Tiến trình công nghiệp hóa và sự nổi lên của các tập đoàn tài phiệt Zaibatsu ở Nhật Bản
Những tên tuổi lớn nhất của kinh tế Nhật Bản ngày nay như Mitsubishi, Mitsui, Sumitomo, Nissan đều là hậu duệ của các tập đoàn tài chính và công nghiệp, thường được gọi là Zaibatsu, đã từng thống trị nền kinh tế nước này từ đầu giai đoạn công nghiệp hóa cho đến khi kết thúc chiến tranh thế giới thứ 2.
Cải cách Minh Trị: Cuộc cải cách lật ngược xã hội Nhật Bản
Năm 1968 đánh dấu một dấu mốc lịch sử khi lần đầu tiên Thiên Hoàng Mutsuhito tiếp quản đầy đủ quyền lực mà chế độ Mạc Phủ Tokugawa để lại và tự tay thành lập chính quyền mới. Chính quyền do Thiên Hoàng Mutsuhito – người sau này sẽ được cả thế giới biết đến với tên gọi Thiên Hoàng Meiji (Minh Trị) – chủ trương tiến hành các cải cách toàn diện nhằm xóa bỏ chế độ phong kiến, hiện đại hóa xã hội và bắt kịp các quốc gia phương Tây.
Bạn đang đọc: Tiến trình công nghiệp hóa và sự nổi lên của các tập đoàn tài phiệt Zaibatsu ở Nhật Bản
Một trong những giải pháp có sức tác động ảnh hưởng lớn nhất là việc chính quyền sở tại mới đã đem bán đấu giá những khoản kinh doanh thương mại mang lại nhiều doanh thu của chính sách Mạc Phủ Tokugawa cho bất kể ai trả giá cao nhất. Điều này đã được cho phép những tầng lớp thương nhân, trước đó vẫn còn nằm dưới đáy thang bậc của xã hội, bước thẳng vào vị trí TT của tiến trình công nghiệp hóa non trẻ và đầy triển vọng .
Một xưởng dệt may tại Osaka. Nguồn ảnh : khanacademy.orgQuá trình cải cách được tăng cường với việc chính quyền sở tại mới tước bỏ mọi độc quyền của những tầng lớp võ sĩ samurai, gồm có cả việc bãi bỏ thương hiệu samurai lẫn độc quyền tham gia quân đội của những tầng lớp này, sau cuối là hủy bỏ chủ trương phát gạo theo tháng mà thay thế sửa chữa vào đó là trái phiếu do chính phủ nước nhà phát hành một lần duy nhất .
Nhiều samurai liền mang số trái phiếu đó đem bán để có tiền bước vào thương trường, điều vừa góp phần bổ sung số lượng thương nhân, vừa hình thành nên thị trường mua bán trái phiếu mang tính toàn quốc, và cuối cùng là sự xuất hiện của các ngân hàng theo mô hình Châu Âu.
Sự hình thành của các Zaibatsu
Những thương nhân giàu sang giật mình đứng trước một thời cơ không hề tốt hơn để trở nên giàu hơn nữa. Họ là những người vốn đã được hưởng nhiều quyền lợi kinh tế dưới thời Mạc Phủ Tokugawa, ví dụ điển hình như gia tộc Mitsui đã ship hàng cho những Chinh Di Đại Tướng quân suốt từ thế kỉ 17 trải qua mạng lưới đổi tiền và những shop may mặc, hình thành nên số gia tài khổng lồ trị giá khoảng chừng 781 nghìn ryo vào năm 1842 .Gia tộc Mitsu đã nhanh gọn tuyên thệ trung thành với chủ với chính quyền sở tại mới để liên tục duy trì hoạt động giải trí kinh doanh thương mại. Với gia tài, kinh nghiệm tay nghề và mạng lưới sẵn có, gia tộc Mitsui được chính quyền sở tại mới tin tưởng giao cho nhiều vị trí kinh tế tài chính quan trọng như môi giới thanh toán giao dịch của Cục ngân khố vương quốc ngay từ năm 1868 hay đứng ra phát hành số trái phiếu cơ quan chính phủ trị giá 30 triệu ryo. Bước chuyển mình quyết định hành động được thực thi vào năm 1876, khi gia tộc Mitsui xây dựng ngân hàng nhà nước Mitsui, một trong những ngân hàng nhà nước tiên phong trong lịch sử dân tộc Nhật Bản .Mitsui là một Zaibatsu nổi bật, hội đủ những yếu tố như mối liên hệ ngặt nghèo với chính quyền sở tại TW, bị chi phối bởi một mái ấm gia đình, xuất phát từ ngành kinh doanh thương mại TT ( trong trường hợp này là kinh tế tài chính ) rồi sau đó lan rộng ra ra hàng loạt những địa hạt khác .Cũng trong năm 1876, gia tộc Mitsui xây dựng thêm công ty Mitsui Bussan, chuyên về mua và bán, thanh toán giao dịch sản phẩm & hàng hóa, ví dụ điển hình như than đá và nông sản. Rất nhanh gọn, Mitsui Bussan trở thành nhà thanh toán giao dịch sản phẩm & hàng hóa lớn nhất Nhật Bản, thay thế sửa chữa vai trò những doanh nghiệp quốc tế trong việc nhập và xuất khẩu sản phẩm & hàng hóa .Trước khi kết thúc cuộc chiến tranh quốc tế thứ 2, Mitsui đã lan rộng ra hoạt động giải trí sang hầu khắp những nghành nghề dịch vụ thiết yếu như bảo hiểm, may mặc, chế biến thực phẩm, đường, chế tạo máy, một quy mô mà nhiều nhà kinh tế so sánh với kim tự tháp trong đó những công ty then chốt có mối quan hệ ngặt nghèo với công ty mẹ trong khi hàng chục công ty con nhỏ yếu hơn được đặt xuống bên dưới .
Chuyến tàu đường tàu tiên phong của Nhật Bản chạy từ Shinbashi, Tokyo tới Yokohama, năm 1872. Nguồn ảnh : nippon.com
Mitsubishi là một trường hợp đáng chú ý khác. Nhà sáng lập Mitsubishi là ông Iwasaki Yataro, vốn là con cháu của một dòng họ Samurai danh tiếng và bản thân Iwasaki Yataro đã làm việc nhiều năm cho gia tộc Yamauchi hết sức thế lực ở vùng Shikoku.
Khi cuộc cải cách Minh Trị khởi đầu, đại diện thay mặt cho gia tộc Yamauchi, Iwasaki Yataro xây dựng công ty vận tải đường bộ đường thủy Tsukumo vào năm 1870 và đến năm 1873 đổi tên thành Tập đoàn Mitsubishi. Nhờ những mối quan hệ của gia tộc Yamauchi, Tập đoàn Mitsubishi ngay lập tức nhận được những hợp đồng luân chuyển thiết bị quân sự chiến lược và binh sĩ của cơ quan chính phủ .Năm 1875, chính quyền sở tại TW Nhật Bản trợ cấp 200 nghìn yên cho Tập đoàn Mitsubishi để mở đường vận tải đường bộ thủy đến Thượng Hải, đồng thời trả thêm cho công ty một quỹ dự trữ trị giá 30 nghìn yên. Tháng 5 năm 1875, chính phủ nước nhà Nhật Bản bán hết số tàu hơi nước cho Tập đoàn Mitsubishi và trợ cấp cho công ty này 250 nghìn Yên mỗi năm, điều đã góp thêm phần tạo nên thế độc quyền mang tính vương quốc của Tập đoàn Mitsubishi trong ngành vận tải đường bộ đường thủy .
Cảng Nagasaki, nguồn ảnh : Thư viện Quốc hội Mỹ
Không dừng lại ở thị trường vận tải thủy, Mitsubishi đã mở rộng sang lĩnh vực công nghiệp nặng bằng cách thành lập Công ty công nghiệp nặng Mitsubishi vào năm 1884, sau đó là lĩnh vực tài chính với ngân hàng Mitsubishi năm 1919.
Sự chi phối của các Zaibatsu với nền kinh tế đế quốc Nhật Bản
Các Zaibatsu là loại sản phẩm trực tiếp của cuộc cải cách Minh Trị và tăng trưởng bùng nổ cùng với những chiến dịch quân sự chiến lược của Nhật Bản tại Đông Á và Khu vực Đông Nam Á vào đầu thế kỉ 20. Sự lan rộng ra chủ quyền lãnh thổ của đế quốc Nhật Bản, nguồn cung ứng tài nguyên thô dồi dào từ những thuộc địa, lợi thế tuyệt đối tại thị trường chính quốc, kĩ năng quản trị văn minh, tổng thể những yếu tố đó đã giúp một số ít ít công ty vươn mình lên thành những tập đoàn lớn tài phiệt Zaibatsu .
Xưởng dệt tơ tằm Tomioka, tỉnh Gunma. Nguồn ảnh : nippon.comCác nhà lịch sử dân tộc kinh tế học đã phân loại những zaibatsu thành hai nhóm, nhóm một quyền lực tối cao hơn cả gồm có chỉ 4 công ty là Tập đoàn Mitsubishi, Mitsui, Sumitomo, và Yasuda .Nhóm hai gồm có những công ty tuy hùng mạnh nhưng vẫn ở thế yếu hơn như Kawasaki, Nissan, Nomura, Fujita, Furukawa …Năm 1937, 14 Zaibatsu số 1 trấn áp 25 % ngành sản xuất và khai khoáng, 27 % ngành công nghiệp nặng, 30 % ngành chế tạo máy, 30 % ngành hóa chất, 20 % ngành sản xuất sắt kẽm kim loại. Các Zaibatsu giữ vị trí TT và là trái tim của hàng loạt nền kinh tế đế quốc Nhật Bản, có mối quan hệ ngặt nghèo và được nâng đỡ bởi chính quyền sở tại TW nhằm mục đích duy trì cỗ máy cuộc chiến tranh và năng lượng sản xuất thời chiến .
Sự giải thể của các Zaibatsu
Sau chiến tranh thế giới thứ hai, quân đội Đồng Minh chiếm đóng Nhật Bản và ngay lập tức thực hiện các biện pháp mạnh mẽ nhằm làm suy yếu hệ thống Zaibatsu vốn được xem như một phần quan trọng của đế quốc Nhật Bản.
Các Zaibatsu được tái tổ chức triển khai bằng cách chia nhỏ thành nhiều công ty hoạt động giải trí độc lập với nhau mặc dầu hoàn toàn có thể vẫn còn giữ tên gọi khởi đầu. Trong những năm đầu hậu chiến, những công ty này bị cấm kinh doanh hoặc hợp tác với nhau, tuy nhiên sau đó những lao lý dần được thả lỏng và dỡ bỏ .Bất chấp việc bị phá vỡ thành nhiều mảng khác nhau, những công ty như Tập đoàn Mitsubishi, Mitsui, Sumitomo và Nissan vẫn tăng trưởng can đảm và mạnh mẽ để liên tục chi phối và dẫn dắt kinh tế Nhật Bản cho đến tận ngày này .
* Mời quý độc giả theo dõi các chương trình đã phát sóng của Đài Truyền hình Việt Nam trên TV Online và VTVGo!
Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Doanh Nghiệp
