Những vụ bong bóng kinh tế chấn động lịch sử

Từ cơn điên cuồng “ Hoa tulip Hà Lan ” hồi thế kỷ 17 tới cuộc Đại khủng hoảng cục bộ thị trường Phố Wall năm 1929 chính là những bài học kinh nghiệm kinh tế xương máu mà lịch sử dân tộc không thể nào quên lãng .Từ cơn điên cuồng “ Hoa tulip Hà Lan ” hồi thế kỷ 17 tới cuộc Đại khủng hoảng cục bộ thị trường Phố Wall năm 1929 chính là những bài học kinh nghiệm kinh tế xương máu mà lịch sử dân tộc không thể nào quên lãng .

Bong bóng kinh tế xảy ra khi hiện tượng đầu cơ tràn lan trên thị trường làm giá cả hàng hóa hoặc tài sản giao dịch tăng đột biến đến mức không tưởng. Sự nhảy vọt tài chính bất ngờ này là cơ hội để người đầu cơ kiếm bẫm trong một khoảng thời gian ngắn, do vậy các tay chơi càng ham hố đầu cơ mạo hiểm hơn nữa.

Song theo quy luật, bong bóng mong manh này chắc như đinh sẽ vỡ tung và hậu quả của nó đủ kinh điển để cuốn sạch gia tài của giới góp vốn đầu tư cũng như nhấn chìm nền kinh tế quốc tế.

Hội chứng cuồng hoa tulip

Hoa tulip luôn được nhắc tới như một hình tượng của tình yêu. Thế nhưng, vào thế kỷ 17 tại quốc gia Hà Lan, loài hoa này lại hiện hữu cho “ sự tàn vong ” của những nhà đầu tư quá tham vọng.

Bong bóng hoa tulip Hà Lan là khủng hoảng bong bóng đầu cơ tài sản đầu tiên được ghi nhận, khi giá không ngừng tăng vọt rồi sau đó lao dốc một cách thảm hại. Ảnh: Internet

Hà Lan lâm vào cảnh “ ba chìm bảy nổi ” không lâu sau khi hoa tulip trở thành cơn sốt ở thị trường châu Âu vào khoảng chừng giữa thế kỷ 16. Lúc đó, tulip tượng trưng cho vị thế và quyền lực tối cao, chỉ dành riêng cho giới quý tộc và những kẻ lắm tiền yêu hoa. Khi lượng cầu vượt quá lượng cung, những nhà buôn đã khởi đầu canh bạc của mình để mua bằng được giống hoa hiếm này. Thợ nề, mục sư hay luật sư … đều nằm trong số đám đông đổ mạnh dòng vốn vào thị trường củ hoa. Những khu chợ bán hoa mọc lên như nấm, trong đó củ hoa được thanh toán giao dịch theo phương pháp giống với đầu tư và chứng khoán Phố Wall thời nay. Trong cơn đầu tư mạnh tích trữ điên cuồng, một củ hoa tulip bỗng trở thành vật quy đổi ngang bằng với mọi thứ, từ một cỗ xe kéo, một đôi ngựa, hàng chục tấn lúa mạch tới hàng trăm kg pho mát. Năm 1637, giá hoa tulip lên đến đỉnh điểm. Giá của Switsers, một loại củ hoa tulip thông dụng, tăng hơn gấp 10 lần từ mức 125 florin / pound ở thời gian ngày 31/12/1636 lên đến lên 1.500 florin vào ngày 3/2/1637. Sức mạnh của “ CP ” củ hoa tulip không hề suy giảm cho tới tháng 2/1637 khi thị trường “ hốt bạc ” này tự nhiên đổ sập xuống do những tay chơi lớn quyết định hành động bán tháo. Giá củ hoa rơi thẳng đứng chỉ còn 1 % giá trị đã khiến những nhà buôn bồn chồn chạy đua để xả sạch kho dự trữ. nhà nước Hà Lan đã lập ra một hội đồng chịu nghĩa vụ và trách nhiệm dọn sạch đống đổ nát mà “ cơn điên cuồng ” tulip gây ra, tuy nhiên nền kinh tế nước này vẫn chìm trong khủng hoảng cục bộ tới nhiều năm sau đó.

Bong bóng South Sea

“ Bong bóng ” là thuật ngữ đúng mực để miêu tả về vụ bùng nổ kinh tế tài chính của Công ty CP South Sea của Anh hồi thế kỷ 18. Công ty này hoạt động giải trí theo hình thức đối tác chiến lược công tư, được xây dựng năm 1711 với mục tiêu giảm bớt gánh nặng nợ cuộc chiến tranh khoảng chừng 50 triệu bảng Anh của vương quốc, tương tự với 100 % GDP lúc đó.

Bức họa mô tả bầu khí sôi động của thị trường chứng khoán thời thế kỷ 18. Ảnh: Internet

South Sea là công ty thương mại Anh duy nhất được hoạt động giải trí tại vùng biển Nam Mỹ tuy nhiên chỉ thu được số doanh thu rất ít do phía Tây Ban Nha cũng chiếm giữ một thị trường lớn tại khu vực này. Mặc dù không thành công xuất sắc trong kinh doanh thương mại nhưng Southu Sea lại thuyết phục được cơ quan chính phủ Anh đồng ý chấp thuận việc quy đổi một số ít phần món nợ vương quốc thành CP của công ty. Tới năm 1720, tin đồn thổi rộ lên rằng công ty này được “ nâng đỡ ” và sắp nhận được hợp đồng chuyển hóa nốt phần nợ vương quốc khổng lồ còn lại. Chớp lấy thời cơ, South Sea liền phát hành một số ít CP ra thị trường đồng thời được cho phép người mua thanh toán giao dịch làm nhiều đợt. Bởi vậy người dân từ mọi những tầng lớp xã hội đã hùa nhau cùng tham gia kiếm lời. Từ tháng 1 đến tháng 6/1720, giá trị mỗi đầu CP của South Sea đã nhảy bước ngoạn mục từ 128 bảng lên gần 1.000 bảng. Nhưng chỉ một tháng sau, quả bong bóng bị thổi phồng quá sức bỗng bục vỡ khi chính những chỉ huy công ty cũng nhận thấy sự yếu kém và giá trị không thực của lá CP. Giá CP rớt xuống sàn kéo theo một trận bán tháo điên cuồng. Tới thời gian cuối năm, hàng ngàn người mất trắng gia tài vì South Sea. Kết quả tìm hiểu của cơ quan chính phủ Anh sau đó đã phát hiện một số ít chính trị gia và chỉ huy của công ty có hành vi tham nhũng, nhận hối lộ. Khi mọi việc vỡ lở thì những nhà đầu tư chỉ còn trong tay những tờ giấy vô giá trị.

Quả bom nhà đất Florida

Bang Florida của Mỹ nổi tiếng là vùng đất của sự sôi động. Năm 1920, dân số ở khu vực này vào khoảng chừng 968.000 người nhưng chỉ 5 năm sau đó, số lượng này đã tăng lên trên 1.263.000 người. Điều gì đã dẫn đến sự ngày càng tăng này ?

Cơn sốt ảo tại “Vùng đất của ánh nắng” Florida đốt cháy tiền bạc của giới đầu tư

Vào thời gian gọi là “ Tiếng gầm của thập niên 20 ”, nền kinh tế Mỹ sau Chiến tranh quốc tế thứ nhất đang trên đà tăng trưởng hưng thịnh. Người công nhân tay nghề cao được trả lương hậu hĩnh, đời sống không thay đổi nên họ khởi đầu nghĩ đến việc mua nhà để sinh sống. Rất đông người quyết định hành động đến vùng “ thiên đường nhiệt đới gió mùa ” này để tìm mua nhà giá rẻ. Thị trường nhà đất tại đây đã diễn ra rất sôi sục, khoảng chừng giữa những năm 1920, giá nhà thường vụt tăng gấp đôi chỉ sau vài tháng.

Cơn sốt mua nhà giá thấp bán giá cao đã khiến nhiều người đầu cơ tiếp tục mạnh tay rót vốn mặc dù họ thậm chí chưa bao giờ đặt chân tới Florida. Không ít trường hợp kẻ đầu tư không có đủ tiền mua nhà, mới chỉ đặt cọc một phần tiền đã kịp thời sang tay cho người khác để kiếm lời.

Tình trạng mua đi bán lại có phần mù quáng đã tạo điều kiện kèm theo cho những kẻ lừa đảo kiếm chác bằng những miếng đất ảo hoặc có vị trí xấu. Giá nhà bị thổi phồng kéo theo nạn lạm phát kinh tế đã khiến đời sống ở Florida trở nên khó thở. Báo chí Mỹ khởi đầu viết về tình hình dân cư có khuynh hướng rời bỏ vùng đất này bên cạnh một thực tiễn là tuyến đường tàu chở vật tư thiết kế xây dựng tới đây đã quá tải và ngừng hoạt động giải trí. Điều này đã khiến những khách mua trở nên thận trọng hơn. Một loạt những vụ thiên tai sau đó đã tước mất thương hiệu “ vùng đất thiên đường ” của Florida, hàng ngàn héc ta đất đắt đỏ không có người mua, những nhà đầu cơ bất động sản bỗng rơi vào cảnh thua lỗ, phá sản.

Sự sụp đổ của Phố Wall 

Trong thời kỳ vàng son thập niên 1920, sàn chứng khoán Mỹ bùng nổ như chưa từng diễn ra trước đây. Vô số người dân thường Mỹ dùng những khoản vay dài hạn góp vốn đầu tư vào sàn chứng khoán với giấc mộng giàu sang và họ đã được đền bù bằng doanh thu tăng lên gấp bốn lần trong khoảng chừng thời hạn từ 1920 – 1929.

Tờ Brooklyn Daily Eagle đưa tin về sự kiện Phố Wall sụp đổ

Người góp vốn đầu tư sàn chứng khoán tự tin thực thi những thanh toán giao dịch ký quỹ, bằng cách mượn tiền của nhà môi giới, trong khi những ngân hàng nhà nước khởi đầu đầu tư mạnh tiền của người mua mà không tuân thủ pháp luật. Tới cuối năm 1929, giá sàn chứng khoán tăng với vận tốc không tưởng. Các bộ phận khác của nền kinh tế không theo kịp vận tốc leo thang của đầu tư và chứng khoán nên đã làm dấy lên những đồn đại về năng lực xảy ra một sự đổ vỡ. Thấy vậy, rất nhiều nhà kinh tế uy tín số 1 nước Mỹ đã trấn an người góp vốn đầu tư bằng lời cam kết rằng “ thị trường có xu thế tăng giá ”.

Dòng người xếp hàng chờ phân phát bánh mì trên đường phố New York trong cuộc Đại khủng hoảng 1929. Ảnh: Internet

Sự sáng sủa sau cuối cũng biến mất vào ngày 24/10/1929, được biết tới như “ Ngày thứ Năm đen tối ”. Các chỉ số sàn chứng khoán ngày hôm đó đã “ cắm đầu lao thẳng ”. Các nhà đầu tư đã thực thi 13 triệu thanh toán giao dịch bán tháo hoặc quy đổi trong cơn hoảng sợ khiến bảng điểm ở những sàn sàn chứng khoán Phố Wall không hề đăng tải kịp những hoạt động giải trí thanh toán giao dịch. Sự đổ vỡ kinh hoàng liên tục xảy ra vào “ Ngày thứ Ba đen tối ” khi thị trường ghi nhận đà tụt dốc nhanh hơn trước. Hàng tỷ USD đã bốc hơi khỏi nền kinh tế, khởi đầu một quy trình kinh tế tài chính hỗn loạn với việc 4.000 ngân hàng nhà nước đổ vỡ vào năm 1933. Sự rối ren này đã dẫn tới cuộc Đại suy thoái và khủng hoảng chấn động lịch sử dân tộc, gây hậu quả nặng nề cho nước Mỹ và lan rộng ra châu Âu trong suốt một thập kỷ. Nhà điều tra và nghiên cứu Boris Borisov ước tính số nạn nhân của cuộc khủng hoảng cục bộ kinh tế tài chính tại Mỹ là hơn 7 triệu người.

Bong bóng Dotcom

Dotcom là từ chỉ những công ty sử dụng internet làm nền tảng chính trong hoạt động giải trí kinh doanh thương mại. Lý do có tên dotcom xuất phát từ địa chỉ mạng URL mà người mua sử dụng để truy vấn vào những website, ví dụ như www.amazon.com. Mô hình kinh doanh thương mại của công ty dotcom yên cầu phải sử dụng internet để hoạt động giải trí ; internet là thành phần chính của công ty dotcom. Phần lớn loại sản phẩm của những công ty này là những dịch vụ được cung ứng trải qua internet, nhưng cũng hoàn toàn có thể đi kèm với loại sản phẩm hiện vật. Một số công ty dotcom không cung ứng bất kỳ loại sản phẩm hiện vật nào.

Bong bóng Dotcom đã vỡ một lần vào năm 2001 và kéo theo các cuộc khủng hoảng kinh tế. Ảnh: Getty

Các công ty dotcom mang đến làn sóng mới trong nền kinh tế quốc tế cuối những năm 1990. Giá trị của công ty này tăng nhanh hơn bất kỳ ngành công nghiệp nào khác cùng thời. Mặc dù trên trong thực tiễn, hầu hết những công ty internet có rất ít tài sản vật chất, rất nhiều trong số chúng đã được định giá rất cao trên kinh doanh thị trường chứng khoán lúc đầu. Bị mê hoặc bởi những Dự kiến về ngành công nghệ tiên tiến, những nhà đầu tư đã rót một số lượng lớn vốn vào những công ty dotcom mà không có lịch sử dân tộc doanh thu đúng mực. Rất nhiều công ty dotcom chỉ tập trung chuyên sâu vào tăng trưởng và mức độ nhận diện tên thương hiệu với tiềm năng đạt được giá trị cao trên kinh doanh thị trường chứng khoán, mặc kệ việc trên thực tiễn những công ty này bán được rất ít mẫu sản phẩm. Nasdaq đã tăng lên mức cao nhất trong lịch sử vẻ vang vào tháng 3/2000. Bong bóng dotcom vỡ vào năm 2001 khi nhiều công ty internet mở màn công bố việc thiếu vắng doanh thu. Một số nhà đầu tư khởi đầu nhanh gọn chuyển tiền góp vốn đầu tư của họ sang những công cụ kinh tế tài chính khác, dẫn đến thực trạng bán tháo và sụt giảm giá CP. Một lượng lớn những khoản góp vốn đầu tư đã bị mất, dẫn đến một cuộc suy thoái và khủng hoảng nhẹ ở Mỹ và những vương quốc khác.

Bitcoin – “mẹ của mọi loại bong bóng”?

Sự tăng giá nhanh và bất ngờ đột ngột của đồng xu tiền kỹ thuật số này đã tạo ra hai luồng quan điểm. Trong khi giới đầu tư mạnh cho rằng diễn biến đáng kinh ngạc đó là hài hòa và hợp lý, một số ít người ở Phố Wall lại cảnh báo nhắc nhở điều này sẽ mang lại tác dụng không mấy tốt đẹp. Trong toàn cảnh những loại gia tài khác mang lại mức lợi suất thấp như lúc bấy giờ, Bitcoin trở thành một trong những lựa chọn khá mê hoặc. Song, những nhà đầu tư vừa mừng vừa lo bởi nỗi sợ hãi “ bong bóng ” vỡ như hồi năm 2017 vẫn đang canh cánh trong lòng.

Bong bóng Bitcoin trong lịch sử. (Nguồn: Fortune)

Hiện đang có rất nhiều ý kiến trái chiều liên quan đến tiền số. Trong khi những người có niềm tin mãnh liệt vào loại tài sản này đánh giá tiền số đã “trưởng thành” và cung cấp cho nhà đầu tư “lá chắn” phòng vệ trước đồng USD yếu và những rủi ro về lạm phát, nhiều người lại lo lắng rằng đà tăng của tiền số là không bền vững, được thúc đẩy bởi các gói kích thích tài khóa và tiền tệ lớn chưa từng thấy.

Dù Bitcoin ngày càng khẳng định chắc chắn vị thế trên thị trường tuy nhiên không phải ai cũng sáng sủa về đồng xu tiền số này bởi đã từng có thời “ bong bóng ” Bitcoin nổ tung khiến những nhà đầu tư ồ ạt bán tháo. Theo Michael Hartnett, kế hoạch gia góp vốn đầu tư chính tại công ty góp vốn đầu tư sàn chứng khoán thuộc ngân hàng nhà nước Bank of America ( BofA ) là Bank of America Securities, diễn biến giá gần đây của bitcoin hoàn toàn có thể là hiện thân của một cơn sốt đầu cơ mà ở đó đồng xu tiền này đang giống như “ mẹ của mọi bong bóng ”. Chiến lược gia Hartnett chỉ ra trong một báo cáo giải trình gần đây rằng khuynh hướng ngày càng tăng can đảm và mạnh mẽ của bitcoin trong hai năm qua – mức tăng khoảng chừng 1.000 % kể từ đầu năm 2019 – là lớn hơn nhiều so với mức tăng của những gia tài khác trong vài thập kỷ qua.

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Thị Trường