6 trọng tâm để hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường

Trong khuôn khổ Chương trình cải cách kinh tế vĩ mô, tăng trưởng xanh do Tổ chức Hợp tác quốc tế Đức ( GIZ ) hỗ trợ vốn, sáng 28/3, Viện Nghiên cứu quản trị kinh tế Trung ương – CIEM ( Bộ Kế hoạch và Đầu tư ) đã tổ chức triển khai hội thảo chiến lược công bố tác dụng nghiên cứu và điều tra “ Hoàn thiện nền kinh tế thị trường ở Nước Ta ”.

Từng bước hình thành cơ chế thị trường

Điểm lại những hiệu quả tích cực mà nền kinh tế Nước Ta đã đạt được sau hơn 35 năm ( 1986 – 2022 ) thay đổi, bà Trần Thị Hồng Minh – Viện trưởng CIEM ( Bộ Kế hoạch và Đầu tư ) thông tin :

Hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường: Cần có những cải cách sâu rộng, mạnh mẽ
Hội thảo được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp với trực tuyến

Từ một nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp, nền kinh tế thị trường đã từng bước được hình thành và phát triển ở Việt Nam. Vai trò, chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước và mối quan hệ giữa Nhà nước, thị trường và xã hội đã được điều chỉnh phù hợp hơn. Các yếu tố nền tảng cho sự vận hành của cơ chế thị trường đã hình thành và ngày càng thể hiện rõ, quyền tự do kinh doanh của người dân, doanh nghiệp được đảm bảo.

“ Môi trường kinh doanh thương mại được cải tổ, tạo điều kiện kèm theo thuận tiện cho người dân, doanh nghiệp tham gia hoạt động giải trí kinh doanh thương mại và làm giàu chính đáng. Quy mô nền kinh tế được lan rộng ra, chất lượng tăng trưởng được cải tổ. Việt Nam từ một nước nghèo, kém tăng trưởng đã trở thành nước đang tăng trưởng và tham gia nhóm nước có thu nhập trung bình thấp từ năm 2008 ; từ nước nhập siêu đã trở thành nước xuất siêu ” – bà Trần Thị Hồng Minh nhấn mạnh vấn đề. Trình bày 1 số ít hiệu quả nghiên cứu và điều tra về “ Hoàn thiện chính sách quản trị thị trường ở Nước Ta ”, bà Nguyễn Thị Luyến – đại diện thay mặt Nhóm nghiên cứu và điều tra của CIEM – cho rằng : Tư duy, nhận thức về kinh tế thị trường, nền kinh tế thị trường khuynh hướng ngày càng hoàn thiện hơn, xác lập rõ hơn mối quan hệ Nhà nước, thị trường và xã hội. Cùng với đó, mạng lưới hệ thống pháp lý kinh tế liên tục được hoàn thiện tương thích với quy trình hoàn thiện quy mô nền kinh tế thị trường ở Nước Ta và tiến trình hội nhập quốc tế. Các yếu tố nền tảng của một nền kinh tế thị trường đã được hình thành và ngày càng hoàn thiện, cỗ máy quản trị Nhà nước tinh gọn, hiệu lực hiện hành, hiệu suất cao, thiên nhiên và môi trường kinh doanh thương mại ngày càng được cải tổ minh bạch … Dù đã có những chuyển biến tích cực, nhưng nghiên cứu và điều tra của CIEM cũng cho rằng, bên cạnh những tác dụng đạt được, quy trình quy đổi nền kinh tế ở Nước Ta vẫn còn nhiều hạn chế. Sự phối hợp, tương tác giữa Nhà nước, thị trường và xã hội còn chưa ổn, đặc biệt quan trọng giữa Nhà nước và thị trường.

Hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường: Cần có những cải cách sâu rộng, mạnh mẽ
Hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường sẽ tạo thuận lợi cho khu vực doanh nghiệp phát triển

Nhà nước còn làm thay nhiều việc của thị trường, trong khi chưa thực hiện tốt chức năng của mình, đặc biệt chức năng tạo lập và thực thi hiệu quả khung pháp luật. Hiệu lực hiệu quả quản lý Nhà nước cải thiện nhưng không đáng kể, chưa đáp ứng yêu cầu, cải thiện môi trường kinh doanh có xu hướng chững lại và thiếu đồng bộ.

Báo cáo của CIEM cũng chỉ rõ, những loại thị trường đã hình thành nhưng chậm tăng trưởng, đặc biệt thị trường đất đai. Các chủ thể thị trường, đặc biệt quan trọng kinh tế tư nhân, tăng trưởng nhưng thiên về số lượng, chất lượng tăng trưởng còn hạn chế. Tốc độ tăng trưởng có khuynh hướng giảm, chất lượng tăng trưởng cải tổ chậm và có xu thế nhờ vào ngày càng lớn vào khu vực FDI.

Đổi mới tư duy để tận dụng tốt hơn cơ hội

Chuyên gia kinh tế Lê Duy Bình – Giám đốc Điều hành Eonomica Việt Nam – đánh giá và nhận định : Tại Nước Ta, tư tưởng trông chờ của khu vực doanh nghiệp vào Nhà nước vẫn rất lớn, khác với những doanh nghiệp ở nền kinh tế thị trường đã tăng trưởng. Họ cũng trông chờ Nhà nước, nhưng hiếm khi nhu yếu được “ giải cứu ”, nhưng ở Nước Ta, sự trông chờ đó đã tạo sức ép để Nhà nước can thiệp, sự can thiệp đó nếu hài hòa và hợp lý và có liều lượng vừa phải thì tốt, còn nếu thái quá sẽ ảnh hưởng tác động đến nguyên tắc hoạt động giải trí của thị trường. Do đó, để hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường, ông Lê Duy Bình cho rằng, bên cạnh cơ quan chức năng, hội đồng doanh nghiệp cũng cần thay đổi tư duy, theo đó, doanh nghiệp Nhà nước, hiệp hội và hội đồng doanh nghiệp cũng phải đương đầu với những “ cú sốc ” của thị trường, của nền kinh tế thay vì yên cầu được “ giải cứu ” từ phía Nhà nước.

Theo các chuyên gia kinh tế, trong bối cảnh Việt Nam đã ký kết 17 hiệp định thương mại tự do (FTA), việc vận hành nền kinh tế theo nguyên tắc thị trường cần đòi hỏi ở cấp độ cao hơn. Điều này không chỉ tạo điều kiện để doanh nghiệp đứng vững, giảm rủi ro trước những biến động của thị trường thế giới, mà còn giúp Việt Nam cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh cho khu vực doanh nghiệp và nền kinh tế.

Đặc biệt hơn, Đại hội XIII của Đảng đề ra tiềm năng đến năm 2030, Nước Ta là nước đang tăng trưởng, có công nghiệp văn minh, thu nhập trung bình cao ; có thể chế quản trị văn minh, cạnh tranh đối đầu hiệu lực hiện hành, hiệu suất cao ; kinh tế tăng trưởng năng động, nhanh và bền vững và kiên cố, độc lập tự chủ trên cơ sở khoa học công nghệ tiên tiến, thay đổi phát minh sáng tạo gắn với nâng cao hiệu quản hoạt động giải trí đối ngoại và hợp tác quốc tế … phấn đấu đến năm 2045 trở thành nước tăng trưởng, thu nhập cao. Theo đó, để hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường, nghiên cứu và điều tra của CIEM cho rằng, thời hạn tới, Nước Ta cần tập trung chuyên sâu vào 6 nội dung chính, gồm có : Thứ nhất, liên tục thay đổi tư duy và hình thành rõ hơn về quy mô kinh tế thị trường ở Nước Ta, làm rõ những nội hàm cốt yếu và mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế thị trường và xu thế xã hội chủ nghĩa. Thứ 2, tập trung chuyên sâu xử lý tốt mối quan hệ giữa Nhà nước, thị trường và xã hội. Thứ 3, tập trung chuyên sâu cải cách chiếm hữu và tăng trưởng lực lượng sản xuất, đặc biệt quan trọng là kinh tế tư nhân. Thứ 4, tập trung chuyên sâu tăng trưởng những thị trường tác nhân sản xuất để kêu gọi, phân chia và sử dụng hiệu suất cao nguồn lực. Thứ 5, bảo vệ cạnh tranh đối đầu công minh, và có trật tư. Thứ 6, bảo vệ những yếu tố phúc lợi xã hội và môi trường sinh thái. Còn theo bà Trần Thị Hồng Minh, để hoàn thiện kinh tế thị trường, phân phối nhu yếu của toàn cảnh mới và hội nhập kinh tế quốc tế, “ tới đây, Nước Ta phải có những cải cách can đảm và mạnh mẽ, sâu rộng để quy đổi thực ra sang nền kinh tế thị trường khá đầy đủ hơn, có nghĩa vụ và trách nhiệm xã hội và môi trường tự nhiên ”.

Nghiên cứu của CIEM chỉ rõ: Kinh tế thị trường là con đường đi đến thịnh vượng mà các quốc gia thành công đã trải qua khi tận dụng được các ưu thế của kinh tế thị trường. Xây dựng và hoàn thiện mô hình nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam không phải là tạo ra một mô hình kinh tế thị trường hoàn toàn mới, mà là sử dụng các ưu thế của kinh tế thị trường như một công cụ để phát triển.