Bước ngoặt lịch sử năm 1986

Dưới xé rào

Sản xuất công nghiệp thiếu nguyên vật liệu, những HTX nông nghiệp ngưng trệ, sản lượng lương thực thấp, kéo theo giá trị ngày công lao động cũng rất thấp. Đồng tiền mất giá theo từng năm, cho nên vì thế mọi thanh toán giao dịch như bán nhà, xe máy hay những đồ vật có giá trị đều tính bằng cây, bằng chỉ ( vàng ). Theo Niên giám Thống kê năm 1988, lạm phát kinh tế cuối năm 1986 ở mức 587,2 % so với 1985. Tại Thành Phố Hà Nội, tiêu chuẩn lương thực cung ứng cho cán bộ và nhân dân vẫn như vậy tuy nhiên ngành lương thực chạy bở hơi tai vẫn không lo đủ nên những shop chỉ bán một số lượng nhất định cho một lần mua. Có mái ấm gia đình tiêu chuẩn chỉ 60 cân gạo nhưng phải mua tới 6 lần và đương nhiên một lần mua gạo là một lần khó khăn vất vả. Lương của cán bộ và công nhân viên chức chỉ đủ sống từ 1 tuần đến 10 ngày .
Do chưa thể tăng lương, nhà nước buộc phải vận dụng chính sách phụ cấp nên những cơ quan, nhà máy sản xuất, xí nghiệp sản xuất phải bươn chải làm kế hoạch “ ba chạy vạy ” mua thực phẩm, lương thực trải qua mối quan hệ để lo đời sống cho cán bộ, công nhân. Năm 1986, nền kinh tế Nước Ta đã muôn vàn khó khăn vất vả lại thêm hậu quả của cuộc khủng hoảng cục bộ do cuộc tổng kiểm soát và điều chỉnh giá – lương – tiền năm 1985 nên càng khó khăn vất vả hơn. Tiền phát hành ra không đủ Giao hàng lưu thông, những xí nghiệp sản xuất, xí nghiệp sản xuất không có vốn lưu động, không có tiền trả lương cho công nhân .

Hàng loạt khó khăn vất vả, thiếu thốn đó đổ lên đầu chỉ huy những cơ sở sản xuất, cán bộ chỉ huy những địa phương – những người hằng ngày phải đối lập với người lao động, với người dân. Nếu chấp hành đúng pháp luật thì cán bộ triển khai xong trách nhiệm nhưng người lao động thiếu đói ; nếu làm khá, họ sẽ bị kỷ luật vì vi phạm pháp lý, hoàn toàn có thể mất chức và hơn nữa hoàn toàn có thể bị quy kết đi ngược lại chủ trương, đường lối. Thế nhưng, vẫn có cán bộ đồng ý kỷ luật để “ xé rào ” lo cho người lao động, lo cho dân. Để có lương thực, chỉ huy TP TP HCM khi đó đã dùng “ xe cứu thương ”, “ xe cứu hỏa ” luân chuyển mới có gạo phân phối cho 3 triệu dân trong thành phố không phải ăn bo bo và cũng là gỡ ách tắc cho sản xuất. Tại miền Bắc, HTX nông nghiệp Đoàn Xá ở Hải Phòng Đất Cảng với 7.000 nhân khẩu nhưng 1 năm chỉ thu hoạch được 160 tấn thóc, bằng 1/6 sản lượng thường thì và trong số đó HTX phải nộp nghĩa vụ và trách nhiệm cho nhà nước 100 tấn nên số thóc còn lại chia đều thì mỗi đầu người chỉ được 0,85 kg. Không thể để dân đói, chỉ huy HTX này quyết định hành động thực thi khoán “ chui ”, nghĩa là giấu cấp trên, chỉ dân trong xã biết với nhau và ngay năm tiên phong, sản lượng lúa đã tăng gấp 6 lần. Huyện biết tin, định thi hành kỷ luật cán bộ nhưng thấy tác dụng rất tốt nên đã đứng ra bao che. Học tập Đoàn Xá, những HTX nông nghiệp của huyện Đồ Sơn cũng bắt chước, dân không chỉ no mà còn nộp đủ nghĩa vụ và trách nhiệm cho nhà nước. Xí nghiệp đánh cá Vũng Tàu – Côn Đảo làm ăn thua lỗ, năm nào nhà nước cũng phải bù lỗ, lương công nhân không đủ sống nên họ đã mời ông Năm Ve về quản trị. Thay vì theo chế độ kinh tế quốc doanh, Năm Ve quay lại vận dụng quy mô quản trị “ nậu vựa ” của những chủ đánh cá trước giải phóng, có điểm khác trước là chủ “ nậu vựa ” không phải tư nhân mà là nhà nước. Kết quả, sản lượng đánh bắt cá cá tăng lên, lương công nhân cũng tăng lên và nhà nước không phải bù lỗ. Tỉnh An Giang cũng xóa bỏ những trạm trấn áp sản phẩm & hàng hóa, bán vật tư theo giá thị trường, mua lại lúa của nông dân theo giá thị trường. Long An thì táo bạo hơn, quyết định hành động bán mẫu sản phẩm phân phối theo sát giá thị trường và bù giá vào lương cho cán bộ, công nhân, viên chức. Kết quả là người lao động thấy tự do, ngành thương nghiệp đỡ khó khăn vất vả về tem phiếu và ngân sách tỉnh hết thâm hụt .
Những cách làm “ xé rào ” ấy không chỉ tự cứu được mà còn đánh động lên cấp trên về một chính sách không tương thích cho tăng trưởng quốc gia .

Trên đổi mới

Thực ra, trước những chưa ổn của nền kinh tế và khó khăn vất vả trong đời sống nhân dân, 1 số ít chỉ huy hạng sang đã “ thai nghén ” những tư duy cần phải biến hóa nhưng biến hóa thế nào để không đi chệch tiềm năng “ bỏ lỡ thời kỳ quá độ tiến thẳng lên CNXH ” là điều không thuận tiện, lại còn rào cản là tư duy cũ. Ông Trường Chinh khi đó là quản trị Hội đồng nhà nước đã nhận thấy có gì đó không thông thường, ông đích thân xuống cơ sở từ Bắc vào Nam để chớp lấy trong thực tiễn. Những chưa ổn trong sản xuất và khó khăn vất vả trong đời sống người dân khiến ông trăn trở. Tại Hội nghị Trung ương 6 diễn ra vào tháng 7-1984, ông đã có bài phát biểu, trong đó đưa ra nhiều quan điểm mới về kinh tế : “ Chế độ bao cấp trong những năm qua làm cho bức tranh kinh tế của tất cả chúng ta trở thành giả tạo. Nay phải triển khai hạch toán kinh doanh thương mại thật sự, phản ánh khá đầy đủ và đúng những chi phí sản xuất, xóa bỏ cách làm hình thức và nửa vời lâu nay, Phục hồi tính chân thực của những hoạt động giải trí kinh tế. Phải để cho những đơn vị chức năng kinh tế, những cơ sở chịu nghĩa vụ và trách nhiệm về tác dụng sản xuất và kinh doanh thương mại của mình, không trông chờ, ỷ lại vào cấp trên ” .

Bài phát biểu của ông nhanh chóng lan truyền trong xã hội và người dân mong chờ những động thái tiếp theo. Từ ngày 13 đến 31-5-1985, Bộ Chính trị đã có 2 cuộc họp bàn về giá – lương – tiền để chuẩn bị cho Hội nghị Trung ương 8. Trong cuốn Trường Chinh với sự nghiệp đổi mới đất nước ta (NXB Chính trị quốc gia 2002) của GS Trần Nhâm thì tại cuộc họp này, ông Trường Chinh đã kết luận: “Bài học lớn nhất mà chúng ta cần rút ra từ thực tế của những năm qua, đó là: Đã đến lúc phải dứt khoát bãi bỏ quan liêu, bao cấp; phải mổ xẻ và loại bỏ cái ung nhọt nguy hiểm này càng sớm càng hay, không một chút gì đáng để luyến tiếc”. Tại Hội nghị Trung ương 8 họp từ ngày 10 đến 17-6-1985, ông Trường Chinh lại đưa ra quan điểm: “Chúng ta sẽ chấm dứt thời kỳ điều khiển nền kinh tế bằng những mệnh lệnh hành chính sang thời kỳ điều khiển nền kinh tế trên cơ sở vận dụng đúng đắn các quy luật khách quan”.

Đại hội Đảng lần thứ VI diễn ra vào tháng 12-1986, trong diễn văn khai mạc của ông Nguyễn Văn Linh – lúc đó là Thường trực Ban Bí thư – có đoạn : “ Chỉ thay đổi thì mới thấy cái đúng và thấy hết thực sự, thấy những tác nhân mới để phát huy, những sai lầm đáng tiếc để sửa chữa thay thế. Muốn thế, phải đấu tranh chống cái cũ, chống bảo thủ ngưng trệ, chống giáo điều rập khuôn, chống chủ quan nóng vội, chống tha hóa biến chất, chống thói quen lỗi thời dai dẳng … ”. Còn trong Báo cáo chính trị do Tổng Bí thư Trường Chinh trình diễn đã biểu lộ khá tổng lực những quan điểm cơ bản của thay đổi. Tuy nhiên, so với khái niệm kinh tế thị trường, Đại hội Đảng VI còn rất thận trọng, mới chỉ nêu lên tăng trưởng kinh tế “ hàng hóa XHCN ”. Phải 3 năm sau, tại Hội nghị Trung ương 6 ( tháng 3-1989 ), Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh mới đơn cử hơn : “ Cơ chế thị trường phải được vận dụng đồng điệu trong kế hoạch hóa và những chủ trương kinh tế. Cơ chế thị trường hoạt động trong thiên nhiên và môi trường tự do sản xuất lưu thông sản phẩm & hàng hóa theo pháp luật. Giá cả trong nước không hề tách rời giá thành trên thị trường quốc tế. Nhà nước không dùng mệnh lệnh hành chính áp đặt giá mà sử dụng những chủ trương, giải pháp kinh tế và lực lượng dự trữ để tác động ảnh hưởng lên quan hệ cung – cầu. Chuyển hàng loạt những đơn vị chức năng kinh tế sang chính sách kinh doanh thương mại ” .
Đây là một bước tiến nữa về quan điểm kinh tế và đường lối kinh tế, mở đường để 12 năm sau sinh ra ý niệm về “ cơ chế thị trường khuynh hướng XHCN ” vào năm 2001 .
Dù chủ trương thay đổi là rõ ràng nhưng còn hàng loạt yếu tố cần phải xử lý. Tư duy kinh tế sau đại hội vẫn còn giằng co giữa cái cũ và cái mới, giữa khuynh hướng muốn tháo gỡ cải cách và khuynh hướng hoài nghi muốn siết lại. Tháng 3-1988, quản trị Hội đồng Bộ trưởng – ông Phạm Hùng – mất, ông Võ Văn Kiệt trở thành quyền quản trị Hội đồng Bộ trưởng và ông đã nhất quyết đưa những tư tưởng của Đại hội Đảng VI vào đời sống .

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Người Lao Động