Kiến Thức Cho Người lao Động Việt Nam > Doanh Nghiệp > Những tồn tại, vướng mắc của quá trình thực thi pháp luật về chuyển đổi hợp tác xã sang loại hình doanh nghiệp

Những tồn tại, vướng mắc của quá trình thực thi pháp luật về chuyển đổi hợp tác xã sang loại hình doanh nghiệp

TCCTVũ Quang (Trường Đại học Bách khoa Hà Nội)

TÓM TẮT:

Hiện nay, quá trình thực hiện chuyển đổi hợp tác xã sang các loại hình doanh nghiệp vẫn còn nhiều khó khăn và vướng mắc. Một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng này do sự thiếu vắng quy định pháp luật điều chỉnh các vấn đề pháp lý phát sinh trong quá trình chuyển đổi hợp tác xã sang loại hình doanh nghiệp. Bài viết này sẽ đánh giá, phân tích thực trạng các quy định pháp luật và những vướng mắc phát sinh trong thực hiện chuyển đổi hợp tác xã sang các loại hình doanh nghiệp ở Việt Nam.

Từ khóa: Hợp tác xã, chuyển đổi, doanh nghiệp.

1. Khái niệm và bản chất pháp lý của hợp tác xã

Hợp tác xã được hiểu là tổ chức triển khai kinh tế tài chính tập thể, với hạt nhân là “ hợp tác ” giữa những thành viên, được sinh ra và tăng trưởng trên cơ sở hợp tác tự nguyện, tự chủ và cùng có lợi của những thành viên. Hoạt động của hợp tác xã góp thêm phần triển khai xong quan hệ sản xuất, tương thích với cơ chế thị trường, trong toàn cảnh hội nhập kinh tế tài chính quốc tế ở Nước Ta lúc bấy giờ .

Hợp tác xã có tư cách pháp nhân, là một chủ thể độc lập và tự chịu trách nhiệm trong các quan hệ pháp luật. Số lượng thành viên tối thiểu của hợp tác xã là “7 thành viên” và không hạn chế tối đa. Theo Luật Hợp tác xã 1996, thành viên chỉ là “cá nhân” những người lao động có nhu cầu, lợi ích chung, tự nguyện cùng góp vốn, góp sức lập ra theo quy định của pháp luật. Theo quy định hiện hành, thành viên đã được mở rộng có thể là “cá nhân, hộ gia đình, pháp nhân” tự nguyện thành lập, gia nhập nhằm hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung của các thành viên.

Hợp tác xã có thể hiểu là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân. Theo Luật Hợp tác xã 2003 quy định: “Hợp tác xã là tổ chức kinh tế tập thể… hoạt động như một loại hình doanh nghiệp, có tư cách pháp nhân”. Tuy vậy, đến Luật Hợp tác xã 2012, quy định: “Hợp tác xã là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân”. Như vậy, quan điểm của nhà làm luật đã có sự thay đổi về bản chất của hợp tác xã, khi loại bỏ quy định “Hợp tác xã hoạt động như một loại hình doanh nghiệp” trong luật hiện hành.

Đến nay, vẫn có nhiều ý kiến khác nhau về bản chất của hợp tác xã và sự khác biệt so với bản chất của doanh nghiệp (được quy định trong Luật Doanh nghiệp). Hợp tác xã có phải là một loại hình doanh nghiệp không? Nếu không phải thì hợp tác xã khác biệt gì so với các loại hình doanh nghiệp được quy định trong Luật Doanh nghiệp. Theo đó,  có 2 quan điểm về bản chất của hợp tác xã.

Quan điểm thứ nhất: Hợp tác xã là tổ chức kinh tế do thành viên lập ra nhằm mục đích hỗ trợ cho những hoạt động sản xuất, kinh doanh, “tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung của thành viên”. Sự bình đẳng và dân chủ của các thành viên trong quản lý hợp tác xã được thể hiện khi “mỗi thành viên, hợp tác xã thành viên hoặc đại biểu thành viên tham dự đại hội thành viên có một phiếu biểu quyết. Phiếu biểu quyết có giá trị ngang nhau, không phụ thuộc vào số vốn góp hay chức vụ của thành viên”1.

Quan điểm thứ hai : Bởi hợp tác xã cũng có những đặc thù, như : những thành viên cùng nhau góp vốn, góp phần, nhằm mục đích thực thi hoạt động giải trí sản xuất kinh doanh thương mại, do đó hoạt động giải trí của hợp tác xã như một mô hình doanh nghiệp với những đặc thù riêng, đặc trưng. Vì thế, về thực chất không khác gì những mô hình doanh nghiệp. Cần thiết phải pháp luật hoạt động giải trí của hợp tác xã như một mô hình doanh nghiệp ( được ghi nhận trong Luật Hợp tác xã 2003, nhưng đã bỏ lao lý này trong Luật Hợp tác xã 2012 ). Việc ghi nhận sẽ bảo vệ sự bình đẳng với những mô hình doanh nghiệp .
Có thể thấy rằng, về cơ bản, giữa hợp tác xã và doanh nghiệp có đặc thù chung : ( i ). Đều là tổ chức triển khai kinh tế tài chính ; ( ii ). Có tư cách pháp nhân ( trừ trường hợp doanh nghiệp tư nhân ) ; ( iii ). Được xây dựng theo trình tự, thủ tục pháp lý lao lý ; ( iv ). Có gia tài và vốn góp. Các đặc thù trên hình thành tư cách chủ thể của hợp tác xã trong những quan hệ pháp lý .
Hai mô hình tổ chức triển khai kinh tế tài chính là hợp tác xã và những mô hình doanh nghiệp có nhiều điểm độc lạ, như :
Thứ nhất, về tiềm năng xây dựng. Mục tiêu xây dựng của hợp tác xã là : “ hợp tác tương hỗ lẫn nhau trong hoạt động giải trí sản xuất, kinh doanh thương mại, tạo việc làm nhằm mục đích cung ứng nhu yếu chung của thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu nghĩa vụ và trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản trị hợp tác xã ” 2. Còn những mô hình doanh nghiệp được xây dựng “ nhằm mục đích mục tiêu kinh doanh thương mại ” hay nói cách khác “ nhằm mục đích mục tiêu sinh lợi ” 3 .
Thứ hai, về tư cách của thành viên. Các xã viên hợp tác xã vừa có tư cách là chủ sở hữu của hợp tác xã, vừa có tư cách là sử dụng loại sản phẩm, dịch vụ của hợp tác xã, theo đó thành viên có nghĩa vụ và trách nhiệm “ sử dụng mẫu sản phẩm, dịch vụ của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã theo hợp đồng dịch vụ ” 4. Trong khi đó, so với doanh nghiệp, những thành viên hoặc cổ đông có tư cách là những nhà đầu tư .
Thứ ba, về quyền biểu quyết của thành viên. Các xã viên của hợp tác xã “ có quyền bình đẳng, biểu quyết ngang nhau không phụ thuộc vào vốn góp trong việc quyết định hành động tổ chức triển khai, quản trị và hoạt động giải trí của hợp tác xã ” 5. Trong biểu quyết của đại hội thành viên hợp tác xã thì “ Mỗi thành viên … có một phiếu biểu quyết. Phiếu biểu quyết có giá trị ngang nhau, không phụ thuộc vào vào số vốn góp hay chức vụ của thành viên ” 6. Như vậy, hợp tác xã quản trị theo nguyên tắc bình đẳng, những thành viên có quyền ngang nhau trong việc biểu quyết những yếu tố của hợp tác xã không nhờ vào vào phần vốn góp của mình .

Như vậy, mặc dù có một số đặc điểm giống nhau, nhưng hợp tác xã và doanh nghiệp là hai loại hình tổ chức có bản chất pháp lý khác nhau, được điều chỉnh bởi các văn bản quy phạm pháp luật khác nhau. Khi chuyển đổi hình thức từ hợp tác xã sang các loại hình doanh nghiệp có rất nhiều những vấn đề pháp lý phát sinh mà cần thiết phải được dự liệu trong các quy định pháp luật.

2. Thực trạng pháp luật và những vướng mắc trong quá trình thực thi pháp luật về chuyển đổi hợp tác xã sang các loại hình doanh nghiệp

Hiện nay, việc quy đổi mô hình hợp tác xã sang mô hình tổ chức triển khai khác được pháp luật tại điều 62 Luật Hợp tác xã 2012, theo đó, những hợp tác xã, Liên hiệp hợp tác xã xây dựng trước ngày Luật Hợp tác xã 2012 có hiệu lực hiện hành ( từ ngày 1/7/2013 ) mà tổ chức triển khai và hoạt động giải trí không tương thích với những pháp luật thì phải ĐK lại hoặc chuyển sang mô hình tổ chức triển khai khác trong thời hạn 36 tháng .
Nghị định số 193 / 2013 / NĐ-CP hướng dẫn cụ thể một số ít điều Luật Hợp tác xã 2012 lao lý “ Trường hợp cần ĐK biến hóa, giải thể hoặc quy đổi hình thức hoạt động giải trí thì triển khai đại hội thành viên để quyết định hành động việc biến hóa hợp tác xã, Liên hiệp hợp tác xã, giải thể tự nguyện hoặc quy đổi sang mô hình tổ chức triển khai khác theo lao lý của pháp lý ” 7. Ngoài những pháp luật trên đây, đến nay chưa có văn bản quy phạm pháp luật kiểm soát và điều chỉnh việc quy đổi hình thức từ hợp tác xã sang doanh nghiệp .

Trong thực tiễn, có hai trường hợp chuyển đổi hợp tác xã sang loại hình tổ chức khác: Thứ nhất, trường hợp tổ chức và hoạt động của hợp tác xã không phù hợp với quy định của Luật Hợp tác xã 2012, bắt buộc phải đăng ký lại nhằm chuyển đổi sang mô hình hợp tác xã phù hợp với Luật Hợp tác xã 2012. Thứ hai, có nhu cầu chuyển đổi từ hợp tác xã sang loại hình tổ chức khác và không rơi vào tình trạng mất khả năng thanh toán theo quy định của Luật Phá sản 2014. Nhìn nhận cách khác, việc chuyển đổi hình thức hợp tác xã có thể chia ra: chuyển đổi theo quy định của pháp luật và chuyển đổi bởi tự nguyện.

Tuy vậy, đến nay, quy trình thực thi pháp lý về hợp tác xã Open những khó khăn vất vả, vướng mắc khi triển khai việc quy đổi hợp tác xã sang mô hình doanh nghiệp. Trong đó, hoàn toàn có thể nhận thấy những yếu tố đặt ra như :
Một là, đến nay, chưa có lao lý, hướng dẫn đơn cử để tạo cơ sở pháp lý cho việc quy đổi hợp tác xã sang những mô hình doanh nghiệp. Từ đó dẫn đến vướng mắc trong thực tiễn là những hợp tác xã chưa thể triển khai việc quy đổi sang mô hình doanh nghiệp để hoạt động giải trí một cách có hiệu suất cao hơn. Trong khi, Luật Hợp tác xã thì giao nghĩa vụ và trách nhiệm cho nhà nước “ pháp luật chi tiết cụ thể ” về việc quy đổi, nhưng trong Nghị định số 193 / 2013 / NĐ-CP bỏ ngỏ nội dung này. Trong Nghị định số 193 / 2013 / NĐ-CP pháp luật “ trường hợp cần ĐK đổi khác, giải thể hoặc quy đổi hình thức hoạt động giải trí thì triển khai đại hội thành viên để quyết định hành động ”. Quy định này cho thấy việc đổi khác, giải thể hoặc quy đổi hình thức là 3 thủ tục khác nhau mà hợp tác xã hoàn toàn có thể triển khai theo quyết định hành động của đại hội thành viên .
Ngày 5/6/2019, Bộ Kế hoạch và Đầu tư có Văn bản hướng dẫn số 3763 / BKHĐT-HTX về việc quy đổi hợp tác xã sang mô hình tổ chức triển khai khác. Theo đó, việc quy đổi từ mô hình hợp tác xã sang mô hình doanh nghiệp sẽ phải thực thi theo 3 bước : “ Bước 1 : Tiến hành đại hội thành viên để đưa ra những quyết định hành động về việc giải thể tự nguyện để quy đổi hợp tác xã ; Bước 2 : Thực hiện giải thể tự nguyện hợp tác xã ; Bước 3 : Thành lập doanh nghiệp mới theo pháp luật pháp lý ” .
Hai là, về thực chất của việc quy đổi hợp tác xã : Văn bản hướng dẫn số 3763 của Bộ Kế hoạch và Đầu tư thì việc quy đổi bắt buộc hợp tác xã phải triển khai giải thể tự nguyện hợp tác xã sau đó xây dựng doanh nghiệp mới. Về thực chất, theo hướng dẫn này, pháp nhân mới được hình thành và pháp nhân hợp tác xã không có mối liên hệ với nhau, trọn vẹn độc lập với nhau, không thừa kế những quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm dân sự từ hợp tác xã sang doanh nghiệp. Hợp tác xã bị giải thể và chấm hết hoạt động giải trí, còn doanh nghiệp mới được xây dựng theo pháp luật của pháp lý. Như vậy, yếu tố đặt ra là theo Văn bản số 3763 có phải quy đổi mô hình hợp tác xã không ? Cơ sở pháp lý nào cho việc quy đổi hợp tác xã như trên ?

Trong nội dung Công văn trả lời số 1214/TCT-KK về việc hướng dẫn thực hiện chuyển đổi hợp tác xã sang loại hình doanh nghiệp, Tổng Cục thuế có ý kiến với Bộ Kế hoạch và Đầu tư đối với trường hợp chuyển đổi từ hợp tác xã sang loại hình doanh nghiệp có đưa ra hai trường hợp8: Trường hợp thứ nhất: Nếu Bộ Kế hoạch và Đầu tư có văn bản hướng dẫn cho phép chuyển đổi hợp tác xã sang loại hình doanh nghiệp mà không thực hiện giải thể hay chấp dứt hoạt động của hợp tác xã (không làm thay đổi pháp nhân), doanh nghiệp chuyển đổi được kế thừa toàn bộ trách nhiệm, nghĩa vụ của hợp tác xã và hợp tác xã được giữ nguyên mã số thuế. Trường hợp thứ hai: Nếu Bộ Kế hoạch và Đầu tư xác định hợp tác xã khi chuyển đổi sang loại hình doanh nghiệp mà phải giải thể hay chấm dứt hoạt động của hợp tác xã (thay đổi sang một pháp nhân mới), hợp tác xã phải làm thủ tục chấm dứt hiệu lực của mã số thuế.

Thông qua việc Tổng cục Thuế đưa ra 2 quan điểm về trường hợp trên, cho thấy những cơ quan quản trị nhà nước lúc bấy giờ vẫn chưa xác lập đúng thực chất của việc quy đổi hình thức của hợp tác xã, từ đó đưa ra được trình tự, thủ tục quy đổi hài hòa và hợp lý và bảo vệ xử lý tổng thể những yếu tố pháp lý phát sinh khi quy đổi hợp tác xã .
Ba là, về thực chất quy đổi loại hình pháp nhân. Hợp tác xã có tư cách pháp nhân kể từ ngày được xây dựng hợp pháp. Theo lao lý của Bộ luật Dân sự năm ngoái thì quy đổi hình thức của pháp nhân sẽ dẫn đến hệ quả : “ Sau khi quy đổi hình thức, pháp nhân được quy đổi chấm hết sống sót kể từ thời gian pháp nhân quy đổi được xây dựng ; pháp nhân quy đổi thừa kế quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm dân sự của pháp nhân được quy đổi ” 9. Việc quy đổi từ mô hình này sang mô hình khác về thực chất là đổi khác về hình thức pháp lý của tổ chức triển khai đã được pháp luật trong pháp lý, trong đó có sự đổi khác cơ bản về quan hệ chiếm hữu, quan hệ kinh tế tài chính, quan hệ phân phối và mức vốn góp tối đa khi tham gia hợp tác xã .
Như vậy, nếu địa thế căn cứ vào pháp luật trên, việc quy đổi mô hình từ hợp tác xã sang mô hình doanh nghiệp là đổi khác hình thức pháp lý này bằng một hình thức khác theo sự tự nguyện hoặc theo pháp luật của pháp lý. Việc quy đổi mô hình sẽ không làm chấm hết hay biến hóa nghĩa vụ và trách nhiệm trả nợ của chủ thể so với bên thứ ba .
Trong nội dung Chỉ thị số 12 / CT-TTg ngày 22/5/2018 của Thủ tướng nhà nước về việc liên tục tăng cường công tác làm việc trển khai thi hành Luật Hợp tác xã 2012 có giao nghĩa vụ và trách nhiệm cho Bộ Kế hoạch và Đầu tư triển khai việc : “ Nghiên cứu hướng dẫn thủ tục ĐK quy đổi những hợp tác xã sang doanh nghiệp và những mô hình kinh tế tài chính khác theo hướng đơn giản hóa thủ tục hành chính tạo điều kiện kèm theo để việc quy đổi thuận tiện ”. Tuy vậy, đến nay, Bộ Kế hoạch và Đầu tư và nhà nước chưa phát hành một văn bản quy phạm pháp luật để kiểm soát và điều chỉnh nội dung này. Những hướng dẫn quy đổi hợp tác xã theo Văn bản số 3763 vừa chưa biểu lộ được thực chất của việc quy đổi hình thức hợp tác xã, vừa chưa giúp đơn thuần thủ tục quy đổi .

3. Kết luận

Với những nghiên cứu và phân tích trên đây, những pháp luật pháp lý hiện hành chưa tạo ra cơ sở pháp lý nhằm mục đích tạo điều kiện kèm theo “ thuận tiện trong việc quy đổi từ hợp tác xã thành doanh nghiệp ” 10 dẫn đến những khó khăn vất vả, bất cập trong quy trình thi hành pháp lý. Vấn đề đặt ra lúc bấy giờ là thiết yếu phải sửa đổi, bổ trợ những lao lý của Luật Hợp tác xã 2012 theo hướng pháp luật những yếu tố của việc quy đổi hợp tác xã sang những mô hình doanh nghiệp nhằm mục đích tạo cơ sở pháp lý cho quy trình triển khai trong thực tiễn .

TÀI LIỆU TRÍCH DẪN VÀ THAM KHẢO:

1K hoản 3, điều 34 Luật Hợp tác xã 2012 .
2K hoản 1, điều 3 Luật Hợp tác xã 2012 .
3K hoản 16, điều 3 Luật Doanh nghiệp năm trước .
4K hoản 1, điều 15 Luật Hợp tác xã 2012 .
5K hoản 3, điều 7 Luật Hợp tác xã 2012 .
6K hoản 3, điều 34 Luật Hợp tác xã 2012 .
7K hoản 2, điều 32 Nghị định số 193 / 2013 / NĐ-CP của nhà nước hướng dẫn chi tiết cụ thể một số ít điều Luật Hợp tác xã 2012 .
8C ông văn 1214 / TCT-KK của Tổng cục Thuế về việc hướng dẫn triển khai quy đổi hợp tác xã sang mô hình doanh nghiệp .
9 Điều 92, Bộ luật Dân sự năm ngoái .
10H oàng Vũ Quang ( 2017 ), Kinh nghiệm tăng trưởng hợp tác xã nông nghiệp ở Hoa Kỳ, Tạp chí Châu Mỹ ngày này .

SHORTCOMINGS OF THE LAW

ENFORCEMENT PROCESS ON CONVERSION

OF COOPERATIVES INTO ENTERPRISES

PhD. VU QUANG

Hanoi University of Science and Technology

ABSTRACT:

Currently, the process of implementing cooperatives to enterprises still faces many difficulties. One of the leading reasons is the absence of legal provisions governing arising legal issues in the process of converting cooperatives into enterprises. This article assesses and analyzes the current situation and shortcomings of legal regulations in converting cooperatives into enterprises in Vietnam .

Keywords: Cooperatives, transformations, businesses.

Bài viết liên quan
Bài Mới Nhất