Lựa chọn thước đo lạm phát lõi

CPI cơ bản là giá trung bình các nhóm hàng trong “ rổ ” sản phẩm & hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng, nhưng vô hiệu 1 số ít nhóm hàng có giá liên tục đổi khác, như thực phẩm và nguồn năng lượng. Tuy nhiên, các điều tra và nghiên cứu cho thấy, so với các thước đo khác, CPI cơ bản không là thước đo tốt nhất cho lạm phát lõi ( Bryan and Pike, 1991 ; Clark, 2001 ; Rich và Steindel, 2007 ). Nghiên cứu này dựa theo các điều tra và nghiên cứu quốc tế yêu cầu 1 số ít thước đo lạm phát lõi cho Nước Ta, bên cạnh CPI cơ bản, và so sánh giữa các thước đo về năng lực phản ánh xu thế lạm phát và năng lực dự báo lạm phát để chọn ra thước đo tốt nhất cho lạm phát lõi .

Một số định nghĩa và phương pháp tính

Lạm phát

Lạm phát là đổi khác mức giá của nền kinh tế tài chính. Trong khoanh vùng phạm vi nghiên cứu và điều tra này “ mức giá của nền kinh tế tài chính ” đại diện thay mặt bởi chỉ số giá tiêu dùng ( CPI ), là trung bình có trọng số giá các nhóm hàng trong hạng mục định trước ( viết tắt là “ rổ ” ), và “ biến hóa ” là biến hóa so với cùng kỳ năm trước .
Lạm phát lõi là chỉ báo về xu thế cơ bản của lạm phát. Cụ thể hơn, lạm phát lõi loại khỏi lạm phát thường thì những dịch chuyển nhất thời hoặc những dịch chuyển do biến hóa giá tương đối giữa các nhóm hàng trong “ rổ ”. Do đó, lạm phát lõi là một chỉ báo về lạm phát một vài năm tới và phản ánh thành phần lạm phát mà chủ trương tiền tệ hoàn toàn có thể chi phối ( Clark, 2001 ) .

Các thước đo lạm phát lõi

Trong khi các điều tra và nghiên cứu đề xuất kiến nghị khá nhiều thước đo lạm phát lõi, nghiên cứu và điều tra này tập trung chuyên sâu xem xét 3 thước đo sau đây :
CPI cơ bản : CPI cơ bản là trung bình có trọng số giá các nhóm hàng trong “ rổ ”, nhưng loại trừ những nhóm hàng có giá liên tục đổi khác. CPI cơ bản do TCTK công bố vô hiệu nhóm lương thực, thực phẩm và Nhà nước quản trị giá .

Trung bình lược bỏ ( trimmed-mean ) : Được yêu cầu bởi Bryan and Cecchetti ( 1994 ), trung bình lược bỏ tùy từng tháng, giữa những biến hóa giá các nhóm hàng trong “ rổ ”, lược bỏ những đổi khác ( tăng hoặc giảm ) lớn. Khác với CPI cơ bản, trong đó định trước những nhóm hàng loại khỏi “ rổ ”, trung bình lược bỏ mỗi tháng tùy theo mức độ đổi khác về giá của mỗi nhóm hàng mà quyết định hành động loại nhóm hàng nào. Cụ thể hơn, mỗi tháng n nhóm hàng trong “ rổ ” được sắp xếp từ thấp đến cao theo mức biến hóa giá tăng dần :
π ( 1 ) ≤ π ( 2 ) ≤ … ≤ π ( n-1 ) ≤ π ( n )
Với mức lược bỏ p %, biến hóa giá thấp nhất được giữ lại là π ( g + 1 ) và cao nhất được giữ lại là π ( n-g ), với g là số làm tròn xuống của np / 100. Ở đây, các đổi khác giá được giả thiết phân phối phù hợp ( symmetric distribution ) nên mức độ lược bỏ cận trên và cận dưới là bằng nhau. Giả sử có 100 nhóm hàng trong “ rổ ”, với mức lược bỏ 10 %, trung bình lược bỏ sẽ loại 5 nhóm hàng có mức biến hóa giá tối thiểu và 5 nhóm hàng có đổi khác giá nhiều nhất. Do số nhóm hàng trong “ rổ ” của Nước Ta hạn chế, nghiên cứu và điều tra này yêu cầu mức lược bỏ 10 %, thấp hơn mức 16 % do Cục Dự trữ Liên bang Mỹ tại Cleveland đề xuất kiến nghị .

CPI trung vị : CPI trung vị là trường hợp đặc biệt quan trọng của trung bình lược bỏ với mức lược bỏ là 50 %. CPI trung vị được yêu cầu nhằm mục đích khắc phục điểm yếu kém của CPI cơ bản và trung bình lược bỏ là không loại trừ hết ảnh hưởng tác động của tăng giá tương đối của một nhóm hàng trong “ rổ ” mà việc tăng này không phản ánh khuynh hướng lạm phát cũng như không là đối tượng người tiêu dùng chăm sóc của chủ trương tiền tệ ( Bryan and Pike, 1991 ) .
Kết quả thống kê giám sát các thước đo lạm phát lõi cho quá trình từ tháng 2/2015 đến tháng 11/2021 được trình diễn bằng đồ thị tại Hình 1 .

Lựa chọn thước đo lạm phát lõi

Một thước đo lạm phát lõi tốt theo Clark ( 2001 ) cần phân phối hai nhu yếu : ( i ) có năng lực phản ánh khuynh hướng lạm phát ; ( ii ) có năng lực dự báo lạm phát .

Khả năng phản ánh xu hướng lạm phát

Theo Clark ( 2001 ), năng lực phản ánh xu thế lạm phát của một thước đo lạm phát lõi được nhìn nhận theo hai tiêu chuẩn :
Thứ nhất, lạm phát lõi không phản ánh sai ( cao quá hoặc thấp quá ) mức lạm phát trong dài hạn. Mức lạm phát trong dài hạn hoàn toàn có thể đo bằng trung bình dài hạn của lạm phát. Do đó, một thước đo tốt cho lạm phát lõi trước hết trong dài hạn cần có trung bình bằng trung bình lạm phát. Về tiêu chuẩn này, cả 3 thước đo lạm phát lõi đều không phân phối khi có trung bình thấp hơn trung bình lạm phát ( Bảng 2 ) .

Để đáp ứng tiêu chuẩn về giá trị trung bình, trung bình lược bỏ được điều chỉnh bằng cách thay vì lược bỏ cận trên và cận dưới với mức bằng nhau thì sẽ lược bỏ cận dưới nhiều hơn (Clark, 2001), cụ thể là lược bỏ 20% đối với cận dưới và 10% đối với cận trên. Với điều chỉnh này, các nhóm hàng bị loại nhiều lần hơn, nhất là nhóm bưu chính viễn thông, lương thực và văn hóa, giải trí và du lịch, và một số nhóm hàng bị loại thêm (giáo dục ngoài dịch vụ, nhà ở và vật liệu xây dựng, thiết bị và đồ dùng gia đình). Trung bình lược bỏ sau khi điều chỉnh đã có trung bình tăng lên, bằng với trung bình lạm phát (Bảng 2).

Thứ hai, lạm phát lõi phải theo sát khuynh hướng lạm phát. Điều này có nghĩa khi lạm phát tăng thì lạm phát lõi cũng phải tăng tương ứng. Để nhìn nhận tiêu chuẩn này điều tra và nghiên cứu trước hết ước đạt xu thế lạm phát bằng công cụ lọc Baxter-King band-pass ( Hình 2 ). Mức độ theo sát khuynh hướng lạm phát của lạm phát lõi sẽ được đo bằng trung bình xô lệch giữa lạm phát lõi và xu thế lạm phát theo công thức được yêu cầu bởi Rich và Steindel ( 2007 ) như sau :

trong đó, T là số tháng của cả quá trình, πTREND là khuynh hướng lạm phát trong tháng t và πCORE là lạm phát lõi tính theo một thước đo nhất định. Lạm phát lõi càng theo sát xu thế lạm phát thì trung bình rơi lệch càng thấp. Theo tiêu chuẩn này trung bình lược bỏ kiểm soát và điều chỉnh là thước đo tốt nhất cho lạm phát lõi ( Bảng 2 ) .

Khả năng dự báo lạm phát

Theo Clark ( 2001 ), năng lực dự báo lạm phát của lạm phát lõi được biểu lộ qua việc chênh lệch giữa lạm phát lõi và lạm phát hiện tại hoàn toàn có thể dẫn báo về lạm phát tương lai. Nghĩa là nếu hiện tại lạm phát lõi đang cao hơn lạm phát thì hoàn toàn có thể dự báo lạm phát tăng trong thời hạn tới và ngược lại. Điều này được màn biểu diễn bằng phương trình dưới đây :
π ( t + h ) – πt = α + β ( πtCORE – πt ) + εt ( 2 )
trong đó, πt là lạm phát trong tháng t, h có giá trị 12 ( tháng ), β > 0 và εt là sai số ngẫu nhiên. Theo Rich và Steindel ( 2007 ), định dạng biến nhờ vào và biến độc lập dưới dạng chênh lệch với lạm phát như trên sẽ bảo vệ hai biến là dừng ( stationary ), do đó loại trừ được những phức tạp phát sinh do Open nghiệm đơn vị chức năng ( unit roots ) .
Kết quả hồi quy tuyến tính giản đơn phương trình ( 2 ) cho thấy, mặc dầu tổng thể các thước đo lạm phát lõi đều có ý nghĩa thống kê trong lý giải lạm phát 12 tháng tới nhưng thông số hồi quy R2 cho thấy, trung bình lược bỏ kiểm soát và điều chỉnh có năng lực dự báo lạm phát tốt hơn các thước đo lạm phát lõi còn lại ( Bảng 3 ) .

Như vậy, giữa CPI cơ bản, CPI trung vị và trung bình lược bỏ, trung bình lược bỏ ( lược bỏ 20 % so với cận dưới và 10 % so với cận trên ) là thước đo tốt nhất cho lạm phát lõi, xét về năng lực phản ánh khuynh hướng lạm phát và năng lực dự báo lạm phát. Giữa ba thước đo, CPI cơ bản là thước đo kém nhất cho lạm phát lõi. Căn cứ số trung bình lược bỏ đến tháng 11/2021 và thông số hồi quy phương trình ( 2 ), dự báo lạm phát năm 2021 ( tháng 12 so với cùng kỳ năm trước ) là 3 % và sau đó giảm dần qua các tháng trong năm 2022 ( Hình 3 ) .

Kết luận và hàm ý chính sách

Lạm phát lõi là chỉ báo về xu thế cơ bản của lạm phát, trên cơ sở loại khỏi lạm phát thường thì những dịch chuyển nhất thời hoặc những dịch chuyển do biến hóa giá tương đối giữa các nhóm hàng. Kết quả nhìn nhận cho thấy, giữa CPI cơ bản, CPI trung vị và trung bình lược bỏ, trung bình lược bỏ ( lược bỏ 20 % so với cận dưới và 10 % so với cận trên ) là thước đo tốt nhất cho lạm phát lõi. Trong khi đó, so với hai thước đo còn lại, CPI cơ bản là thước đo kém nhất cho lạm phát lõi .

Trên cơ sở đó, hai hàm ý chủ trương rút ra từ điều tra và nghiên cứu như sau :
Thứ nhất, lạm phát cơ bản do Tổng cục Thống kê công bố hàng tháng không là thước đo tốt nhất cho lạm phát lõi. Do đó, để có chỉ báo tốt hơn cho điều hành quản lý chủ trương tiền tệ, Ngân hàng Nhà nước và Tổng cục Thống kê cần điều tra và nghiên cứu, kiến thiết xây dựng các thước đo lạm phát lõi thay thế sửa chữa ( hoặc bổ trợ ) cho lạm phát cơ bản. Nghiên cứu này cho thấy trung bình lược bỏ là sửa chữa thay thế tốt cho lạm phát cơ bản .
Thứ hai, điều tra và nghiên cứu chỉ ra rằng, trung bình lược bỏ không chỉ có năng lực phản ánh sát xu thế lạm phát mà còn có năng lực dự báo lạm phát trong 12 tháng tới. Cụ thể hơn, nếu hiện tại trung bình lược bỏ đang thấp hơn lạm phát thì lạm phát 12 tháng tới năng lực sẽ giảm so với lạm phát hiện tại .
Do từ tháng 4/2021 đến nay ( tháng 11/2021 ) trung bình lược bỏ luôn thấp hơn lạm phát nên điều tra và nghiên cứu dự báo lạm phát sẽ tăng lên trong hai tháng tới, trước khi giảm dần qua các tháng trong năm 2022 .

Quan điểm trình bày trong bài viết này là quan điểm riêng của tác giả, không đại diện cho quan điểm của cơ quan công tác.

Tài liệu tham khảo:

1. Bryan, M. F., & Cecchetti, S. G. (1994), Measuring Core Inflation. In e. N. Gregory Mankiw (Ed.), Monetary Policy (pp. 195 – 219): The University of Chicago Press;
2. Bryan, M. F., & Pike, C. J. (1991), Median Price Changes: An Alternative Approach to Measuring Current Monetary Inflation. Federal Reserve Bank of Cleveland, Economic Commentary;
3. Clark, T. E. (2001), Comparing measures of core inflation. Economic Review, 86(Q II);
   Rich, R., & Steindel, C. (2007). A Comparison of Measures of Core Inflation. Economic Policy Review, 13(3).

* Đặng Ngọc Tú – Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia

** Bài đăng trên Tạp chí Tài chính số kỳ 2 tháng 10/2021

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Thị Trường