Chủ đề dư luận
Xã hội
Phóng sự - Ký sự
Lưu giữ nghề thổ cẩm Châu Mạ
20-1-2017
Dệt thổ cẩm là nét đẹp văn hóa đặc trưng trong đời sống sinh hoạt của người dân tộc Châu Mạ ở ấp 4, xã Tà Lài, huyện Tân Phú từ bao đời nay. Tuy không còn thịnh hành như trước, nhưng làng nghề vẫn được lưu truyền qua các thế hệ và vẫn luôn là niềm tự hào của người dân bản địa.
Từ trung tâm TP. Biên Hòa ngược lên thượng nguồn sông Đồng Nai đến với huyện Tân Phú, du khách sẽ có dịp tham quan Khu du lịch sinh thái Vườn quốc gia Nam Cát Tiên. Và một trong những địa điểm hấp dẫn trong chuyến hành trình về nguồn này là khu làng dân tộc ở xã Tà Lài. Làng dân tộc nằm bên kia cầu Tà Lài, phần lớn là người dân tộc Châu Mạ, họ sinh sống tập trung và công việc chủ yếu của những người phụ nữ là dệt thổ cẩm. Từ những đồ vật gần gũi hằng ngày như khăn, váy, chăn gối cho đến những lễ vật được dùng trong các dịp trọng đại như cưới hỏi, ma chay, lễ hội đều do những người phụ nữ trong làng dệt nên.

Thời điểm gần Tết, làng nghề càng bận rộn hơn. Khắp nơi trong làng đều dễ dàng bắt gặp hình ảnh những phụ nữ cần mẫn bên khung cửi, đôi tay thoăn thoắt dệt nên những họa tiết hoa văn, sắc màu trên mảnh vải thổ cẩm truyền thống. Mặc dù thu nhập không cao, nhưng những người làm nghề vẫn miệt mài gắn bó với công việc. Họ còn thành lập ra một nhóm những người thợ có tay nghề khá, giỏi, mở lớp dạy nghề cho thế hệ con, em dân tộc trong làng.

“Giữ lửa” nghề truyền thống

Trước đây, người dân làng Châu Mạ tự làm hết mọi công đoạn từ trồng bông, kéo sợi, nhuộm màu cho đến dệt, sự công phu đã tạo nên những sản phẩm đẹp, mềm mại, có giá trị kinh tế cao hơn so với những sản phẩm dệt bằng sợi len công nghiệp như hiện nay.

Chị K’Rẻn, một nghệ nhân dệt thổ cẩm lâu năm cho biết, trước đây, phụ nữ dân tộc Châu Mạ đều tự tay dệt đồ dùng hằng ngày, thậm chí nhiều chàng trai còn xem phụ nữ tự dệt váy cưới, chăn cưới cho riêng mình là một trong những tiêu chí chọn vợ. Vì thế, ngay từ nhỏ, các bé gái đã được làm các công việc như gỡ bông, cuốn chỉ, quay sợi. Chị K’Rẻn lên 8 tuổi đã quen với những công việc này và đến 15 tuổi thì có thể dệt được cả một tấm chăn lớn với nhiều hoa văn phức tạp.

8e.JPG
Chị K’Rẻn đang dệt chăn, một lễ vật không thể thiếu trong đám cưới của người dân Châu Mạ

Theo chị K’Rẻn, cái tạo nên đặc sắc của hoa văn thổ cẩm của người Châu Mạ ở Tà Lài so với những sản phẩm thổ cẩm của các dân tộc khác là sự kết hợp hài hoà giữa đường nét vừa uốn lượn, vừa góc cạnh và màu sắc. Từng họa tiết trên tấm thổ cẩm đều thắm đượm tình yêu lao động, yêu quê hương, đất nước, biết ơn thiên nhiên của con người.

Không chỉ truyền dạy nghề dệt thổ cẩm cho con gái, mới đây, chị K’Rẻn cùng với một số chị lớn tuổi trong làng đã lập thành nhóm dạy nghề dệt cho nữ thanh niên trong làng. Những bạn trẻ gia đình không theo nghề dệt muốn học chị cũng sẵn sàng chỉ dạy lại cho họ mà không lấy tiền. Mới đây chị dựng một căn nhà lá gần chân cầu Tà Lài để trưng bày và bán các sản phẩm do mình làm ra. “Cùng với việc dệt chăn gối, váy áo như trước đây, vài năm trở lại đây tôi đã dệt thêm những vật dụng gần gũi với cuộc sống hằng ngày như ví đựng tiền, khăn giữ ấm, hộp đựng bút, túi cho bọn trẻ đi học... Những sản phẩm mới này phù hợp với khách du lịch mua làm quà tặng. Và hơn hết, tôi muốn những đứa trẻ được  làm quen với những sản phẩm mang nét đặc trưng của dân tộc mình để yêu mến và gìn giữ nghề đến mai sau”.

Bà K’Bvet, 55 tuổi, có thâm niên gần 30 năm trong nghề dệt thổ cẩm, hiện gia đình bà có 3 người thường xuyên làm công việc này. Đưa chúng tôi xem những tấm thổ cẩm vừa dệt xong bà K’Bvet nói, tất cả đều đã có mối đặt tiền, nhưng chưa kịp lấy hàng. Bà K’Bvet là đời thứ 4 trong gia đình sống bằng nghề dệt thổ cẩm. Ban đầu bà chỉ dệt cho gia đình và các con dùng, tuy nhiên do số lượng người dệt trong làng giảm dần nên bà dệt thêm bán cho người dân trong làng. Những sản phẩm dệt của bà K’Bvet làm ra rất mềm, mịn, đẹp mắt, hoa văn phong phú và được nhiều người biết đến. Vài năm trở lại đây, nhiều người đã tìm đến đặt hàng sản phẩm dệt thủ công để bán cho khách nước ngoài tại các điểm du lịch. Vì thế cả con gái, con dâu của bà K’Bvet đều theo nghề dệt của mẹ.

 Trung bình mỗi bộ chân váy cưới của cô dâu người Châu Mạ được bán với giá từ 250.000 đến 900.000 đồng, những bộ đồ đặt riêng theo yêu cầu, bộ đồ làm từ sợi thiên nhiên có giá trên 1 triệu đồng; tấm khăn cuốn ngang bụng, khăn cuốn trên đầu thường có giá 300.000 đồng trở lên. Mỗi tháng bà K’Bvet có thể dệt tối đa được 4 bộ chân váy, thu nhập khoảng 3 triệu đồng; những thợ khác trong gia đình thu nhập có phần thấp hơn. Thu nhập không cao, tuy nhiên, với họ, được gắn bó với nghề truyền thống của gia đình, tạo ra những sản phẩm mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc là niềm vui.

 “Dệt thổ cẩm, đặc biệt là sản phẩm thủ công truyền thống phải trải qua nhiều công đoạn từ quay sợi, nhuộm màu, mắc khung, tạo hoa văn, cho đến dệt… Công đoạn nào cũng đòi hỏi người thợ phải khéo léo, chỉnh chu; đồng thời có óc sáng tạo và kiên nhẫn thì mới tạo ra được sản phẩm vừa ý. Lúc đầu học nghề tôi cũng gặp nhiều khó khăn, nhất là việc tạo hình các hoa văn trên sản phẩm sao cho hài hòa, cân đối. Tuy nhiên, được sự động viên của mẹ, sau một năm tôi đã thuần thục tất cả các công đoạn”, con dâu bà K’Bvet chia sẻ.

Tìm đầu ra cho sản phẩm

Hiện ở ấp 4, xã Tà Lài còn khoảng trên 10 hộ gia đình duy trì nghề dệt thổ cẩm thường xuyên. Sản phẩm thổ cẩm ở đây đa dạng về kiểu dáng, màu sắc và hoa văn. Mỗi sản phẩm dệt thủ công của người Châu Mạ đều mang một ý nghĩa nhất định. Không chỉ người dân địa phương, nhiều du khách đến đây cũng tìm mua bằng được sản phẩm thủ công đặc trưng của người Châu Mạ về làm quà; một số địa điểm du lịch trong và ngoài tỉnh cũng đặt mua sản phẩm thủ công của làng nghề để kinh doanh. Điều này đã góp phần giúp nhiều phụ nữ đồng bào dân tộc có công việc ổn định, thêm thu nhập cải thiện cuộc sống gia đình và gìn giữ làng nghề.

8d.JPG
Bà K’Bvet và tấm khăn dùng làm vắn trong trang phục cưới của cô dâu Châu Mạ


Già làng ấp 4, ông K’Reng cho biết, cả ấp hiện chỉ có khoảng chục hộ duy trì nghề dệt thổ cẩm. Cán bộ ấp thường xuyên tuyên truyền bà con tập trung phát triển kinh tế, ổn định cuộc sống, nhưng vẫn giữ lấy nghề truyền thống của địa phương.

Trong số những người phụ nữ nặng lòng với nghề truyền thống, chị K’Điều là người tiên phong tìm đầu ra cho sản phẩm. Chị đến từng hộ gia đình tuyên truyền, vận động và hướng dẫn chị em tạo ra những sản phẩm thủ công đồng đều về chất lượng, đẹp về hình thức rồi liên hệ với các đơn vị chuyên thu mua hàng thổ cẩm ở Lâm Đồng, Đắk Lắk, Kon Tum bán hàng. Việc làm của chị đã góp phần giúp chị em có thêm thu nhập, cải thiện cuộc sống gia đình  mà vẫn gìn giữ được nghề của cha ông. Những người khác như Bà K’Bvet, chị K’Rẻn cũng có cách phù hợp để quảng bá sản phẩm chất lượng của những người thợ yêu nghề.

H.Lộc
BÌNH LUẬN
Nguyễn Hoàng Lộc
Nghề dệt thổ cẩm truyền thống cần duy trì và phát triển, nhưng điều này cũng thật khó đấy!
24/01/2017 5:13:34 CH
0
0
Ý kiến của bạn
Tin bài khác cùng chuyên mục
Bạn có thường xuyên đọc báo Lao động Đồng Nai không?
  • Náo nức Xuân về
  • Chúc mừng Năm mới Đinh Dậu. Chúc Báo Lao Động Đồng Nai đạt nhiều thành công mới.
    Trần Hoàng Thanh (24/01/2017 5:28:48 CH)
  • Vui Xuân cùng công nhân lao động
  • Rất vui khi người công nhân lao động được quan tâm về vật chất lẫn tinh thần khi xuân về, Tết đến.
    Nguyễn Trọng Đài (24/01/2017 5:24:14 CH)
  • Lưu giữ nghề thổ cẩm Châu Mạ
  • Nghề dệt thổ cẩm truyền thống cần duy trì và phát triển, nhưng điều này cũng thật khó đấy!
    Nguyễn Hoàng Lộc (24/01/2017 5:13:34 CH)
  • Náo nức Xuân về
  • Năm mới chúc mọi điều tốt lành đến với mọi nhà. Chúc Báo Lao động Đồng Nai ngày càng khởi sắc với nhiều tin, bài có giá trị.
    Nguyễn Minh Trúc (24/01/2017 5:07:05 CH)