hơn nữa các điều kiện kèm theo nội tại của các nước cũng không hề khiến chính phủ nước nhà cho quân đội đặt chân lâu trên nước Nga. Các đội quân quốc tế sau cuối cũng phải rút đi, họ chỉ gửi các nguồn viện trợ cho quân Bạch Vệ. Cả yếu tố này cũng bị chỉ trích nên khi quân Bạch Vệ suy yếu, các nguồn viện trợ này sẽ bị cắt giảm ngay .

Các giải pháp đối phó của Đảng Bolshevik[sửa|sửa mã nguồn]

Trước tình hình khẩn cấp, Đảng Bolshevik buộc phải đáp trả bằng những giải pháp cứng rắn và kinh khủng .
Lenin diễn thuyết trong sự ủng hộ của binh sĩ Hồng quân .Trước hết là phải thanh trừng các lực lượng chống phá trong hậu phương. Chiến dịch ” khủng bố đỏ ” được thi hành, tiến công kinh khủng vào các thành phần ” có quan hệ với các tổ chức triển khai bạch vệ, các thủ đoạn và bạo loạn “. Khủng bố đỏ rất quyết liệt, nhưng cũng rất hiệu suất cao trong việc không thay đổi tình hình bảo mật an ninh tại hậu phương .Tháng 9 năm 1918, nước Cộng hòa Xô Viết công bố là một mặt trận quân sự chiến lược thống nhất. Tháng 11 năm 1918, Hội đồng quốc phòng công nông được xây dựng. Về sau, tháng 6 năm 1919, các nước Xô Viết Nga, Ukraine, Belarus, Lithuana, Latvia, Estonia ký kết liên minh quân sự, xây dựng bộ chỉ huy thống nhất .Muốn chiến đấu thì phải có quân đội. Lenin nhu yếu cần phải có một lực lượng 3 triệu quân. Đồng thời, Hồng quân đặc biệt quan trọng xem trọng chất lượng chính trị, kỉ luật nghiêm minh. Chế độ nghĩa vụ và trách nhiệm quân sự chiến lược được thực thi. Và những người Bolshevik có một lợi thế : họ trấn áp được những vùng đông dân nhất nước. Vì thế, quân số tăng nhanh gọn : từ 50 vạn ( trước mùa hè 1918 ), đến tháng 9-1919 đã là 3,5 triệu, ” vượt chỉ tiêu “. Cuối năm 1920 còn đông hơn : 5,3 triệu .Chính sách kinh tế tài chính cũng biến hóa. Năm 1919, Đảng Bolshevik thực thi chủ trương cộng sản thời chiến : Nhà nước độc quyền mua và bán lương thực, trưng thu lương thực thừa, cấm đầu tư mạnh tích trữ, trực tiếp nắm hàng loạt công nghiệp, triển khai chính sách lao động bắt buộc toàn dân, thi hành trả lương bằng hiện vật, vận dụng chính sách nhà hàng không lấy phí với trẻ nhỏ, công nhân công nghiệp, đường tàu, giao thông vận tải nhằm mục đích mục tiêu điều phối và tận dụng hiệu suất cao nhất các nguồn lực vương quốc cho đại chiến .Các chủ trương của những người Bolshevik tuy nhiều lúc khắc nghiệt, nhưng rất hiệu suất cao trong tình hình chiến cuộc stress lúc đó. Nửa sau năm 1918, Quân đoàn Tiệp Khắc bị đánh tan và dạt sang bên kia dãy núi Ural. Quân đoàn Bạch vệ Sông Đông của Pyotr Krasnov bị hủy hoại. Các lực lượng làm mưa làm gió và gián điệp ở hậu phương đã bị ” khủng bố đỏ ” trấn áp .Nước Cộng hòa Xô Viết đã chuẩn bị sẵn sàng cho những trận đánh lớn vào năm 1919 .

Tình hình chiến sự năm 1919 – bước ngoặt của cuộc nội chiến[sửa|sửa mã nguồn]

Khoảng tháng 3 năm 1919, đại hội VII đảng Bolshevik được tổ chức triển khai, trải qua cương lĩnh mới của Lenin, và đổi tên từ Đảng Công nhân xã hội dân chủ Nga thành Đảng Cộng sản Liên Xô. Đại hội kết thúc trong lúc tình hình chiến sự diễn biến phức tạp hơn .Chiến tranh quốc tế thứ nhất chấm hết là cơ hợi thuận tiện cho các nước đế quốc can thiệp sâu rộng. Tới tháng 2 năm 1919, có 13 vạn quân quốc tế ở Nam Nga, ở Viễn Động là 15 vạn, ở phía Bắc là 20 vạn, tổng số lên đến 30 vạn. Tuy nhiên, như đã nói ở trên, họ chỉ hầu hết ủng hộ qua việc viện trợ, còn các đội quân Bạch vệ vẫn là lực lượng đa phần chống lại phe Bolshevik .Mùa xuân năm 1919, các lực lượng Bạch vệ khởi đầu tiến công :

• Tại phía Đông, đô đốc Pyotr Krasnov và Quân đoàn Tiệp Khắc chiếm đóng Siberia, Ural nhằm hướng tới sông Volga, uy hiếp Samara, Kazan.
• Ở phía Nam, tướng Anton Denikin chiếm Kiev, Kharkov và có lúc uy hiếp cả Tula, Moskva.
• Tướng Yevgeny Miller cùng quân đội Mĩ, Anh, Pháp tấn công ở phía Bắc, còn phía Tây Bắc là quân của tướng Nikolai Yudenich.
• Ở phía Tây, quân đội Ba Lan đã xâm lược Ukraina, Belarus.

Một lần nữa, chính quyền sở tại Bolshevik lại lâm vào tình hình nguy hại : gần như hàng loạt các lực lượng Bạch vệ đã dốc toàn lực tổng tấn công, vây hãm từ nhiều hướng. Họ có quân số không phải là rất ít, lại được sự ủng hộ của các nước đế quốc. Trong khi Hồng quân Xô Viết chỉ có một mình. Những người Bolshevik đang trải qua một thời kì nặng nề nhất trong cuộc nội chiến mà nêu không vượt qua, họ sẽ mất hết .Không thể nào cùng lúc đối chọi tổng thể các đội quân Bạch vệ, Hồng quân đã tận dụng sự rời rạc và xích míc giữa các phe phái của phía Bạch vệ, lần lượt tàn phá từng thế lực một. Trước hết, là ” toàn bộ để chiến đấu với Kolchak “. Mọi lực lượng đều dồn cho việc vượt mặt đội quân Kolchak. Tháng 7-1919, Hồng quân đã đánh chiếm Ural, đẩy lùi Kolchak đến tận Siberia. Cuối năm, quân Kolchak trọn vẹn thất bại. Bản thân ông bị bắt và bị xử tử ở Irkutsk .Đồng thời, cuộc tiến công của Yudenich vào Petrograd cũng thất bại trọn vẹn .Trước những thất bại của Kolchak và Yudenich, từ nửa sau năm 1919 các nước đế quốc đã chuyển trọng tâm xuống phía Nam với lực lượng hầu hết của Denikin. Đội quân của Denikin chiếm đóng hàng loạt miền Nam nước Nga với nhiều vùng nguyên vật liệu đa phần và vùng lúa mì quan trọng. Họ cũng được sự viện trợ mạnh của quốc tế về vũ khí, phương tiện đi lại cuộc chiến tranh ( kể cả xe tăng, máy bay ) và cả sĩ quan chỉ huy. Người Anh phái tới gần 2000 sĩ quan và vũ khí của Mĩ hoàn toàn có thể trang bị cho đội quân 10 vạn người. Rõ ràng đây là một đối thủ cạnh tranh đáng gờm của những người Bolshevik .Khẩu hiệu bấy giờ thành ” tổng thể để chiến đấu với Denikin “. Chiến cuộc diễn ra rất là gay cấn và kinh khủng. Chính quyền Bolshevik buộc phải thi hành nhiều giải pháp khẩn cấp, kêu gọi hàng loạt mọi nguồn tài lực và vật lực cho đại chiến. 8 vạn đảng viên và đoàn viên đã được điều động ra mặt trận. Cuối cùng, Hồng quân cũng giành được những thắng lợi quyết định hành động ở Orel và Voronezth ( 10-1919 ). Lực lượng Denikin phải rút xuống Krym. Đầu năm sau, Hồng quân đã trấn áp được Ukraine và Bắc Kavkaz .Các đội quân quốc tế cũng bị đẩy lùi ở khắp các mặt trận và phải rút quân từ từ ngay từ năm 1919 .Năm 1919 được nhìn nhận là một bước ngoặt lớn của cuộc nội chiến. Với việc các lực lượng cơ bản của quân Bạch vệ bị đánh tan và Hồng quân giành lại được những vùng đất quan trọng, phe Bolshevik từ tình thế hiểm nghèo đã tiến lên giành lấy lợi thế của đại chiến. Các nước đế quốc cũng không hề can thiệp sâu hơn nữa, đành phải rút dần quân và cắt giảm viện trợ. Phe Bạch vệ chưa bị vượt mặt trọn vẹn nhưng đã không còn đủ năng lực giành lại thế dữ thế chủ động trên mặt trận .

Tình hình chiến sự năm 1920 – lực lượng Bạch vệ bị vượt mặt trọn vẹn[sửa|sửa mã nguồn]

Tình hình chiến sự đầu năm 1920 đã từ từ lắng dịu trở lại. Những người Bolshevik đã tranh thủ thời hạn này để Phục hồi lại quốc gia bị tàn phá sau nhiều năm cuộc chiến tranh, đồng thời cũng tăng cường việc tiến đánh các lực lượng còn lại của Bạch vệ. Đại hội Đảng lần IX ngày 29 tháng 3 năm 1920 đã đề ra kế hoạch Phục hồi nền kinh tế tài chính quốc dân. Cùng lúc, Hội đồng ủy viên nhân dân quyết định hành động xây dựng Ủy ban Nhà nước Điện khí hóa nước Nga ( GOELRO ) với kế hoạch điện khí hóa cả nước. Tình hình kinh tế tài chính đã có một số ít biến chuyển theo hướng tích cực .Tuy nhiên, những người Bạch vệ vẫn chưa nguôi kỳ vọng. Họ vẫn tìm mọi cách giành lại vị thế đã mất. Trong tình hình đó – được sự giúp sức của Anh, Pháp, Mĩ – quân đội Ba Lan đã tiến công vào Ukraine ( 25-4-1920 ) với mục tiêu đòi lại những vùng đất từng bị Đế quốc Nga lấy mất. Ngày 6 tháng 5, Kiev thất thủ. Chớp thời cơ, lực lượng Bạch vệ còn lại của Wrangel, Anatoly Pepelyayev và Yudenich nổi dậy tương hỗ. Thậm chí Wrangel đã đề ra kế hoạch tiến công vào Moskva .Một lần nữa, chiến cuộc lại bùng nổ. Sau một thời hạn bị động, ngày 14 tháng 5 năm 1920 Hồng quân mở màn phản công. Đến tháng 7, các cuộc phản công thu được hiệu quả khả quan. Quân Ba Lan bị đẩy lui và sau đó bị đánh bật khỏi Ukraine. Nhân thời cơ, Hồng quân tràn vào Ba Lan, mưu toan biến Ba Lan thành bàn đạp cho việc lan rộng ra cách mạng xã hội chủ nghĩa sang châu Âu và phối hợp với trào lưu cách mạng Đức. Nhưng họ đã thất bại nặng nề ở gần Warszawa. Cuối cùng, ngày 12 tháng 10 năm 1920, hiệp định đình chiến được ký kết, sau đó là hòa ước 18 tháng 3 năm 1921 .Sau khi ký hòa ước với Ba Lan, Hồng quân chĩa mũi nhọn vào 6 vạn quân Bạch vệ Wrangel. Giữa tháng 11 năm 1920, Hồng quân chiếm Krym. Wrangel buộc phải lưu vong ở quốc tế .

Cùng năm, ở Trung Á, các lực lượng Bạch vệ cũng bị đánh bại. Năm 1920 nội chiến kết thúc, thắng lợi thuộc về Chính quyền Xô viết.

Nguyên nhân thắng lợi của Chính quyền Bolshevik[sửa|sửa mã nguồn]

Về chính trị : sự chỉ huy đúng đắn và hiệu suất cao của Đảng Bolshevik, do Lenin đứng đầu đã động viên, hấp dẫn và tổ chức triển khai được các lực lượng công nhân, nông dân lao động và nhân dân các dân tộc thiểu số đấu tranh với quân địch, khai thác và phát huy hiệu quả các nguồn lực của nhân dân và quốc gia để giành thắng lợi. Trong khi đó, lực lượng Bạch Vệ thì chia rẽ, không có đường lối chính trị rõ ràng, 1 số ít đội quân Bạch Vệ đã cầu viện quân đội quốc tế nên càng bị mất đi sự ủng hộ của người dân Nga .Về quân sự chiến lược : Lực lượng quân sự chiến lược phần đông ( hơn 5 triệu quân ) với lý tưởng chiến đấu rõ ràng, sự chiến đấu ngoan cường của Hồng quân và các đội du kích .

Nghiên cứu thêm[sửa|sửa mã nguồn]

• Vladimir N. Brovkin. Behind the Front Lines of the Civil War: Political Parties and Social Movements in Russia, 1918-1922. Princeton University Press, 1994. ISBN 0-691-03278-5
• David Bullock. The Russian Civil War 1918-22. Osprey Publishing, 2008. ISBN 978-1-84603-271-4
• T.N. Dupuy. The Encyclopedia of Military History (many editions) Harper & Row Publishers.
• Peter Kenez. Civil War in South Russia, 1918: The First Year of the Volunteer Army, Berkeley, University of California Press, 1971.
• Peter Kenez. Civil War in South Russia, 1919-1920: The Defeat of the Whites, Berkeley, University of California Press, 1977.
• W. Bruce Lincoln. Red Victory.
• Evan Mawdsley. The Russian Civil War. New York: Pegasus Books, 2007.
• George Stewart. The White Armies of Russia: A Chronicle of Counter-Revolution and Allied Intervention.
• David R. Stone. “The Russian Civil War, 1917-1921,” in The Military History of the Soviet Union.
• Geoffrey Swain. The Origins of the Russian Civil War.

Liên kết ngoài[sửa|sửa mã nguồn]

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Chia Sẻ Kiến Thức