Kinh tế xanh – Xu hướng tất yếu của phát triển bền vững và những vấn đề đặt ra đối với Việt Nam

KINH TẾ XANH VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI VIỆT NAM

Kinh tế xanh (Green Economy)

Mô hình “ kinh tế xanh ” Open gắn với toàn cảnh biến hóa khí hậu và hết sạch tài nguyên ngày càng trở nên rõ ràng và trở thành một mối rủi ro tiềm ẩn ngày càng tăng rình rập đe dọa phá vỡ tiến trình tăng trưởng vững chắc. Hiện tại, có nhiều định nghĩa khác nhau về kinh tế xanh từ rộng đến hẹp theo nội hàm của cụm từ này. Tuy nhiên, cho đến nay, định nghĩa của Chương trình Môi trường Liên hợp quốc ( UNEP ) được coi là vừa đủ nhất : “ Nền kinh tế xanh là nền kinh tế vừa mang lại niềm hạnh phúc cho con người và công minh xã hội, vừa giảm thiểu đáng kể những rủi ro tiềm ẩn về môi trường tự nhiên và suy giảm sinh thái xanh. Đó là nền kinh tế ít phát thải các-bon, sử dụng hiệu suất cao tài nguyên và bảo vệ công minh xã hội ” [ 9 ]. Theo đó, kinh tế xanh không chỉ đặt ra tiềm năng tăng trưởng kinh tế mà còn chăm sóc nhiều tới niềm hạnh phúc của con người, công minh xã hội và những yếu tố môi trường sinh thái. Các chuyên viên của UNEP cũng khẳng định chắc chắn việc kiến thiết xây dựng nền kinh tế xanh không xích míc với tăng trưởng kinh tế, ngược lại, nó hoàn toàn có thể tạo ra động lực cho tăng trưởng kinh tế, tạo ra những việc làm mới tương thích với toàn cảnh mới.

Xu hướng phát triển kinh tế xanh tại Việt Nam

Kinh tế xanh không chỉ đặt ra mục tiêu phát triển kinh tế mà còn quan tâm nhiều tới hạnh phúc của con người, công bằng xã hội và các vấn đề môi trường sinh thái

Nền kinh tế Nước Ta trong hơn 30 năm qua đã có những bước tiến nhất định và đạt được những thành tựu quan trọng, vận tốc tăng trưởng kinh tế trung bình tiến trình năm nay – 2020 đạt 5,8 % / năm. Năm 2020 là một năm nhiều dịch chuyển, nền kinh tế chịu ảnh hưởng tác động nặng nề của đại dịch Covid-19, nhưng với số lượng tăng trưởng kinh tế nêu trên, hoàn toàn có thể thấy, Nước Ta vẫn thuộc nhóm những nước tăng trưởng cao nhất trong khu vực và trên quốc tế. Đây là tín hiệu đáng mừng, tuy nhiên, phải chứng minh và khẳng định rằng, kinh tế càng tăng trưởng thì những tác động ảnh hưởng của nó đến môi trường tự nhiên và xã hội cũng lớn hơn. Cụ thể, quy trình công nghiệp hóa và đô thị hóa đã có những tác động ảnh hưởng xấu đến thiên nhiên và môi trường, như : tài nguyên vạn vật thiên nhiên suy giảm, lượng phát thải CO2 tăng lên. Ước tính tổng lượng phát thải khí nhà kính trong 4 nghành nghề dịch vụ : nguồn năng lượng, nông nghiệp và chất thải vào năm 2020 là 466 triệu tấn CO2 tương tự và vào năm 2030 tăng lên 760,5 triệu tấn CO2 tương tự [ 4 ]. Thêm vào đó, Nước Ta hiện đang đương đầu với tác động ảnh hưởng xấu đi của đổi khác khí hậu và một số ít thử thách về bảo vệ bảo mật an ninh nguồn năng lượng, lương thực, nguồn nước. Trước những hệ quả trên của quy mô kinh tế nâu với xu thế tăng trưởng kinh tế xanh trên quốc tế, trong những năm vừa mới qua, Nước Ta đã chú trọng chuyển dời từ quy mô kinh tế nâu sang kinh tế xanh. Nghị quyết Đại hội Đại biểu toàn nước lần thứ XIII đã đưa ra khuynh hướng tăng trưởng quốc gia quy trình tiến độ 2021 – 2030, trong đó nêu rõ : “ Chủ động thích ứng có hiệu suất cao với biến hóa khí hậu, phòng, chống và giảm nhẹ thiên tai, dịch bệnh, quản trị, khai thác, sử dụng hài hòa và hợp lý, tiết kiệm ngân sách và chi phí, hiệu suất cao và vững chắc tài nguyên ; lấy bảo vệ môi trường tự nhiên sống và sức khỏe thể chất nhân dân làm tiềm năng số 1 ; nhất quyết vô hiệu những dự án Bất Động Sản gây ô nhiễm môi trường tự nhiên, bảo vệ chất lượng môi trường tự nhiên sống, bảo vệ đa dạng sinh học và hệ sinh thái ; thiết kế xây dựng nền kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, thân thiện với thiên nhiên và môi trường ”. Định hướng và tiềm năng xanh hóa nền kinh tế cũng được bộc lộ qua “ Chiến lược vương quốc về tăng trưởng xanh thời kỳ 2011 – 2020 và tầm nhìn đến năm 2050 ” với những trách nhiệm kế hoạch là giảm phát thải khí nhà kính, thôi thúc xanh hóa sản xuất, xanh hóa lối sống và tiêu dùng bền vững và kiên cố. Hiện nay, Chiến lược Quốc gia về tăng trưởng xanh tiến trình 2021 – 2030, tầm nhìn 2050 đã được Bộ Kế hoạch và Đầu tư trình Thủ tướng nhà nước phát hành. Đây là kế hoạch vương quốc tổng lực về nghành tăng trưởng kinh tế xanh ở Nước Ta, hướng tới sự tăng trưởng vững chắc. Cùng với Chiến lược Quốc gia về tăng trưởng xanh, ngày 24/06/2020, Thủ tướng nhà nước đã phê duyệt Chương trình Hành động vương quốc về sản xuất và tiêu dùng bền vững và kiên cố quá trình 2021 – 2030 với tiềm năng thôi thúc quản trị, khai thác và sử dụng hiệu suất cao, bền vững và kiên cố tài nguyên, nguyên vật liệu, nguyên vật liệu, khuyến khích tăng trưởng những nguồn tài nguyên, nguyên vật liệu, nguyên vật liệu và loại sản phẩm thân thiện môi trường tự nhiên, hoàn toàn có thể tái tạo, tái sử dụng và tái chế ; thôi thúc sản xuất và tiêu dùng bền vững và kiên cố trên nền tảng thay đổi, phát minh sáng tạo, thực hành thực tế và tăng trưởng những quy mô sản xuất và tiêu dùng vững chắc, tăng nhanh sản xuất và tiêu dùng trong nước vững chắc, tạo việc làm không thay đổi và việc làm xanh, thôi thúc lối sống bền vững và kiên cố và nâng cao chất lượng đời sống người dân. Thực tiễn cho thấy, với lợi thế nằm trong khu vực nhiệt đới gió mùa, gió mùa, có nguồn nguồn năng lượng mặt trời dồi dào, nguồn năng lượng gió nhiều mẫu mã, sinh vật tăng trưởng nhanh, đồng thời tiếp nối khuynh hướng sử dụng nguồn năng lượng xanh của những vương quốc trên quốc tế, lúc bấy giờ, Nước Ta đã thôi thúc tăng trưởng nguồn năng lượng tái tạo, nguồn năng lượng sạch trải qua việc phát hành Chiến lược Phát triển Năng lượng tái tạo ở Nước Ta đến năm 2030 và tầm nhìn đến 2050 ; Xây dựng khung pháp lý về sử dụng nguồn năng lượng tiết kiệm ngân sách và chi phí và hiệu suất cao trong sản xuất và đời sống ; Tiêu chuẩn hiệu suất nguồn năng lượng tối thiểu và dán nhãn nguồn năng lượng cho những mẫu sản phẩm tư liệu sản xuất và thiết bị tiêu dùng. Nước Ta đã tăng trưởng thành công xuất sắc nhiều dự án Bất Động Sản nguồn năng lượng tái tạo, như : những dự án Bất Động Sản sử dụng nguồn năng lượng mặt trời trong sản xuất điện ở những tỉnh Nam Trung Bộ ; những dự án Bất Động Sản nguồn năng lượng gió với nhiều nhà máy điện gió ở Bình Thuận, Ninh Thuận ; những dự án Bất Động Sản nguồn năng lượng sinh khối, như : xí nghiệp sản xuất điện sinh học tại Phú Thọ, xí nghiệp sản xuất nhiệt điện sinh khối ( biomass ) tại Bình Phước, xí nghiệp sản xuất nhiệt điện đốt trấu tại Cần Thơ. Việc sử dụng tiết kiệm ngân sách và chi phí và hiệu suất cao nguồn năng lượng và tăng tỷ suất sử dụng nguồn năng lượng tái tạo đáng kể trong thời hạn qua đã giúp hiệu suất sử dụng nguồn năng lượng trong những doanh nghiệp thuộc những ngành công nghiệp sử dụng nhiều nguồn năng lượng được cải tổ, góp thêm phần tích cực vào việc giảm phát thải khí nhà kính và tăng trưởng xã hội ít những bon. Bên cạnh đó, trong nghành nông nghiệp, lâm nghiệp và kiến thiết xây dựng cũng có nhiều bước tiến đáng kể trong quy trình triển khai tăng trưởng xanh. Nhiều chương trình đã được ứng dụng vào thực tiễn, mang lại hiệu suất cao trong sản xuất, kinh doanh thương mại, như : quy trình tiến độ thực hành thực tế nông nghiệp tốt ( VietGAP ) cho những loại nông sản nòng cốt ( như : rau quả, chè, lúa, cafe ), những quy trình tiến độ tưới tiết kiệm chi phí nước cho lúa, cho những loại cây xanh cạn ; chương trình khí sinh học trong ngành chăn nuôi, tiết kiệm ngân sách và chi phí và nâng cao hiệu suất cao nguồn năng lượng trong đánh bắt cá thủy hải sản ; kế hoạch hành vi giảm phát thải khí nhà kính trong sản xuất xi-măng ; tiến hành quản trị tổng hợp chất thải rắn ; tăng trưởng đô thị xanh hay kế hoạch hành vi giảm phát thải khí CO2 trong hoạt động giải trí hàng không gia dụng. Ngoài ra, xanh hóa lối sống và tiêu dùng bền vững và kiên cố được bộc lộ ở việc đổi khác hành vi người tiêu dùng trong quy trình shopping, sử dụng, thải bỏ loại sản phẩm cũng đang dần trở thành khuynh hướng tại Nước Ta. Hoạt động xanh hóa lối sống và tiêu dùng bền vững và kiên cố cũng đã được hiện thực trải qua nhiều dự án Bất Động Sản, như : dự án Bất Động Sản 3R ( Reduce – giảm thiểu, Reuse – tái sử dụng, Recycle – tái chế ) nhằm mục đích nâng cao năng lượng quản trị và giải quyết và xử lý rác thải hiệu suất cao ; những dự án Bất Động Sản đô thị xanh ở rất nhiều những đô thị trên toàn nước, điển hình nổi bật phải kể đến là TP. Đà Nẵng, Thành Phố Bắc Ninh, Tam Kỳ.

Những khó khăn, thách thức trong quá trình phát triển kinh tế xanh

Bên cạnh những tác dụng đạt được, quy trình tăng trưởng kinh tế xanh của Nước Ta vẫn đang cho thấy những hạn chế cần phải xử lý, đó là :

Một là, thói quen sản xuất, tiêu dùng và sinh hoạt của đại bộ phận doanh nghiệp và người dân còn lãng phí, ý thức bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và môi trường chưa cao. Trong khi đó, các vấn đề lý luận và nhận thức về kinh tế xanh hiện nay ở Việt Nam vẫn khá mới mẻ, do đó đòi hỏi phải có những nghiên cứu và phổ biến rộng rãi kiến thức trong tầng lớp lãnh đạo, các nhà hoạch định chính sách, các doanh nghiệp và người dân để từng bước thay đổi tập quán sản xuất, tiêu dùng và sinh hoạt. Nếu không có sự nhận thức đầy đủ về vấn đề kinh tế xanh thì tính đồng thuận trong xã hội sẽ không đạt được, khi đó sẽ khó thực hiện phát triển kinh tế xanh.

Hai là, các cơ chế, chính sách, văn bản pháp luật cụ thể hướng tới thực hiện kinh tế xanh ở Việt Nam hiện nay gần như chưa có, mà mới dừng lại ở việc đề xuất hướng tiếp cận, chủ yếu tập trung nhiều vào tăng trưởng xanh. Vì vậy, việc rà soát lại cơ chế, chính sách, pháp luật liên quan và sửa đổi bổ sung cho phù hợp với mô hình phát triển mới theo hướng cơ cấu lại ngành kinh tế và hướng tới nền kinh tế xanh là một trong những vấn đề lớn cần được giải quyết.

Ba là, công nghệ sản xuất ở Việt Nam hiện nay so với thế giới phần lớn là công nghệ cũ, tiêu hao năng lượng lớn, xử lý chất thải kém dẫn đến hiệu quả sản xuất thấp, phát sinh lượng lớn chất thải gây ô nhiễm và gia tăng phát thải khí nhà kính. Các ngành sản xuất năng lượng sạch, như: năng lượng hạt nhân, gió, mặt trời, sinh khối, địa nhiệt… chưa phát triển đủ mạnh để đáp ứng được nhu cầu năng lượng quốc gia. Trong khi đó, kinh tế xanh hướng tới sử dụng năng lượng tái tạo, các bon thấp, đầu tư khôi phục hệ sinh thái, giải quyết sinh kế gắn với phục hồi môi trường. Để làm được điều này thì công nghệ tiên tiến là một trong những điều kiện tiên quyết. Tuy nhiên, việc thay đổi công nghệ mới phù hợp với nền kinh tế xanh là thách thức không nhỏ nếu không có trợ giúp của các nước có công nghệ cao trên thế giới.

Bốn là, vấn đề tài chính, nguồn vốn cho thực hiện mục tiêu xây dựng và phát triển kinh tế xanh còn thiếu. Mặc dù, Việt Nam đã thoát khỏi ngưỡng của nước nghèo, nhưng tích luỹ quốc gia so với các nước phát triển còn quá thấp, sinh kế của người dân ở các vùng nông thôn và miền núi còn nhiều khó khăn. Nguồn tài chính phục vụ cho phát triển nền kinh tế xanh ở nước ta phụ thuộc nhiều vào nguồn tài chính nhà nước, mà chưa phát huy được nguồn tài chính doanh nghiệp, sự hỗ trợ từ phía các tổ chức quốc tế. Những điều này ảnh hưởng không nhỏ tới quá trình triển khai “nền kinh tế xanh”.

Năm là, Việt Nam là một trong những quốc gia được cho là chịu tác động nặng nề nhất của biến đổi khí hậu. Không chỉ ảnh hưởng lớn đến GDP, biến đổi khí hậu còn ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất, thể hiện rõ nhất ở ngành nông nghiệp với tác động đến chăn nuôi, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản, đa dạng sinh học, rừng và các hệ sinh thái đất ngập nước… Ngoài ra, biến đổi khí hậu cũng ảnh hưởng đến hoạt động giao thông vận tải, du lịch, thương mại, năng lượng và nhiều hoạt động kinh tế khác một cách trực tiếp hoặc gián tiếp. Chính vì vậy, lộ trình xây dựng nền kinh tế xanh trong bối cảnh biến đổi khí hậu sẽ đặt ra nhiều khó khăn, thách thức cho Việt Nam.

ĐỂ CHUYỂN ĐỔI SANG NỀN “KINH TẾ XANH” HIỆU QUẢ

Trước những yếu tố đặt ra so với tăng trưởng kinh tế xanh tại Nước Ta, để thực thi lộ trình kiến thiết xây dựng và tăng trưởng nền kinh tế xanh một cách hiệu suất cao trong thời hạn tới, cần quan tâm 1 số ít điểm sau :

Thứ nhất, thực hiện tuyên truyền, giáo dục định hướng giúp thay đổi nhận thức của xã hội từ nền “kinh tế nâu” sang “kinh tế xanh”, tạo sự đồng thuận cao trong xã hội từ cấp lãnh đạo đến người dân và doanh nghiệp, thay đổi quan niệm và nhận thức về nền kinh tế xanh, qua đó nâng cao ý thức của mọi người về bảo vệ môi trường, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên trong các hoạt động sản xuất, tiêu dùng nói riêng và trong phát triển kinh tế nói chung.

Thứ hai, thiết lập các khung chính sách hỗ trợ và khuôn khổ pháp lý phù hợp cho phát triển kinh tế xanh. Các khung chính sách bao gồm các biện pháp tài chính và cải cách chính sách quốc gia, hợp tác quốc tế thông qua thương mại, viện trợ, phát triển thị trường. Khuôn khổ pháp lý về kinh tế xanh được thiết kế phù hợp có thể xác định quyền và tạo động lực định hướng hoạt động kinh tế xanh, cũng như loại bỏ rào cản đối với các khoản đầu tư xanh và điều tiết những hành vi thiếu bền vững có hại, bằng cách tạo ra các tiêu chuẩn tối thiểu hoặc ngăn cấm hoàn toàn một số hoạt động.

Thứ ba, tăng cường đầu tư phát triển khoa học, công nghệ; đặc biệt đẩy mạnh nghiên cứu và hợp tác nghiên cứu với quốc tế trong các lĩnh vực ngành nghề phục vụ cho phát triển kinh tế xanh, như: sử dụng năng lượng tái tạo, công nghệ sản xuất tiết kiệm tài nguyên, tiêu hao ít năng lượng.

Thứ tư, đối với vấn đề nguồn vốn, cần hợp tác và tranh thủ sự hỗ trợ và thu hút đầu tư từ các tổ chức phi chính phủ, chính phủ các nước phát triển; đồng thời cũng cần giám sát chặt chẽ quá trình sử dụng nguồn vốn nước ngoài hỗ trợ để tránh sử dụng sai mục đích hoặc lạm dụng việc chuyển đổi sang phát triển kinh tế xanh để tiếp cận nguồn vốn hỗ trợ từ nước ngoài.

Thứ năm, cần có chiến lược hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực và tận dụng những mặt tích cực của biến đổi khí hậu, biến những thách thức thành cơ hội để chủ động giảm thiểu và thích ứng dựa trên nguyên tắc giải quyết hài hòa, tính hiệu quả, phù hợp với diễn thế của thiên nhiên. Cùng với đó, trong quy hoạch và xây dựng chính sách cần phải kết hợp với yếu tố biến đổi khí hậu để có biện pháp chủ động ứng phó phù hợp với những ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đối với từng ngành, lĩnh vực và từng vùng phù hợp với thực tiễn đang và sẽ diễn ra.

Thứ sáu, tăng cường hợp tác quốc tế về các vấn đề chuyển giao công nghệ, ứng phó với biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên; đồng thời học hỏi kinh nghiệm từ quá trình chuyển đổi và xây dựng kinh tế xanh thành công của các nước tiên phong để rút ra bài học, từ đó đề ra chương trình hành động phù hợp với những đặc trưng kinh tế và điều kiện phát triển cụ thể của Việt Nam./.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Ban Chấp hành Trung ương Đảng ( 2021 ). Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn nước lần thứ XIII của Đảng 2. Thủ tướng nhà nước ( 2012 ). Quyết định số 1393 / QĐ-TTg, ngày 25/9/2012 phê duyệt Chiến lược vương quốc về tăng trưởng xanh 3. Thủ tướng nhà nước ( 2020 ). Quyết định số 889 / QĐ-TTg, ngày 24/6/2020 phê duyệt Chương trình Hành động vương quốc về sản xuất và tiêu dùng vững chắc quá trình 2021 – 2030 4. Bộ Kế hoạch và Đầu tư ( 2021 ). Dự thảo Chiến lược vương quốc về tăng trưởng xanh quá trình 2021 – 2030, tầm nhìn đến năm 2050 5. Bộ Tài nguyên và Môi trường ( năm trước ). Báo cáo update hai năm một lần lần thứ nhất của Nước Ta cho Công ước khung của Liên hợp quốc về biến hóa khí hậu 6. Nguyễn Thị Thu Hoài ( 2019 ). Xu hướng tăng trưởng kinh tế xanh ở Nước Ta, Tạp chí Tài chính, kỳ 2, tháng 9/2020 7. ICC ( 2012 ). ICC Green Economy Roadmap – Eexecutive summary, retrived from https://iccwbo.org/content/uploads/sites/3/2012/08/Green-Economy-Roadmap-Executive-Summary.pdf 8. OECD ( 2011 ). Towards Green Growth, retrived from http://sostenibilidadyprogreso.org/files/entradas/towards-green-growth.pdf 9. UNEP ( 2011 ). Towards a Green Economy : Pathways to Sustainable Development and Poverty Eradication, United Nations Environment Programme

ThS. Nguyễn Trần Thái Dương

ThS. Nguyễn Thị Thảo,

Trường Đại học Nội vụ Hà Nội

(Bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế và Dự báo số 23, xuất bản tháng 8/2021)

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Thị Trường