Phương pháp thu thập dữ liệu trong Nghiên cứu khoa học

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (2.6 MB, 59 trang )

Bạn đang đọc: Phương pháp thu thập dữ liệu trong Nghiên cứu khoa học – Tài liệu text

Bài giảng nghiên cứu khoa học

PHƢƠNG PHÁP THU THẬP DỮ
LIỆU TRONG NCKH
DATA COLLECTION METHODS FOR SCIENTIFIC
RESEARCH

ThS. LÊ NỮ THANH UYÊN
1

MỤC TIÊU HỌC TẬP
Trình bày được các nguồn cung cấp,
công cụ thu thập
Mô tả được các ưu, nhược điểm của
từng phương pháp thu thập

Mô tả được các bước thực hiện bộ câu
hỏi phỏng vấn
Soạn được một bộ câu hỏi phỏng vấn
theo mục tiêu
2

PHÂN BIỆT NCĐT – NCĐL
NC ĐỊNH TÍNH

NC ĐỊNH LƯỢNG

Thu thập dữ liệu bằng
chữ

Thu thập dữ liệu bằng
số

Mô tả, phân tích đặc
điểm nhóm người
theo quan điểm nhân
học

Giải quyết quan hệ
trong lý thuyết và NC
theo quan điểm diễn
dịch

PHÂN BIỆT NCĐT – NCĐL

MỤC
ĐÍCH

ĐỘNG
TỪ

NC ĐỊNH TÍNH

NC ĐỊNH LƯỢNG

– Mô tả các vấn đề
chưa biết rõ.
– Trả lời câu hỏi: tại

sao, như thế nào.
– Xác định các yếu
tố có liên quan đến
chủ đề nghiên cứu

– Mô tả và đo lường
các chủ đề nghiên
cứu đã biết rõ.
– Trả lời các câu hỏi
bao nhiêu.
– Xác định được mối
quan hệ nhân quả

Tìm hiểu, thăm dò

Xác định, khảo sát

PHÂN BIỆT NCĐT – NCĐL
NC ĐỊNH TÍNH
KỸ NĂNG
NGƢỜI
NC
CỠ MẪU

PP CHỌN
MẪU

Nhiều

NC ĐỊNH LƯỢNG
Ít

Nhỏ (Chọn mẫu có
chủ đích)

Lớn
Lớn (Đại
(Đại diện
diện cho
cho dân
dân
số
số nghiên
nghiên cứu)
cứu)

Đa dạng hóa đối
tượng PV, đại diện
cho CĐ nơi tiến hành

Chỉ quan tâm 
Đ.tượng NC  mẫu
đồng nhất

PHÂN BIỆT NCĐT – NCĐL
NC ĐỊNH TÍNH

Bộ

câu
hỏi

Tính
giá trị

– Bán cấu trúc/PV
sâu
– QS có sự tham gia,
TLN trọng tâm
– Khung câu hỏi
phỏng vấn linh động
Dựa vào kỹ năng PV
và chất lượng số liệu
(giá trị bên trong)

NC ĐỊNH LƯỢNG
– Cấu trúc
– Quan sát trực tiếp
– Bộ câu hỏi hoàn
chỉnh
Chủ yếu dựa vào kích
thước cỡ mẫu xác định
(giá trị bên ngoài)

PHÂN BIỆT NCĐT – NCĐL
NC ĐỊNH TÍNH
MÔI
TRƢỜNG

NC ĐỊNH LƯỢNG

Ảnh hưởng nhiều

Ảnh hưởng ít

Phát hiện những vđ
không mong đợi và
khám phá sâu chủ đề

Trong khuôn khổ
bộ câu hỏi

Tại sao?Như thế nào?

Bao nhiêu?

BIẾN

Không xác định

Xác định

Tính đại
diện

Không

KẾT QUẢ

CÂU HỎI

có

QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU
1.
2.
3.
4.

5.
6.
7.
8.
9.
10.

11.
12.
13.

Xác định và chọn vấn đề nghiên cứu
Hồi cứu tài liệu về vấn đề nghiên cứu (Tổng quan y văn)
Khẳng định lại vấn đề thực sự cần nghiên cứu
Hình thành các giả thuyết có thể kiểm định được
Xây dựng thiết kế nghiên cứu

Xem thêm: Các phương pháp nghiên cứu tâm lý trong hoạt động tư pháp

Thiết kế công cụ thu thập số liệu
Kế hoạch thu thập và phân tích số liệu
Thu thập số liệu
Xử lý số liệu
Phân tích số liệu
Viết báo cáo
Phổ biến kết quả
Ứng dụng kết quả

SƠ ĐỒ NGHIÊN CỨU
Chọn dân số
Chọn mẫu

Thu thập dữ kiện
Phân tích dữ kiện
9

THU THẬP DỮ LIỆU
GĐ rất quan trọng trong NCKH

MĐ: cơ sở lý luận KH hay luận cứu chứng minh
giả thuyết (các VĐ mà NC đặt ra)
Tốn nhiều: thời gian, nhân lực, chi phí
Nắm chắc PPTTDL → chọn PP thích hợp → cơ
sở LKH 1 cách khoa học → hiệu quả cao nhất
10

TIẾN HÀNH THU THẬP DỮ LIỆU

Thu thập số liệu gì? (WHAT)
Làm sao thu thập số liệu? (HOW)
 Kiểu thu thập số liệu
 Thiết kế nghiên cứu
Thu thập số liệu từ ai? (WHOM)
 Xác định đúng đối tượng nghiên cứu
 Những tình huống hạn chế việc thu thập số liệu
(Vd. người bệnh…)
Ai là người thu thập số liệu? (WHO)
 Kỹ năng
 Chi phí
 Sai lệch

TIẾN HÀNH THU THẬP DỮ LIỆU
Khi nào thu thập số liệu? (WHEN)
 Mục tiêu nghiên cứu
 Thiết kế nghiên cứu
 Biến số cần thu thập
Bao lâu thì thu thập số liệu 1 lần? (HOW OFTEN)
 Thời tiết / mùa
Thu thập số liệu ở đâu? (WHERE)
Thủ tục, hoạt động, cơ chế nào? (WHICH)
 Sai lệch? (hồi tưởng, quan sát)
 Thiếu hợp tác
 Tác động do quan sát

THÔNG TIN – DỮ LIỆU

THÔNG TIN
GIẢI MÃ

toàn bộ các tín hiệu có ý nghĩa
chuyển tải được một nội dung
tin tức, kiến thức, hay một sự đo
lường khía cạnh nào đó của một
sự kiện hoặc hiện tượng.

Ghi chép/ ghi nhận

DỮ LIỆU
Số liệu: Dữ liệu
mang tính chất
định lượng với
những con số đo
lường nhất định
13

NGUỒN CUNG CẤP DỮ LIỆU

Dữ liệu sơ cấp
Thu thập trực tiếp từ
đối tượng

Thông qua phỏng
vấn / quan sát

Dữ liệu thứ cấp
Thu thập từ trước bởi
các viện, cơ quan…
Thông qua hồi cứu
hồ sơ

3 NHÓM THU THẬP DỮ LIỆU
Hồi cứu tài liệu tham khảo, hồi cứu từ hồ
Dữ liệu sơ, bệnh án, các bài báo, các

nghiên cứu

Thực
nghiệm

kết quả cận lâm sàng, thí nghiệm
trên mô hình, đóng vai, quan sát,
đo đạc,kết quả sinh lý hóa…

Phi
thực
nghiệm

quan sát, phỏng vấn, thảo luận…

CÁC YẾU TỐ QUYẾT ĐỊNH PPTTDL
Mục tiêu, biến số và thiết kế nghiên cứu

Dân số mục tiêu và đối tượng nghiên cứu
Loại nghiên cứu (định lượng, định tính hay
phối hợp định lượng, định tính)
Nguồn thông tin thu thập (có sẵn hay phải
khảo sát)

Nguồn kinh phí
16

PP THU THẬP DỮ LIỆU THƢỜNG DÙNG
Hồi cứu Phương pháp đơn giản, kinh tế nhất
Công cụ sử dụng: các biểu mẫu
hồ sơ
Trực tiếp
Gián tiếp

Phỏng
vấn

Phương pháp tốt nhất

Công cụ: bộ câu hỏi

Quan
sát

Phương pháp áp dụng trong NC liên
quan đến thực hành/hành vi
Công cụ: checklist

YÊU CẦU CẦN THIẾT
•

Tính giá trị (validity): công cụ đo lường có thể đo
lường được cái mà nó muốn đo.

•

Tính khách quan (objectivity): khi đo lường trên cùng
một đối tượng bởi nhiều quan sát viên đều cho kết quả
tương tự nhau.

•

Tính tin cậy (reliability): dụng cụ đo lường cho các kết
quả hằng định.

•

Thực hành đƣợc (practicability): đảm bảo thu thập

được những thông tin cần thiết trên tất cả các đối tượng

trong mẫu nghiên cứu.

CHẤT LƢỢNG CỦA PP TTDL

TÍNH TIN CẬY

CAO

THẤP

TÍNH GIÁ TRỊ

THẤP

CAO

THẤP

HỒI CỨU HỒ SƠ
Sử dụng những thông tin sẵn (Using available

Xem thêm: Các Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Trong Luận Văn

information)
Ƣu điểm
• Ít tốn kém (thời gian, nguồn lực) vì thông tin sẵn có
• Tiện lợi, nhanh chóng
• Cho phép đánh giá các thông tin trong quá khứ

Nhƣợc điểm
• Thông tin hạn chế, không phù hợp nhu cầu nhà NC
20

• Có vấn đề đạo đức trong thu thập số liệu

HỒI CỨU HỒ SƠ
Khắc phục:
Hệ thống hóa các biến số cần thu thập (bảng
kiểm, hồ sơ gốc…)

VD: Danh sách trẻ em bị TNTT

ĐÁNH GIÁ DỮ LIỆU THỨ CẤP

QUAN SÁT
Không cấu trúc:



Quan sát và ghi nhận tự phát không có kế hoạch



Không có tính khách quan và khó ghi nhận chi tiết
Ví dụ: hành vi con người trong hoạt động xã hội…

Cấu trúc:




Xác định điều gì cần quan sát, cách quan sát, ghi nhận
và mã hóa
Sử dụng bảng kiểm hay thang đo đánh giá
Ví dụ: hành vi rửa tay CBYT trước khi làm thủ thuật y khoa,

đo lường huyết áp, nhiệt độ, mạch…

QUAN SÁT
Quan sát có tham gia (Participant observation):

người quan sát cùng tham gia với người được quan
sát trong tình huống quan sát
Quan sát không tham gia (Non-participant

observation): người quan sát không tham gia vào tình
huống quan sát

QUAN SÁT
Ƣu điểm
• Dễ thực hiện
• Dùng đánh giá hành vi
• Cho thông tin chi tiết ngoài bộ câu hỏi
• Kiểm tra tính tin cậy của câu trả lời

Nhƣợc điểm
• Vấn đề y đức (QS không cho biết)
• Có tính tin cậy kém (Sl do quan sát  tập huấn)
• Sự có mặt của người quan sát ảnh hưởng kết quả

Cần đánh giá tính tin cậy giữa 2 người quan sát

(inter rater reliability)
25

Thu thập dữ liệu bằngsốMô tả, nghiên cứu và phân tích đặcđiểm nhóm ngườitheo quan điểm nhânhọcGiải quyết quan hệtrong kim chỉ nan và NCtheo quan điểm diễndịchPHÂN BIỆT NCĐT – NCĐLMỤCĐÍCHĐỘNGTỪNC ĐỊNH TÍNHNC ĐỊNH LƯỢNG – Mô tả các vấn đềchưa biết rõ. – Trả lời thắc mắc : tạisao, như thế nào. – Xác định các yếutố có tương quan đếnchủ đề nghiên cứu – Mô tả và đo lườngcác chủ đề nghiêncứu đã biết rõ. – Trả lời các câu hỏibao nhiêu. – Xác định được mốiquan hệ nhân quảTìm hiểu, thăm dòXác định, khảo sátPHÂN BIỆT NCĐT – NCĐLNC ĐỊNH TÍNHKỸ NĂNGNGƢỜINCCỠ MẪUPP CHỌNMẪUNhiềuNC ĐỊNH LƯỢNGÍtNhỏ ( Chọn mẫu cóchủ đích ) LớnLớn ( Đại ( Đại diệndiện chocho dândânsốsố nghiênnghiên cứu ) cứu ) Đa dạng hóa đốitượng PV, đại diệncho CĐ nơi tiến hànhChỉ chăm sóc  Đ.tượng NC  mẫuđồng nhấtPHÂN BIỆT NCĐT – NCĐLNC ĐỊNH TÍNHBộcâuhỏiTínhgiá trị – Bán cấu trúc / PVsâu – QS có sự tham gia, TLN trọng tâm – Khung câu hỏiphỏng vấn linh độngDựa vào kiến thức và kỹ năng PVvà chất lượng số liệu ( giá trị bên trong ) NC ĐỊNH LƯỢNG – Cấu trúc – Quan sát trực tiếp – Bộ câu hỏi hoànchỉnhChủ yếu dựa vào kíchthước cỡ mẫu xác lập ( giá trị bên ngoài ) PHÂN BIỆT NCĐT – NCĐLNC ĐỊNH TÍNHMÔITRƢỜNGNC ĐỊNH LƯỢNGẢnh hưởng nhiềuẢnh hưởng ítPhát hiện những vđkhông mong đợi vàkhám phá sâu chủ đềTrong khuôn khổbộ câu hỏiTại sao ? Như thế nào ? Bao nhiêu ? BIẾNKhông xác địnhXác địnhTính đạidiệnKhôngKẾT QUẢCÂU HỎIcóQUY TRÌNH NGHIÊN CỨU1. 2.3.4. 5.6.7. 8.9.10. 11.12.13. Xác định và chọn yếu tố nghiên cứuHồi cứu tài liệu về yếu tố nghiên cứu ( Tổng quan y văn ) Khẳng định lại yếu tố thực sự cần nghiên cứuHình thành các giả thuyết hoàn toàn có thể kiểm định đượcXây dựng phong cách thiết kế nghiên cứuThiết kế công cụ thu thập số liệuKế hoạch thu thập và phân tích số liệuThu thập số liệuXử lý số liệuPhân tích số liệuViết báo cáoPhổ biến kết quảỨng dụng kết quảSƠ ĐỒ NGHIÊN CỨUChọn dân sốChọn mẫuThu thập dữ kiệnPhân tích dữ kiệnTHU THẬP DỮ LIỆUGĐ rất quan trọng trong NCKHMĐ : cơ sở lý luận KH hay luận cứu chứng minhgiả thuyết ( các VĐ mà NC đặt ra ) Tốn nhiều : thời hạn, nhân lực, chi phíNắm chắc PPTTDL → chọn PP thích hợp → cơsở LKH 1 cách khoa học → hiệu suất cao cao nhất10TIẾN HÀNH THU THẬP DỮ LIỆU11Thu thập số liệu gì ? ( WHAT ) Làm sao thu thập số liệu ? ( HOW )  Kiểu thu thập số liệu  Thiết kế nghiên cứuThu thập số liệu từ ai ? ( WHOM )  Xác định đúng đối tượng người tiêu dùng nghiên cứu  Những trường hợp hạn chế việc thu thập số liệu ( Vd. người bệnh … ) Ai là người thu thập số liệu ? ( WHO )  Kỹ năng  giá thành  Sai lệchTIẾN HÀNH THU THẬP DỮ LIỆUKhi nào thu thập số liệu ? ( WHEN )  Mục tiêu nghiên cứu  Thiết kế nghiên cứu  Biến số cần thu thậpBao lâu thì thu thập số liệu 1 lần ? ( HOW OFTEN )  Thời tiết / mùaThu thập số liệu ở đâu ? ( WHERE ) Thủ tục, hoạt động giải trí, chính sách nào ? ( WHICH )  Sai lệch ? ( hồi tưởng, quan sát )  Thiếu hợp tác  Tác động do quan sát12THÔNG TIN – DỮ LIỆUTHÔNG TINGIẢI MÃtoàn bộ các tín hiệu có ý nghĩachuyển tải được một nội dungtin tức, kiến thức và kỹ năng, hay một sự đolường góc nhìn nào đó của mộtsự kiện hoặc hiện tượng kỳ lạ. Ghi chép / ghi nhậnDỮ LIỆUSố liệu : Dữ liệumang tính chấtđịnh lượng vớinhững số lượng đolường nhất định13NGUỒN CUNG CẤP DỮ LIỆUDữ liệu sơ cấpThu thập trực tiếp từđối tượngThông qua phỏngvấn / quan sát14Dữ liệu thứ cấpThu thập từ trước bởicác viện, cơ quan … Thông qua hồi cứuhồ sơ3 NHÓM THU THẬP DỮ LIỆUHồi cứu tài liệu tìm hiểu thêm, hồi cứu từ hồDữ liệu sơ, bệnh án, các bài báo, cácnghiên cứu15Thựcnghiệmkết quả cận lâm sàng, thí nghiệmtrên quy mô, đóng vai, quan sát, đo đạc, tác dụng sinh lý hóa … Phithựcnghiệmquan sát, phỏng vấn, đàm đạo … CÁC YẾU TỐ QUYẾT ĐỊNH PPTTDL  Mục tiêu, biến số và phong cách thiết kế nghiên cứu  Dân số tiềm năng và đối tượng người dùng nghiên cứu  Loại nghiên cứu ( định lượng, định tính hayphối hợp định lượng, định tính )  Nguồn thông tin thu thập ( có sẵn hay phảikhảo sát )  Nguồn kinh phí16PP THU THẬP DỮ LIỆU THƢỜNG DÙNGHồi cứu Phương pháp đơn thuần, kinh tế tài chính nhấtCông cụ sử dụng : các biểu mẫuhồ sơTrực tiếpGián tiếp17PhỏngvấnPhương pháp tốt nhấtCông cụ : bộ câu hỏiQuansátPhương pháp vận dụng trong NC liênquan đến thực hành thực tế / hành viCông cụ : checklistYÊU CẦU CẦN THIẾTTính giá trị ( validity ) : công cụ thống kê giám sát hoàn toàn có thể đolường được cái mà nó muốn đo. Tính khách quan ( objectivity ) : khi thống kê giám sát trên cùngmột đối tượng người tiêu dùng bởi nhiều quan sát viên đều cho kết quảtương tự nhau. Tính đáng tin cậy ( reliability ) : dụng cụ đo lường và thống kê cho các kếtquả hằng định. Thực hành đƣợc ( practicability ) : bảo vệ thu thậpđược những thông tin thiết yếu trên toàn bộ các đối tượng18trong mẫu nghiên cứu. CHẤT LƢỢNG CỦA PP TTDLTÍNH TIN CẬYCAOCAOTHẤP19TÍNH GIÁ TRỊTHẤPCAOTHẤPHỒI CỨU HỒ SƠSử dụng những thông tin sẵn ( Using availableinformation ) Ƣu điểm • Ít tốn kém ( thời hạn, nguồn lực ) vì thông tin sẵn có • Tiện lợi, nhanh gọn • Cho phép nhìn nhận các thông tin trong quá khứNhƣợc điểm • tin tức hạn chế, không tương thích nhu yếu nhà NC20 • Có yếu tố đạo đức trong thu thập số liệuHỒI CỨU HỒ SƠKhắc phục : Hệ thống hóa các biến số cần thu thập ( bảngkiểm, hồ sơ gốc … ) VD : Danh sách trẻ nhỏ bị TNTT21ĐÁNH GIÁ DỮ LIỆU THỨ CẤP22QUAN SÁTKhông cấu trúc : Quan sát và ghi nhận tự phát không có kế hoạchKhông có tính khách quan và khó ghi nhận chi tiếtVí dụ : hành vi con người trong hoạt động giải trí xã hội … Cấu trúc : Xác định điều gì cần quan sát, cách quan sát, ghi nhậnvà mã hóaSử dụng bảng kiểm hay thang đo đánh giáVí dụ : hành vi rửa tay CBYT trước khi làm thủ pháp y khoa, 23 đo lường và thống kê huyết áp, nhiệt độ, mạch … QUAN SÁTQuan sát có tham gia ( Participant observation ) : người quan sát cùng tham gia với người được quansát trong trường hợp quan sátQuan sát không tham gia ( Non-participantobservation ) : người quan sát không tham gia vào tìnhhuống quan sát24QUAN SÁTƢu điểm • Dễ triển khai • Dùng nhìn nhận hành vi • Cho thông tin chi tiết cụ thể ngoài bộ câu hỏi • Kiểm tra tính an toàn và đáng tin cậy của câu trả lờiNhƣợc điểm • Vấn đề y đức ( QS không cho biết ) • Có tính đáng tin cậy kém ( Sl do quan sát  tập huấn ) • Sự xuất hiện của người quan sát tác động ảnh hưởng hiệu quả  Cần nhìn nhận tính an toàn và đáng tin cậy giữa 2 người quan sát ( inter rater reliability ) 25

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Nghiên Cứu