Bài 6: CÁC NƯỚC ANH, PHÁP, ĐỨC, MỸ CUỐI THẾ KỶ XIX-  ĐẦU THẾ KỈ XX

I. Tình hình các nước Anh, Pháp, Đức, Mỹ

1.  Đế quốc Anh

* Kinh tế
– Năm 1870, Anh đứng vị trí số 1 nền kinh tế quốc tế .
– Cuối thế kỉ XIX, Kinh tế Anh tụt xuống hạng 3 sau Mỹ và Đức do :

          +  Công nghiệp Anh phát triển sớm, kỹ thuật lạc hậu.

+ Tư sản Anh góp vốn đầu tư vào thuộc địa có lời ( có mạng lưới hệ thống thuộc địa rông nhất quốc tế, nguyên nguyên vật liệu, nhân công rẻ )
– Dẫn đầu quốc tế về xuất khẩu tư bản thương mại và thuộc địa .
– Đầu thế kỷ XX công ty độc quyền về công nghiệp và kinh tế tài chính sinh ra .
* Chính trị
– Hai đảng – Đảng Tự do và Đảng Bảo thủ thay nhau cầm quyền .
– Chính sách ưu tiên số 1 là tăng cường xâm lược. Đến năm 1914 thuộc địa của Anh rộng 33 triệu km2 với 400 triệu người .
Lê-nin gọi chủ nghĩa đế quốc Anh là “ Chủ nghĩa đế quốc thực dân ” .

Lược đồ hệ thống thuộc địa Anh.

2.  Đế quốc Pháp

* Kinh tế
– Công nghiệp của Pháp tăng trưởng chậm từ đang từ hạng nhì sau Anh, xuống hạng tư sau Mỹ, Đức, Anh do :
+ Pháp phải bồi thường chiến phí cho Đức, và cắt 1 phần chủ quyền lãnh thổ giàu tài nguyên cho Đức .
+ Pháp nghèo tài nguyên .
+ Tư sản xuất khẩu tư bản, hầu hết cho Thổ, Nga, Cận Đông, Trung Âu, Mỹ la tinh vay lấy lãi, …. đế quốc Pháp là “ Chủ nghĩa đế quốc cho vay lãi ”
– Các Công ty độc quyền sinh ra trong điều kiện kèm theo công nghiệp xuống hạng tư, đã chi phối rất nhiều nền kinh tế Pháp ,
– Nông nghiệp vẫn lỗi thời do không được trang bị kỹ thuật mới .
– Giai cấp tư sản xuất khẩu tư bản ra quốc tế dưới hình thức cho vay lấy lãi .
Lê-nin nhận xét chủ nghĩa đế quốc Pháp là “ Chủ nghĩa đế quốc cho vay lãi ” .
* Chính trị
– Đàn áp nhân dân .
– Tích cực chạy đua vũ trang và xâm lược thuộc địa .

Lược đồ hệ thống thuộc địa Pháp

3.  Đế quốc Đức 

* Kinh tế
– Sau khi thống nhất, kinh tế tăng trưởng nhanh, vươn lên đứng thứ hai quốc tế .
– Cuối thế kỉ XIX hình thành những công ty độc quyền về luyện kim, than đá, hóa chất .
* Chính trị
– Thể chế liên bang, nhà nước chuyên chế dưới sự thống trị của quý tộc địa chủ và tư sản độc quyền .
– Thi hành chủ trương đối nội và đối ngoại phản động ; tích cực chạy đua vũ trang và lấn chiếm thuộc địa .
– Giai cấp thống trị hiếu chiến thủ đoạn dùng vũ lực để chia lại quốc tế nên chủ nghĩa đế quốc là “ Chủ nghĩa quân phiệt, hiếu chiến ” .
Chủ nghĩa đế quốc Đức là “ Chủ nghĩa đế quốc quân phiệt hiếu chiến ” .

Lược đồ hệ thống thuộc địa Đức

4. Đế quốc Mỹ

* Kinh tế
– Công nghiệp Mỹ từ vị trí thứ tư vươn lên đứng nhất quốc tế do :
+ Tài nguyên vạn vật thiên nhiên nhiều mẫu mã .
+ Thị phần trong nước lan rộng ra, lôi cuốn nhân lực từ Châu Âu .
+ Ứng dụng khoa học kỹ thuật và hợp lý hóa sản xuất .
+ Lợi dụng vốn góp vốn đầu tư từ Châu Âu .
+ Đất nước độc lập lâu dài hơn .
– Cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỉ XX, Open những công ty độc quyền khổng lồ. Đứng đầu những công ty đó là những ông “ vua ” .
– Nông nghiệp đạt được những thành tựu lớn, Mỹ trở thành nguồn phân phối lương thực, thực phẩm cho châu Âu .
* Chính trị
– Đề cao vai trò Tổng thống, hai đảng – Đảng Cộng hòa và Đảng dân chủ thay nhau cầm quyền. Các chủ trương hầu hết đều ship hàng cho giai cấp tu sản .
– Tăng cường bành trướng chủ quyền lãnh thổ và thuộc địa ở khu vực Thái Bình Dương, gây cuộc chiến tranh với Tây Ban Nha để tranh giành thuộc địa, can thiệp vào khu vực Trung, Nam Mỹ bằng sức mạnh vũ lực và đồng đô la .

II. Sự chuyển biến quan trọng ở các nước đế quốc (Đọc thêm)

1.     Sự hình thành các tổ chức độc quyền

Sản xuất công nghiệp tăng trưởng mạnh đồng thời làm tăng việc cạnh tranh đối đầu, tập trung chuyên sâu sản xuất và tư bản. Dẫn đến sự hình thành của những công ty độc quyền. Các công ty độc quyền chi phối rất nhiều đến đời sống xã hội của dân cư .

2.     Tăng cường xâm lược thuộc địa chuẩn bị chia lại thế giới

Để phân phối nhu yếu tăng trưởng của chủ nghĩa đế quốc, từ giữa thế kỉ XIX, những nước phương Tây đều tăng nhanh việc xâm lược thuộc địa. Đến đầu thế kỉ XX, quốc tế đã được phân loại xong .

* HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI CÂU HỎI

1.  Tình hình sản xuất công nghiệp ở Anh cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX như thế nào?

Trả lời 

Từ vị trí đứng đầu quốc tế về sản xuất công nghiệp, cuối thế kỉ XIX, công nghiệp Anh tăng trưởng chậm hơn những nước Mĩ, Đức. Anh mất dần vị trí độc quyền công nghiệp, xuống hàng thứ 3 quốc tế .

2. Vì sao từ thập niên 70 của thế kỉ XIX, tốc độ phát triển công nghiệp Anh chậm lại, bị Mĩ rồi Đức vượt qua?

Trả lời 

Vì sao từ thập niên 70 của thế kỉ XIX, vận tốc tăng trưởng công nghiệp Anh chậm lại, bị Mĩ rồi Đức vượt qua vì :
– Nguyên nhân hầu hết là do công nghiệp ở Anh tăng trưởng sớm, hàng loạt máy móc, trang thiết bị dần trở nên lỗi thời .
– Giai cấp tư sản Anh lại chú trọng góp vốn đầu tư vào những nước thuộc địa hơn là góp vốn đầu tư, thay đổi và tăng trưởng công nghiệp trong nước .

3. Tình hình kinh tế nói chung ở nước Anh cuối thế kỉ XIX- đầu thế kỉ XX như thế nào?

Trả lời 

– Tuy mất vai trò bá chủ quốc tế về công nghiệp nhưng Anh vẫn là nước đứng vị trí số 1 quốc tế về sản xuất tư bản, thương mại và thuộc địa .

– Đầu thế kỉ XX, nhiều công ti độc quyền về công nghiệp và tài chính ra đời, từng bước chi phối toàn bộ đời sống kinh tế của đất nước. Có thế lực nhất là 5 ngân hàng ở Luân Đôn, chiếm 40% số vốn đầu tư của nước Anh.

4. Tình hình chính trị của nước Anh cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX như thế nào?

Trả lời 

– Anh vẫn là nước quân chủ lập hiến .
– Hai đảng ( Đảng Tự do và Đảng bảo thủ ) thay nhau cầm quyền, bảo vệ quyền hạn cho giai cấp tư sản .

5. Vì sao hai đảng thay nhay cầm quyền qua bầu cử là một thủ đoạn của giai cấp tư sản nhằm lừa gạt và xoa dịu nhân dân?

Trả lời 

Tuy có hai đảng khác nhau, thậm chí còn có chủ trương xích míc nhau, tuy nhiên đều là những đảng Giao hàng quyền lợi và nghĩa vụ của giai cấp tư sản, chống lại nhân dân .

6. Kết quả của chính sách xâm lược thuộc địa của Anh như thế nào?

Trả lời 

– Đến năm 1914, khi quốc tế đã bị những nước đế quốc chia xong, Anh có mạng lưới hệ thống thuộc địa to lớn nhất quốc tế .
– Thuộc địa Anh rộng tới 33 triệu \ ( km ^ 2 \ ) với 400 triệu người, bằng 1/4 diện tích quy hoạnh và 1/4 dân số quốc tế, gấp 12 lần thuộc địa của Đức và 3 lần thuộc địa của Pháp .

7. Vì sao chủ nghĩa đế quốc Anh được gọi là “Chủ nghĩa đế quốc thực dân”?

Trả lời 

– Trước hết so với đế quốc Anh, để bù đắp sự thua thiệt do mất vị trí ” công xưởng của quốc tế “, giai cấp thống trị Anh đã tăng cường vận tốc xâm lược để lan rộng ra thuộc địa ở châu Á và châu Phi .
– Nước Anh có mạng lưới hệ thống thuộc địa to lớn, trải dải từ Niu Di-lân, Oxtraaylia, Ấn Độ, Ai Cập, Xu-đăng, Nam Phi, Canada cùng nhiều vùng đất khác ở châu Á, châu Phi và những hòn đảo trên đại dương .
– Đế quốc Anh sống sót và tăng trưởng được là dựa trên sự lấn chiếm, khai thác, bóc lột từ những nước thuộc địa. Do đó, đế quốc Anh được gọi là ” chủ nghĩa đế quốc thực dân ” .

8. Em hãy cho biết tình hình nước Pháp sau năm 1971?

Trả lời 

Sau năm 1971, Pháp là nước thua trận, phải bồi thường cuộc chiến tranh và diễn ra cách mạng vô sản .

9. Tình hình sản xuất công nghiệp ở nước Pháp cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX như thế nào?

Trả lời 

Cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX, nhịp độ tăng trưởng công nghiệp của Pháp chậm lại. Công nghiệp Pháp từ hàng thứ hai quốc tế ( sau Anh ), đến cuối thế kỉ XIX tụt xuống thứ tư ( sau Mĩ, Đức, Anh )

10. Vì sao tốc độ phát triển công nghiệp của Pháp chậm lại và bị tụt xuống hàng thứ 4 (sau Mĩ, Đức, Anh)?

Trả lời 

Tốc độ tăng trưởng công nghiệp của Pháp chậm lại và bị tụt xuống hàng thứ 4 ( sau Mĩ, Đức, Anh ) vì :
– Pháp thất bại trong cuộc cuộc chiến tranh Pháp-Phổ ( 18870 – 1871 ) nên phải bồi thường chiến phí rất lớn .
– Nguồn tài nguyên của Pháp nghèo hơn những nước tư bản khác .
– Pháp quan tâm nhiều đến xuất cảng tư bản hơn là thiết kế xây dựng, tăng trưởng công nghiệp trong nước .

11. Các tổ chức độc quyền ở Pháp ra đời trong điều kiện như thế nào?

Trả lời 

Các công ti độc quyền ở Pháp sinh ra trong thực trạng :
– Một số ngành kinh tế được tăng trưởng như đường tàu, khai mỏ, luyện kim, thương mại .
– Một số ngành công nghiệp mới sinh ra và tăng trưởng rất nhanh như điện khí, hoá chất, sản xuất ôtô …
– Nông nghiệp vẫn trong thực trạng sản xuất nhỏ, gặp khó khăn vất vả trong việc sử dụng máy móc kĩ thuật và kĩ thuật canh tác mới .

12. Tại sao nói chủ nghĩa đế quốc Pháp là “chủ nghĩa đế quốc cho vay”?

Trả lời 

Tuy công nghiệp của Pháp tăng trưởng chậm tuy nhiên mức độ tập trung chuyên sâu tư bản trong ngành ngân hàng nhà nước ở Pháp đạt đến mức cao. Pháp là nước đạt mức cao. Pháp là nước đứng ở thứ hai quốc tế ( sau Anh ) về xuất khẩu tư bản. Phần lớn tư bản được đem cho những nước chậm tiến vay lấy lãi. Do đó, đế quốc Pháp được gọi là ” chủ nghĩa đế quốc cho vay ” .

13. Trình bày chính sách đối ngoại của Pháp cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX?

Trả lời 

– Pháp tăng cường lấn chiếm thuộc địa ở châu Á và châu Phi .
– Pháp cũng có mạng lưới hệ thống thuộc địa đứng thứ 2 quốc tế, bằng 1/3 diện tích quy hoạnh thuộc địa của Anh. Đó là những thuộc địa ở châu Phi ( An-giê-ri, Tuy-ni-di, Ma-rốc, Ma-đa-ga-xca, … ), ở châu Á ( Nước Ta, Lào, Campuchia ) và một số ít hòn đảo trên Thái Bình Dương .

14. Tình hình kinh tế công nghiệp ở Đức cuối thế kỉ XIX đầu  thế kỉ XX như thế nào?

Trả lời 

Vài thập niên sau khi quốc gia được thống nhất, công nghiệp Đức vượt Pháp, đuổi kịp rồi vượt Anh, trở thành nước đứng đầu châu Âu, thứ hai quốc tế sau Mĩ về sản xuất công nghiệp. Năm 1913, sản lượng gang thép của Đức gấp đôi Anh .

15. Vì sao sản xuất công nghiệp của Đức phát triển nhanh chóng vào cuối thế kỉ XIX đầu  thế kỉ XX?

Trả lời 

Vào cuối thế kỉ XIX, kinh tế Đức đã có bước tăng trưởng nhanh gọn, vượt cả Anh, Pháp. Nguyên nhân là do Đức đã thống nhất được thị trường dân tộc bản địa, nhận tiền bồi thường cuộc chiến tranh của Pháp, giàu than đã và ứng dụng được thành tựu mới nhất của khoa học – kĩ thuật vào sản xuất .

16. Tình hình chính trị của Đức như thế nào?

Trả lời 

Về chính trị, Đức theo thể chế liên bang. Mặc dù có Hiến pháp, có Quốc hội, Đức vẫn là nhà nước chuyên chế dưới sự thống trị của quý tộc địa chủ và tư sản độc quyền .

17. Nhà nước chuyên chế Đức thực hiện chính sách cai trị như thế nào?

Trả lời 

Nhà nước Đức thi hành chủ trương đối nội, đối ngoại phản động, tôn vinh chủng tộc Đức, đàn áp trào lưu công nhân, truyền bá đấm đá bạo lực, tích cực chạy đua vũ trang, công khai minh bạch đòi chia lại thị trường quốc tế .

18. Vì sao nói chủ nghĩa đế quốc Đức là “Chủ nghĩa đế quốc quân phiệt, hiếu chiến”?

Trả lời 

– Trong đời sống chính trị, bọn quân phiệt nắm giữ những chức vụ chủ chốt, thi hành chủ trương đối nội, đối ngoại phản động .
– Mặt khác, nước Đức tiến sang quá trình đế quốc chủ nghĩa khi phần nhiều đất đai trên quốc tế đã trở thành thuộc địa hoặc nửa thuộc địa của Anh, Pháp. Như ” con hổ đói trên bàn tiệc muộn “, giới cầm quyền Đức hung hãn đòi dùng vũ lực để chia lại thị trường, chia lại những khu vực ảnh hưởng tác động trên quốc tế .
=> Chính thế cho nên chủ nghĩa đế quốc Đức là ” Chủ nghĩa đế quốc quân phiệt, hiếu chiến ”

19. Tình hình kinh tế công nghiệp Mĩ trong 30 năm cuối thế kỉ XIX như thế nào?

Trả lời 

– Trong 30 năm cuối thế kỉ XIX, Mĩ từ vị trí thứ 4 ( sau Anh, Pháp, Đức ) nhảy vọt lên đứng đầu quốc tế về sản xuất công nghiệp .
– Năm 1894, loại sản phẩm công nghiệp của Mĩ đã gấp đôi Anh và bằng 50% những nước Tây Âu gộp lại

20. Sức mạnh kinh tế của các công ti độc quyền ở Mĩ như thế nào?

Trả lời 

– Công ti théo của Mooc-gan xây dựng năm 1903, trấn áp 60 % sản lượng thép. Công ti còn có 5000 ha mỏ than, 1600 km đường tàu, 100 tàu thủy .
– Công ti dầu mỏ của Rốc-phe-lơ trấn áp 90 % ngành sản xuát dầu mỏ với 70 000 km đường ống dẫn dầu, hàng trăm tàu biển và kho tàng ở trong và ngoài nước, đồng thời có gia tài lớn trong những ngành hơi đốt, luyện khí, luyện kim, …
– Hai tập đoàn lớn trên lũng đoạn ngành ngân hàng nhà nước, nắm trong tay số vốn ngân hàng nhà nước toàn nước Mĩ .

21. Vì sao nền kinh tế nông nghiệp Mĩ phát triển nhanh và trở thành nguồn cung cấp lương thực, thực phẩm cho châu Âu?

Trả lời 

Kinh tế nông nghiệp của Mĩ cũng đạt được những thành tựu lớn là do :
– Có điều kiện kèm theo tự nhiên thuận tiện, đất đai bát ngát và mầu mỡ .
– Có phương pháp canh tác văn minh ( trang trại, chuyên canh, cơ giới hóa ) .

22. Chính sách đối ngoại của Mĩ như thế nào?

Trả lời 

– Vào thập niên cuối thế kỉ XIX, khi những nước đế quốc Tây Âu tăng cường xâm lăng thuộc địa thì Mĩ mải miết khai thác những vùng đất to lớn ở miền Trung và miền Tây, lan rộng ra biên giới đến bờ Thái Bình Dương .
– Cuối thế kỉ XIX, Mĩ tăng cường bành trướng ở khu vực Thái Bình Dương, gây cuộc chiến tranh với Tây Ban Nha để tranh giành thuộc địa, can thiệp vào khu vực Trung, Nam Mĩ bằng sức mạnh của vũ lực và đồng đô la Mĩ .
– Giới cầm quyền Mĩ cũng bộc lộ đặc thù thực dân, tham lam thuộc địa như những đế quốc Tây Âu .

23. Lập bảng so sánh vị trí của các nước Anh, Pháp, Đức, Mĩ trong sản xuất công nghiệp ở hai thời điểm 1870, 1913. Hãy điền vào ô trống tên các nước như nội dung đã học trong mẫu dưới đây:

24. Nêu mâu thuẫn chủ yếu giữa các đế quốc “già” (Anh, Pháp) với các nước đế quốc “trẻ” (Đức, Mĩ)?

Trả lời 

– Mâu thuẫn chủ yếu giữa các đế quốc già “già” (Anh, Pháp) với các nước đế quốc “trẻ” (Đức, Mĩ) là sự phát triển không đồng đều về kinh tế và sự phân chia thuộc địa không đều.

– Các nước Anh, Pháp có nền kinh tế tăng trưởng chậm lại, tụt xuống vị trí thứ ba, thứ tư nhưng ngược lại có mạng lưới hệ thống thuộc địa to lớn nhất, nhì trên quốc tế .
– Các nước Mĩ, Đức có nền kinh tế tăng trưởng rất nhanh, vươn lên đứng nhất nhì trên quốc tế nhưng ngược lại có mạng lưới hệ thống thuộc địa nhỏ bé, rất ít .

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Thị Trường