“Bắt mạch” nghịch lý phát triển ở TPHCM: Nội lực lớn… vì sao đi giật lùi?

“Bắt mạch” nghịch lý phát triển ở TPHCM: Nội lực lớn… vì sao đi giật lùi?

(Dân trí) – Nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam cho rằng, đầu tàu TPHCM gặp phải “nghịch lý phát triển” khi có tiềm năng, nội lực lớn nhưng đang trải qua sự thụt lùi. Để phá bỏ nghịch lý này, thành phố cần được tạo điều kiện để giải tỏa nhanh các điểm nghẽn, đặc biệt là về hạ tầng.

***

Vị thế của đầu tàu TPHCM chắc chắn chưa thể bị địa phương nào khác “soán ngôi” trong tương lai gần. Tuy nhiên, hơn một thập niên gần đây, sự vươn lên mạnh mẽ của một số tỉnh, thành đã thu hẹp khoảng cách và tiến tới viễn cảnh cạnh tranh ngang tầm với đầu tàu kinh tế trong tương lai không quá xa. Viễn cảnh này ngày càng rõ nét khi sự sụt giảm tính năng động, sáng tạo và tốc độ tăng trưởng của TPHCM được nhắc đến nhiều thời gian gần đây.

Trong cuộc phỏng vấn của Báo điện tử Dân trí, PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, nhận định, qua các số liệu thực tiễn, sự suy giảm của TPHCM trong 10 năm qua rất rõ ràng, thậm chí ở mức độ khá nghiêm trọng. Khi đặt lên bàn cân với Hà Nội – địa phương có nhiều điểm tương đồng về vai trò, vị thế và quy mô kinh tế – sự chậm lại của TPHCM càng được thể hiện rõ.

PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu kinh tế Việt Nam (Ảnh: Bình An).

“Khi sự suy giảm diễn ra trong hàng chục năm thì câu chuyện không còn là ngẫu nhiên, là kết quả của những sai sót đơn lẻ hay yếu kém nhất thời. Vấn đề nằm ở cơ cấu nội tại, ở cơ chế và các động lực bên trong. Trên thực tế, nhiều ách tắc phát triển cơ bản của TPHCM và cả Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam đã không được giải quyết triệt để trong suốt một thời gian dài”, ông Thiên nêu góc nhìn.

Những ách tắc phát triển chủ yếu do cơ sở hạ tầng yếu kém, động lực phát triển suy giảm. Muốn khơi thông những điểm nghẽn này, thành phố cần thêm nguồn lực tài chính và cơ chế chính sách vượt trội. Đây là những yếu tố quyết định khả năng bứt phá mà đầu tàu này đang thiếu.

“Môi trường kinh doanh thừa trói buộc, thiếu thông thoáng”

Thời gian qua, sự suy giảm vị thế đầu tàu của TPHCM đã nhiều lần được các lãnh đạo Trung ương đề cập tới. Số liệu thực tế cũng thể hiện rõ điều này trong quãng thời gian hơn 10 năm trở lại đây. Theo ông, đà suy giảm này nói lên điều gì?

– Sự sụt giảm của TPHCM là có và thậm chí đang ở mức nghiêm trọng. Không chỉ riêng TPHCM, sự suy giảm vị thế kinh tế còn được ghi nhận tại vùng Đông Nam bộ và Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam khi so sánh trên bình diện cả nước. Các Nghị quyết mới nhất của Trung ương về vùng Đông Nam bộ và TPHCM đã chỉ rõ điều này.

Tôi gọi đây là một “nghịch lý phát triển”. TPHCM và Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam có tiềm năng rất lớn, nội lực dồi dào, năng động phát triển bậc nhất, trình độ phát triển kinh tế cao nhất, do đó khả năng trỗi dậy rất mạnh mẽ. Sự thụt lùi chứng tỏ vùng này đang gặp phải những trở ngại phát triển lớn và bất thường.

Việc TPHCM có tiềm năng, nội lực lớn nhưng phải chịu sự thụt lùi là một “nghịch lý phát triển” (Ảnh: H.G.).

Điểm cần nhấn mạnh, khi sự suy giảm kéo dài hàng chục năm, nó không còn là “sự cố” do sai sót hay yếu kém riêng lẻ nào đó gây ra. Chắc chắn, đó là vấn đề của cấu trúc phát triển – tức những vấn đề cơ cấu, cơ chế và động lực bên trong.

Khi sự suy giảm kéo dài hàng chục năm, nó không còn là “sự cố” do sai sót hay yếu kém riêng lẻ nào đó gây ra

PGS.TS Trần Đình Thiên

Nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam

TPHCM và cả Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam có nhiều ách tắc không được giải quyết triệt để. Điển hình trong đó là ách tắc về giao thông, lĩnh vực hạ tầng, đô thị. Vấn đề về thiếu đường vành đai, kẹt xe, ngập nước, ô nhiễm môi trường tại TPHCM và vùng này chưa thể khắc phục.

Đây đều là những vấn đề cốt tử trong sự phát triển của một siêu đô thị, của một trung tâm phát triển hàng đầu Vùng kinh tế trọng điểm và cả nước. Tính chất nghiêm trọng của vấn đề còn ở chỗ, những bất cập này không chỉ tác động đến TPHCM mà còn ảnh hưởng đến cả vùng và cả nền kinh tế.

Theo ông, đâu là những nguyên nhân dẫn đến “nghịch lý phát triển” và nút thắt của TPHCM hiện tại?

– Các tài liệu chính thức cũng như báo chí đã nhiều lần chỉ rõ nguyên nhân trực tiếp dẫn tới những nút thắt phát triển của TPHCM là tình trạng thiếu vốn kinh niên. Nguồn vốn của TPHCM tự tạo ra thiếu, nguồn vốn Trung ương cho các công trình quốc gia trên địa bàn cũng không được bảo đảm.